Biha Kappa v1.p146
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p146
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p146.1
hai| jo gīta aura artha-donoṃ se yukta hotā hai vaha gītārtha prāyaścitta ātā hai| yahāṃ āṭha bhaṃga (vikalpa) hote haiṃkahalātā hai| arthāt vaha sūtradhara aura arthadhara-donoṃ hai| 1. ekākī ajātakalpika tathā cyavanakalpika bhī| 691. jiṇakappio gīyattho, parihāravisuddhio vi gīyattho| 2. ekākī ajātakalpika, cyavanakalpika nahīṃ| gīyatthe iḍvidurga, sesā gīyatthanīsāe|| 3. ekākī jātakalpika tathā cyavanakalpika| jinakalpika gītārtha hotā hai| parihāraviśuddhi cāritravālā 4. ekākī jātakalpika, cyavanakalpika nahīṃ| bhī gītārtha hotā hai| ṛddhidvika arthāt ācārya aura ye ekākīpada se cāra bhaṃga haiṃ| anekākipada se bhī cāra upādhyāya ye bhī gītārtha hote haiṃ| śeṣa sabhī muni gītārtha kī bhaṃga hote haiṃ| niśrā (ācārya aura upādhyāya kī niśrā) meṃ rahate haiṃ| 696. egāgittamaṇaṭṭhā, uvasaṃpajjai cuo va jo kappā| 692. āyariya gaṇī iḍḍī, sesā gītā vi hoti tannīsā| so khalu socco maṃdo, maṃdo puṇa davva-bhāveṇaṃ|
v1.p146.2
gacchagaya niggayā vā, thāṇaniuttā'niuttā vā|| jo muni jñāna ādi prayojana ke binā ekalavihāra ko ācārya aura gaṇī-upādhyāya ye donoṃ sātiśaya jñāna svīkāra karatā hai tathā jo kalpa arthāt saṃvignavihāra se ādi se ṛddhimāna hote haiṃ| śeṣa sabhī gītārtha athavā cyuta ho gayā hai, vaha dravyajīvana jītā huā bhī śocanīya agītārtha muni bhī unakī niśrā meṃ viharaṇa karate haiṃ| gacchagata hotā hai| vaha maṃda hotā hai| arthāta dravyataḥ aura bhāvataḥ vaha athavā gacchanirgata, sthāna para niyuktaḥ athavā sthāna para maṃda hotā hai| aniyukta-ye sabhī ācārya aura upādhyāya kī niśrā meṃ 697. ekvekko puṇa uvacaya, avacaya bhāve u avacae pagayaṃ| rahate haiṃ| talinā buddhī seṭṭhā, ubhayamao kei icchanti| 693. āyārapakappadharā, caudasapuvvī a je a tammajjhā| dravyamaṃda aura bhāvamaṃda ke do-do prakāra haiṃ-upacaya aura
v1.p146.3
tannīsāe vihāro, savāla-vuḍḍassa gacchassa| apacaya| yahāṃ bhāvataḥ apacayamaṃda kā adhikāra hai| talina ācāraprakalpa-niśītha ke dhāraka jaghanya gītārtha hote haiṃ| arthāt sūkṣmabuddhi śreṣṭha hotī hai| jo isa buddhi se yukta hotā caturdaśapūrvī utkṛṣṭa gītārtha hote haiṃ| inake madhyavartī arthāt hai arthāt jo kuśāgrīyamati hotā hai, vaha upacayabhāva maṃda hai aura kalpa-vyavahāra, daśāśrutaskaṃdha ko dhāraṇa karane vāle madhyama jo sthūlabuddhi vālā hotā hai vaha apacayabhāvamaṃda hotā hai| kucha gītārtha hote haiṃ| ina tīna prakāra ke gītārthoṃ kī niśrā meṃ ācārya donoṃ ko apacayabuddhimaṃda mānate haiṃ| arthāt nirbuddhika sabālavṛddha gaccha kā viharaṇa hotā hai| aura sthūlabuddhika-donoṃ ko apacayabuddhimaṃda mānate haiṃ| 694. egavihārī a ajāyakappio jo bhave cavaṇakappe| 698. nāṇāī tiṭṭhāṇā, ahavaṇa caraṇa'ppao pavayaṇaṃ ca| uvasaṃpanno maṃdo, hohii vosaṭṭhatiṭṭhāṇo||
v1.p146.4
sutta-'ttha-tadubhayāṇi va, uggama uppāyaṇāo vā|| ekavihārī-akelā viharaṇa karane vālā, ajātakalpika-- jo ekākī vihāra karatā hai vaha ādi tīna sthānoṃ se agītārtha, tathā jo cyavanakalpa-cāritra se patana ke prakāra parityakta ho jātā hai athavā cāritra, ātmā aura pravacana se ko svīkṛta arthāt pārśvastha vihārī tathā jisane ekalavihāra parityakta ho jātā hai| athavā sūtra, artha aura tadubhaya-ina tīna ko svīkāra kiyā hai, vaha manda arthāt buddhivikala hogā aura sthānoṃ se virata ho jātā hai athavā udgama, utpādana aura vyutsṛṣṭatristhāna jñāna, darśana aura cāritra ina tīnoṃ sthānoṃ eṣaṇā-ina tīna sthānoṃ kī śuddhi se parityakta ho jātā hai| se parityakta hogā| 699. appuvvassa agahaṇaṃ, na ya saṃkiya pucchaṇā na sāraṇayā| 695. mottūṇa gacchaniggate, gīyassa vi ekkagassa māso u| guṇayaṃte a adaṭuṃ, sīdai egassa ucchāho||
v1.p146.5
avigīe caugurugā, cavaṇe lahugā ya bhaṃgaṭṭhā|| jo ekākī vihāra karatā hai vaha apūrvaśruta ke grahaṇa se gacchanirgata arthāt jinakalpika ādi muniyoṃ ko vaṃcita rahatā hai| vaha sūtrārtha saṃbaṃdhī śaṃkita sthānoṃ kī pṛcchā chor̤akara yadi gītārtha bhī ekākī vihāra karatā hai to usako nahīṃ kara pātā| usakī 'sāraṇā' nahīṃ hotī| dūsare muniyoṃ ko māsalaghu kā prāyaścitta prāpta hotā hai| agītārtha yadi ekākī parāvartana karate hue na dekhakara vaha svayaṃ parāvartana ko chor̤a vihāra karatā hai to usako cāra gurumāsa kā prāyaścitta detā hai| parāvartana ādi meṃ ekākī kā utsāha nahīṃ rahatā| ātā hai| cyavana arthāt pāvasthavihāra (śithilavihāra) kā 700. caragāī buggāhaṇa, na ya vacchallāi daṃsaṇe saṃkā| yadi mana se bhī saṃkalpa karatā hai to cāra laghumāsa kā thī sohi aṇujjamayā, nippaggahayā ca caraṇammi|| 1. sthāna para niyukta-pravartaka, sthavira, gaṇāvacchedaka-ye padastha gītārtha hote haiṃ| sthāna para aniyukta sāmānya muni|