Biha Kappa v1.p142
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p142
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p142.1
___ pātra ke cāra prakāra haiṃ-nāmapātra, sthāpanāpātra, dravyapātra kāraṇa prekṣāpātra hai| eka gṛhastha ke pāsa do pātra haiṃ| pratidina aura bhāvapātra| ye pātra ke cāra nikṣepa haiṃ| eka ko kāma meṃ letā hai, dūsare ko nahīṃ| jisa dina jisako 651. davve tivihaṃ egiṃdi-vigala-paṃciṃdiehiṃ nipphanna| kāma meṃ letā hai, vaha saṃgatikapātra kahalātā hai aura dūsarā bhāve āyā pattaṃ, jo sīlaṃgāṇa āhāro|| pātra vaijayantika| ina donoṃ meṃ se eka kā grahaṇa pātra gaveṣaṇā dravyapātra tīna prakāra ke haiṃ-ekendriyaniṣpanna, vikalendriya- kī tīsarī pratimā hai| niṣpanna, paṃcendriyaniṣpanna| bhāvapātra hai-ātmā| vaha aṭhāraha 656. davvāi davva hīṇāhiyaṃ tu amugaṃ ca me na ghettavyaṃ | hajāra śīlāṃga kā ādhāra hai| dohi vi bhāvanisiṭuṃ, tamujjhiobhaṭṭha'ṇobhaṭṭha|| 652. lāuya dāruya maṭṭiya, tivihaṃ ukkosa majjhima jahannaṃ | ujjhitakapātra ke cāra prakāra haiṃ-dravyojjhita, kṣetrojjhita, ___ ekkekkaṃ puṇa tivihaṃ, ahāgaḍa'ppaṃ saparikamma|| kālojjhita aura bhāvojjhita| kisī gṛhastha ne yaha pratijñā kī dravyapātra ke tīna prakāra aura haiṃ-alābumaya, dārumaya aura ki maiṃ amuka pramāṇa se adhika yā hīna pātra athavā amuka miṭṭīmaya| pratyeka tīna-tīna prakāra ke hote haiṃ-utkṛṣṭa, prakāra ke pātra ko grahaṇa nahīṃ karūṃgā| kisī ne vaisā hī pātra madhyama aura jaghanya| ye pratyeka tīna-tīna prakāra ke hote lākara diyā| yaha dāyaka aura grāhaka-donoṃ dvārā bhāvataḥ haiṃ-yathākṛta, alpaparikarma tathā saparikarma|
v1.p142.2
niḥsṛṣṭa pātra, vaha cāhe avabhāṣita ho athavā anavabhāṣita, vaha 653. voccatthe caulahuā, āṇāi virāhaṇā ya duvihā u| dravyojjhita pātra hai| __cheyaṇa-bheyaṇakaraṇe, jā jahiṃ ārovaṇā bhaṇiyā|| 657. amuiccagaṃ na dhāre, uvaṇīyaṃ taṃ ca keṇaī tassa| pātra ke grahaṇa aura karaṇa meṃ viparyāsa karane para caturlaghu jaṃ vujjha bharahāī, sadesa bahupāyadese vā|| kā prāyaścitta, ājñā ādi doṣa tathā do prakāra kī virādhanā 'maiṃ amuka deśa kā pātra dhāraṇa nahīṃ karūṃgā' yaha niścaya hotī hai-saṃyamavirādhanā aura ātmavirādhanā| pātra kā chedana, karane ke paścāt koī vahīṃ kā pātra upahṛta karatā hai, vaha bhedana karane meṃ jo jahāṃ saṃyamavirādhanā yā ātmavirādhanā meṃ donoṃ dvārā ujjhita pātra kṣetrojjhita pātra kahalātā hai| athavā āropaṇā kahī hai, vaha jānanī cāhie| jo bharata ādi arthāt naṭa, cāraṇa ādi apane deśa jāte hue 654. uddisiya peha saṃgaya, ujjhiyadhamme cautthae hoi| athavā bahapāvavāle deśa meṃ jāte samaya apane pātra chor̤a jāte
v1.p142.3
savve jahanna ekko, ussaggāī jayaṃ pucche|| haiṃ, ve pātra bhī kṣetrojjhita pātra hote haiṃ| pātragaveṣaṇā kī cāra pratimāeṃ haiṃ-uddiṣṭapātra, prekṣāpātra, 658. dagadoddhigāi jaṃ puvvakāla juggaṃ tadannahiṃ ujjhe| saṃgatikapātra aura ujjhitadharmakapātra| pātra kī gaveṣaṇā meṃ hohii va essakāle, ajoggayamaṇāgayaṃ ujjhe|| jāne vāle sabhī muni gītārtha hoṃ athavā kucha gītārtha aura kucha jalatumbaka, takratumbaka ādi jo pūrvakāla meṃ isake yogya agītārtha ho athavā eka gītārtha ho to usake netṛtva meṃ pātra the, ve anyakāla meṃ athavā bhaviṣyakāla meṃ ayogya ho jāeṃge, kī gaveṣaṇā meṃ ghūme| kāyotsarga ādi (gā. 619 vat) yaha mānakara unako chor̤a diyā jātā hai| ve kālojjhita pātra 'jayaṃ pucche'-vaha pūrvokta yatanā karatā huā pūche| isakā kahalāte haiṃ| tātparya hai-śrāvakoṃ ko na pūche| bhāvitakuloṃ meṃ pūche| ve jaba 659. lakṣṇa annapāe, porāṇe so u dei annassa| pātra dikhāeṃ to pūche-yaha kisakā hai? pahale yaha kyā thā? so vi anicchai tāī, bhāvujjhiya evamāīyaṃ|| āge yaha kyā hogā? yaha kahāṃ thā? yaha praśna catuṣṭaya gṛhastha naye pātroṃ ko prāpta kara purāne ko chor̤a detā hai, pūrvavat kare| jaise vastra grahaṇa kī vidhi hai, vahī pātra grahaṇa kī dūsaroṃ ko detā hai| dūsarā bhī unheṃ nahīṃ cāhatā| yaha sārā vidhi hai| (yaha gā. 615 se 619veṃ ślokavat jānanā bhāvojjhita jānanā cāhie| cāhie|)
v1.p142.4
660. obhāsaṇā ya pucchā, didve rikke muhe vahaṃte ya| 655. uddiṭṭa tigegayaraṃ, pehā puṇa daṭṭha erisaṃ bhaṇai| saṃsaṭe ukkhitte, sukke a pagāse daṭṭhaṇaṃ | ___ doṇhegayaraṃ saṃgai, vāhayaī vāraeṇaṃ tu|| pātra ke utpādana (prāpti) viṣayaka avabhāṣaṇa karanā tīna prakāra ke pātroṃ-jaghanya, madhyama aura utkṛṣṭa meṃ se cāhie| ye āṭha pṛcchāeṃ karanī cāhie-(1) yaha dṛṣṭakisī eka ko lāne ke lie guru ke samakṣa pratijñā kī, vaha praśasya hai athavā adṛṣṭa| (2) yaha rikta hai athavā arikta yācyamāna uddiṣṭa pātra kahalātā hai| pātra kā avalokana kara (3) isakā mukha kiyā huā hai yā nahīṃ? (4) yaha vahamānaka 'aisā mujhe do' yaha kahanā prekṣāpūrvaka yācyamāna hone ke he athavā avahamānaka ? (5) yaha saṃsṛṣṭa hai yā asaṃsṛṣṭa ?