Biha Kappa v1.p104
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p104
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p104.1
vikalpa-sūtra aura pada sūtra meṃ praviṣṭa haiṃ aura śeṣa tīna vikalpa artha saṃbaṃdhī haiṃ| 310. suttaṃ tu suttameva u, ahavā suttaṃ tu taṃ bhave leso| __ atthassa sūyaṇā vā, suvuttamii vā bhave suttaṃ|| jo supta kī bhāṃti hotā hai, artha se abodhita hotā hai vaha hai sutta (susa athavā sūtra)| athavā sūtra hotā hai śleṣataṃturūpa| athavā artha kī sūcanā dene vālā hotā hai sūtra | athavā śobhanīya kathana kā artha hai sūkta prākṛta meṃ 'sutta'| 311. neruttiyāī tassa u, sūyai sivvai taheva suvai ti| aṇusarati ti ya bheyā, tassa u nāmā imā huṃti|| sūtra śabda ke nirukta-sūtrayatīti sūtram-jo sūcita karatā hai, vaha hai sūtra| sivyatīti sūtram-jo sītā hai vaha hai sūtra | suvatīti sūtrama-jo prasūta karatā hai vaha hai sūtra| anusaratīti sūtram-jo anusaraṇa karatā hai, vaha hai sūtra| ye nirukta ke bheda haiṃ| sūtra śabda ke supta ādi ye nāma hote haiṃ| 312. pāsuttasamaṃ suttaṃ, attheṇābohiyaṃ na taṃ jāṇe| lesasariseṇa teṇaṃ, atthā saṃghāiyā bahave|| prasupta ke samāna hotā hai sūtra| artha ke abodhita hone para kucha bhī nahīṃ jāna pātā| athavā śleṣasadṛśa hotā hai sūtra| aneka artha usameṃ saṃghātita hote haiṃ| 313. sūijjai sutteṇaṃ, sūī naṭṭhā vi taha sueṇa'ttho|
v1.p104.2
sivvai atthapayāṇi va, jaha suttaṃ kaṃcugāīṇi|| sūī guma ho gaī| yadi usameṃ sūta piroyā huā ho vaha sūta ke dvārā sūcita ho jātī hai, mila jātī hai| isī prakāra śruta ke dvārā artha sūcita hotā hai sūcanāt sūtra iti| śruta arthapadoṃ ko sītā hai, paraspara jor̤atā hai| jaise sūta kaṃcuka ādi kapar̤e ko sītā hai| 314. sūramaṇī jalakato, va atthamevaṃ tu pasavaī suttaṃ| vaṇiyasuyaṃdha kayavare, tadaṇusaraṃto rayaṃ evaṃ|| jaise sūryakāntamaṇi agni meṃ aura jalakāntamaṇi jala meṃ prakṣipta hote para donoṃ dīpti paidā karate haiṃ, vaise hī sūtra artha kā prasava karatā hai| anusaraṇa do prakāra kā hotā hai-dravyataḥ aura bhāvataḥ| dravyataḥ anusaraṇa meṃ 'vaṇik ke aṃdhe putra aura kacavara' kā dṛṣṭāṃta hai| vaha aṃdhā putra rajju kā anusaraṇa kara kacare ko bāhara pheṃka detā hai| isī prakāra vaṇiksthānīya haiṃ 1. eka vaṇika thā| usakā ekākī putra aṃdhā thā| vaṇik ne socā-ise kucha kāma meṃ lagānā hai| niṭhallāpana isake jīvana kā abhiśāpa hogā aura yaha sadā-sarvatra parābhava kā bhāgī hogā| seṭha ne do khaṃbhe gar̤avākara vahāṃ rajju bāṃdha dī| aba vaha aṃdhā putra kamaroṃ kī saphāī karatā aura rajju kā anusaraṇa kara kacare ko bāhara ḍāla detā| ācārya aura aṃdhasthānīya haiṃ sādhu| rajjusthānīya hai sūtra aura kacavarasthānīya hai-āṭha prakāra ke karma| 315. sannā ya kārage pakaraṇe ya suttaṃ tu taṃ bhave tiviha|
v1.p104.3
ussagge avavāe, appe see ya balavaṃte|| sūtra ke tīna prakāra haiṃ-saṃjñāsūtra, kārakasūtra aura prakaraṇasūtra| athavā sūtra ke do prakāra haiṃ-autsargika aura āpavādika| kyā utsargasūtra alpa haiṃ yā apavādasūtra alpa haiṃ? ye donoṃ apane-apane sthāna meṃ śreyaskara aura balavāna hote haiṃ| (yaha dvāra gāthā hai| vivaraṇa āge ke ślokoṃ meṃ|) 316. uvayāra anidgurayā, kajjitthīdāṇamāhu nitthakkā| je che' āmagaṃdhādi, āraṃ sannā suyaṃ teṇaṃ|| __saṃjñāsūtra-'yat sāmayikyā saṃjñayā sūtraṃ bhaṇyate tat saṃjñāsūtram'-jo sūtra sāmayikī saṃjñāoṃ se grathita hai vaha hai saṃjñā-sūtra| jaise-'je chee se sāgāriyaṃ na sevae' 'savvāmagaṃdhaṃ parinnāya nirāmagaṃdho parivvae' 'āra duguṇeṇaṃ pāraṃ egaguṇeṇaṃ'-āra arthāt saṃsāra kā duguṇeṇaṃ-rāga aura dveṣa se parihāra kare aura pāra arthāt mokṣa ko egaguṇa-rāga-dveṣaparihārarūpa eka guṇa se sādhe| ityādi| saṃjñāvacana hī kahīṃ jugupsita artha meṃ prayujyamāna hone para vaha upacāra vacana hotā hai| upacāra vacana se kahe jāne vāle jugupsita artha meṃ niṣṭhuratā nahīṃ hotī| kisī kāraṇa ke upasthita hone para sādhviyoṃ ko sādhu sūtravācanā de sakate haiṃ-yaha pūrvavartī ācāryoṃ kā kathana hai| 'binā prayojana vācanā dene se ve nirlajja ho jātī haiṃ|' prastuta sūtra meṃ 'kāraṇavaśa' kī mīmāṃsā nahīṃ hai| vaha anyatra hai| isalie yaha saṃjñāsūtra hai| 317. savvannupamāṇāo, jai vi ya ussaggao suyapasiddhī|
v1.p104.4
vittharao'pāyāṇa ya, darisaṇamii kāragaṃ tamhā|| kārakasūtra-yadyapi sarvajña ke pramāṇa se 'utsargataḥ'ekāṃtataḥ samace śrata kī prasiddhi hai| phira bhī vistāra se usameṃ apāya ke darśana hote haiṃ, isalie adhikṛta artha kī siddhi karane vālā sūtra 'kāraka sūtra' kahalātā hai| jisa sūtra meṃ se keṇadveṇaṃ bhaṃte! evaṃ vuccai'--ho vaha kāraka sūtra hai|' 318. pagaraṇao puṇa suttaṃ, jattha u akkheva-ninnayapasiddhī| nami-goyamakesijjā, addaga-nālaṃdaijjā ya|| prakaraṇasūtra ve haiṃ jinameṃ svasamaya (apane siddhāṃta) ke anusāra ākṣepa aura nirṇayaprasiddhi varṇita ho|' 2. ahākammannaṃ bhuṃjamāṇe samaṇe niggaṃthe kai kammapagaḍīo baṃdhaṃti? goyamā! āuvajjāo satta kammapagaḍīo| se keṇadveṇaṃ bhaṃte! evaṃ vuccai? (bhaga. 1, u.6) 3. ākṣepa kā artha hai-sūtradoṣa athavā pṛcchā| nirṇayaprasiddhi pratyavasthānaṃ|