Biha Kappa v1.p161
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p161
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p161.1
826. khettaṃ seuṃ kelaṃ, seya'rahaṭṭāi keu variseṇaṃ| 6. dveṣa, 7. mithyātva, 8. veda, 9. arati, 10. rati, bhūmighara vatthu seuṃ, keuṃ pāsāya-gihamāī|| 11. hāsya, 12. śoka, 13. bhaya, 14. duguṃchā| 827. tivihaṃ ca bhave vatthu, khāyaṃ taha ūsiyaṃ ca ubhayaṃ ca| 832. sāvajjeṇa vimukkā, sabhiṃtara-bāhireṇa gaṃtheṇa| bhūmigharaṃ pāsāo, saṃbaddhagharaṃ bhave ubhayaṃ|| niggahaparamā ya vidū, teṇeva ya hoti niggaṃthā|| kṣetra ke do prakāra haiṃ-setu aura ketu| jo kheta arahaṭṭa jo sāvadha graṃtha tathā ābhyantara aura bāhya graṃthoṃ se ādi ke pānī se sīṃcā jātā hai vaha hai setu aura jo varṣā se vipramukta haiṃ, jo krodha ādi doṣoṃ ke vijñātā hai, tathā jo inakā niṣpanna hotā hai vaha hai ketu| vāstu ke bhī ye hī do bheda haiṃ| nigraha karane meṃ pramukha haiṃ ina kāraṇoṃ se ve nigraṃtha kahalāte haiṃ| bhūmigṛha hai setu aura prāsāda, gṛha ādi haiṃ ketu| athavā vāstu 833. keī savvavimukkā, kohāīehiṃ kei bhaiyavvā| ke tīna bheda haiṃ-khāta, ucchrita aura khātocchrita| bhūmigṛha hai seḍhidugaṃ viraettā, jāṇasu jo niggao jatto| khāta, prāsāda hai ucchrita aura bhūmigṛha se saṃbaddha gṛha hai kucheka muni krodha ādi doṣoṃ se sarvathā vimukta hote haiṃ khātocchrita| aura kucheka vikalpanīya hote haiṃ arthāt kucha mukta haiṃ aura 828. ghaḍieyaraṃ khalu dhaṇaṃ, saṇasattarasā biyā bhave dhanna|| kucha mukta nahīṃ haiṃ| (śiṣya ne pūchā-yaha kaise jānā jātā hai
v1.p161.2
taṇa-kaṭṭha-tella-ghaya-madhu-vatthāī saṃcao bahuhā|| ki ye sarvathā mukta haiṃ aura ye nahīṃ?) ācārya kahate ghaṭita athavā aghaṭita suvarṇa ādi ko dhana kahā jātā hai| haiṃ-śreṇīdvika-upaśamaśreṇī tathā kṣapakaśreṇī kī sthāpanā kara śaṇa ādi sataraha prakāra ke bīja dhānya kahalāte haiṃ| (ve ye jo sādhaka jisa śreṇī se gamana karatā hai usase jāna liyā haiṃ-cāvala, yava, masūra, gehūṃ, mūṃga, māṣa, tila, canā, jātā hai ki vaha krodha ādi se mukta hai yā nahīṃ| kaṃgu, priyaṃgu, kodrava, moṭha, śāli, arahara, maṭara, kulattha tathā 834. aṇa daṃsa napuṃsi-tthīveya cchakkaṃ ca purisaveyaṃ ca| śaṇa|) do do egaṃtarie, sarise sarisaṃ uvasamei|| tṛṇa, kāṣṭha, taila, ghṛta, madhu, vastra ādi saṃcaya aneka upaśamaśreṇī grahaṇa karane vālā sabase pahale 'aṇa' arthāt prakāra kā hai| anaṃtānubaṃdhī krodha, māna, māyā aura lobha kā upaśamana 829. sahajāyagāi mittā, nāī māyā-piīhiṃ saṃbaddhā| karatā hai| phira darśanatrika kā upaśamana karatā hai| yadi puruṣa
v1.p161.3
sasurakulaṃ saṃjogo, tiṇṇi vi mittādayo chaṭṭho|| pratipattā ho to pahale napuṃsakaveda ko, phira strīveda ko, phira mitra sahajātaka ādi hote haiṃ| mātṛkulaṃsabaddha aura pitṛ- hāsya ādi ṣaṭka kā aura phira puruṣaveda kā upaśamana karatā kulasaṃbaddha jñātī kahalāte haiṃ| śvasurakula saṃyoga kahalātā hai| hai| tatpaścāt apratyākhyāna-pratyākhyāna krodha krodharūpa meṃ arthāt śvasura, śvaśrū aura śāle–ina tīnoṃ kā saṃbaṃdha saṃyoga sadṛśa hone ke kāraṇa eka sātha inakā upaśamana kara, phira kahalātā hai| mitra ādi ke ye tīnoṃ pakṣa chaṭhā graṃtha hai| akele saṃjvalana krodha kā upaśamana karatā hai| isī prakāra 830. jāṇaṃ tu āsamāī, pallaṃkaga-pīḍhigāi aṭṭhamao| apratyākhyāna-pratyākhyāna māna, māyā aura lobha kā dāsāi navama dasamo, lohāiuvakkharo kuppaṃ|| upaśamana kara phira eka-eka se aṃtarita saṃjvalana māna, māyā yāna kā artha hai-aśva ādi| ādi śabda se gaja, vṛṣabha, aura lobha kā upaśamana karatā hai| ratha, śivikā ādi| palyaṃka śayana kahalāte haiṃ aura pīṭhikā 835. aṇa miccha mīsa samma, aṭṭha napuṃsi tthiveya chakkaṃ ca| ādi āsana haiṃ| yaha āṭhavāṃ graṃtha hai| dāsa ādi nauvāṃ graṃtha pumavayaṃ ca khaveī, kohāīe a saṃjalaṇe|| aura lohādika upaskara kupya dasavāṃ graṃtha hai| yaha sārā dasa aṇa-anaṃtānubaṃdhī catuṣka, mithyātva, miśra, samyakprakāra kā bāhya graṃtha hai| mithyātva, āṭha kaṣāya, napuṃsakaveda, strīveda, hāsya ādi 831. koho māṇo māyā, lobho pejjaṃ taheva doso a| ṣaṭka, puṃveda-inako kṣīṇa karatā hai| phira saṃjvalana krodha
v1.p161.4
micchatta veda arai, rai hāsa sogo bhaya duguṃchā|| ādi| yaha kṣapakaśreṇī kā kathana hai| caudaha prakāra kā ābhyantara graṃtha 836. je vi a na savvagaṃthehiṃ niggayā hoti kei niggaṃthā| 1. krodha, 2. māna, 3. māyā, 4. lobha, 5. rāga, . . te vi ya niggahaparamā, havaṃti tesiṃ khaujjuttā| 1. brīhiryavo masūro, godhūmo mudga-māṣa-tila-caṇakāḥ| aṇavaḥ priyaṃgu-kodravamakuṣṭhakāḥ śālirāḍhakyaḥ|| kiñca kalāpa-kulatthī, śaraṇasaptadaśāni bījāni|| (vṛ. pṛ. 264)
Linked texts (1)
- Bihā Kappa — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit