Biha Kappa v1.p120
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p120
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p120.1
dina aura rāta meṃ usa ora pīṭha kara śauca kriyā na kare| lakṣaṇa vāle sthaṃḍila kā abhāva ho athavā usake hone para bhī dakṣiṇa diśā meṃ rātrī meṃ niśācara deva āte-jāte haiṃ| ataḥ ina sthānoṃ kāraṇoṃ se vyāghāta ho-vahāṃ pratyanīka baiṭhā ho| rātrī meṃ usa ora pīṭha kara śauca kriyā na kare| jisa ora mārga meṃ coroṃ kā bhaya ho, vyāla-sarpa ādi kī saṃbhāvanā ho, pavana cala rahā ho use ora pīṭha kara baiṭhane para aśubha gaṃdha se kisī ne vahāṃ kheta banā diyā ho, vahāṃ pānī bhara gayā ho, nāka meṃ arśa ādi ho sakate haiṃ, isalie pavana kī ora bhī vahāṃ skaṃdhāvāra ādi niviṣṭa ho, strī-napuṃsaka vahāṃ upasthita pīṭha nahīṃ karanī cāhie| śauca ke samaya sūrya aura gāṃva kī hoṃ| to muni usa sthaṃḍila kī varjanā kare| ora pīṭha karane se logoṃ meṃ avarṇavāda hotā hai| 463. paḍhamāsati vāghāe, purisālogammi hoti jayaṇāe| 458. saṃsattaggahaṇī puṇa, chāyāe niggayāem̐ vosirai| mattaga apamajjaṇa ḍagala kurua tivihe duvihabhedo|
v1.p120.2
chāyā'sati uṇhammi vi, vosiriya muhattagaṃ ciṭṭha|| prathama lakṣaṇavāle sthaṃḍila ke abhāva meṃ athavā vahāṃ jisa muni kī kukṣi kṛmiyoṃ se saṃsakta hai, vaha muni vṛkṣa vyāghāta hone para muni dūsare prakāra ke sthaṃḍila arthāta ādi kī chāyā meṃ utsarga kriyā kare| vṛkṣa kī chāyā ke anāpāta-saṃloka meṃ jāe| puruṣoṃ kā saṃloka ho, vahāṃ jāe abhāva meṃ muni apane śarīra kī chāyā meṃ vyutsarga kare aura aura ācamana ādi yatanāpūrvaka kare| pratyeka muni pātra lekara 'muhūrttaka' arthāt kucha samaya taka vahīṃ baiṭhā rahe| (itane samaya jāe aura ḍagalakoṃ se pramārjana na kare aura ācamana ke meṃ ve kṛmi apane svābhāvika yoga se pariṇata ho jāte haiṃ, paścāt kurukuca (miṭṭī se hātha dhonā) kare| 'trividhe pratyeka anyathā mahān saṃtāpa hotā hai|) dvividho bhedaḥ' isakā tātparya hai ki parapakṣa tīna prakāra kā 459. uvagaraṇaṃ vāmagaūrugammi matto ya dāhiṇe hatthe| hai-puruṣa, strī, napuṃsaka| pratyeka ke do-do prakāra haiṃ--
v1.p120.3
tattha'ṇṇattha va puṃse, tihiṃ āyamaṇaṃ adūrammi| śaucavādī, aśaucavādī athavā śrāvaka, aśrāvaka| athavā tīna mala kā utsarga karatā huā muni apane upakaraṇoṃ ko prakāra sthavira, madhyama, taruṇa athavā prākṛta, kauṭumbika, kese dhāraṇa kare? vaha upakaraṇa arthāt daṃḍaka aura rajoharaṇa daṃḍika| ye puruṣoṃ ke bheda haiṃ| isī prakāra strī-napuṃsaka ke bhī ko vāmaūru-bāṃī jāṃgha para sthāpita kare, mātraka ko dāhine bheda jñātavya haiṃ| hātha meṃ tathā ḍagalakoṃ ko bāeṃ hātha meṃ rakhe| saṃjñā se nivṛtta 464. teṇa paraṃ purisāṇaṃ, asoyavādīṇa vacca āvāyaṃ| hokara, nikaṭa ke anyatra pradeśa meṃ putoṃ ko ḍagalakoṃ se pūṃche, itthi-napuṃsāloe, parammuho kurukuyā sā ya|| phira vahīṃ tīna culluka pānī se ācamana kare| sāmānya puruṣāloka vāle sthaṃḍila ke abhāva meṃ 460. ālogaṃ pi ya tivihaṃ, purisi-tthi-napuṃsakaṃ ca bodhavvaṃ| aśaucavādī puruṣāloka vāle sthaṃḍila meṃ jāe| isake bhī lahugā purisāloe, gurugā ya napuṃsa-itthīsu|| abhāva meṃ strī-napuṃsakāloka vāle sthaṃḍila meṃ jāe| vahāṃ vaha āloka bhī tīna prakāra kā hotā hai-puruṣāloka, strī- parāṅmukha baiṭhe aura kurukuca ādi kī pūrvavat yatanā kare| āloka, napuṃsakāloka| inakā prāyaścitta isa prakāra hai- 465. teṇa paraṃ āvāyaṃ, puriseyara-itthiyāṇa tiriyāṇaṃ| puruṣāloka cāralaghumāsa, svīāloka aura napuṃsakāloka tattha vi ya pariharejjā, duguṃchie ditta'ditte ya|| cāra-cāra gurumāsa|
v1.p120.4
uparokta prakāroṃ ke sthaṃḍiloṃ ke abhāva meṃ muni tiryaṃca nara461. chakkāya causu lahugā, paritta lahugā ya guruga sāhāre| mādā aura napuṃsakoṃ ke āpāta vāle sthaṃḍila meṃ jā sakatā hai| saṃghaṭṭaṇa pariyāvaṇa, lahu guruga'tivāyaṇe mūlaṃ| unameṃ bhī jugupsita, dṛpta aura adṛpsa tiryaṃcoṃ kā varjana kareṃ| chaha kāyoṃ meṃ se cāra kāya-pṛthvī, apa, tejo aura vāyu 466. tatto itthi-napuṃsā, tivihā tattha vi asoyavāīṇaṃ| tathā paritta vanaspatikāya kā saṃghaṭṭana hone para laghumāsa, tahiyaṃ ca saddakaraṇaṃ, āulagamaṇaṃ kurukuyā ya|| sāhāra-anantavanaspati kāya ke saṃghaṭṭana meṃ guru, dvīndriya athavā strī-napuṃsakoṃ ke āpāta vāle sthaṃḍila meṃ jāe| ve ādi ke saṃghaṭṭana meṃ laghu aura paritāpana meṃ guru aura inakā strī napuṃsaka tīna prakāra ke hote haiṃ-prākṛta, kauṭumbika aura atipāta hone para mūla|' daṃḍika| pratyeka ke do-do prakāra haiṃ-śaucavādī, aśaucavādī| 462. paḍhamillugassa asatī, vāghāto vā imehiṃ ṭhāṇehi| inameṃ se pahale aśācavādī āpāta vāle sthaṃḍila meṃ jāe| paḍiṇīya teṇa vāle, khettudaga niviṭṭha thī apumaṃ|| vahāṃ śabda karate hue, ākula-vyākula hote hue jāeṃ aura prathama lakṣaṇa vāle sthaṃḍila arthāt anāpāta-asaṃloka kurukuca ādi kare| 1.vṛttikāra ne isa prāyaścitta viṣayaka vistāra se carcā kī hai aura inake niraṃtara āṭha dina taka hone vāle vyāghāta se prāyaścitta kī vṛddhi kā bhī ullekha kiyā hai| (vṛ. pṛ. 134,135) tāsa
Linked texts (1)
- Bihā Kappa — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit