Biha Kappa v1.p163
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p163
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p163.1
pahalā uddeśaka = dūsarā ādeśa-mata yaha hai-jo tāla kā vijñāyaka puruṣa hai, vaha bhī bhāvatāla hai| yaha āgamataḥ bhāvatāla hai| 849. nāma ṭhavaṇa palaṃba, davve bhāve a hoi bodhavvaṃ| ___ aṭṭhaviha kammagaṃṭhī, jīvo u palaṃbae jeṇaṃ|| pralaṃba ke cāra nikṣepa jānane cāhie-nāmapralaṃba, sthāpanāpralaṃba, dravyapralaṃba aura bhāvapralaṃba| dravyapralaṃba hai-dravyatāla kī bhāṃti aura bhāvapralaṃba hai-bhāvatāla kī bhāṃti| athavā āṭha prakāra kī karmagraṃthi, jisake ādhāra para jīva naraka ādi gatiyoṃ meṃ laṃbita hotā hai, vaha hai bhāvapralaṃba| 850. tālaṃ talo palaṃba, tālaṃ tu phalaṃ talo havai rukkho | palaṃbaṃ ca hoi mūlaṃ, jhijjhirimāī muṇeyavvaṃ || śiṣya ne pūchā-tāla kyā hai? tala kyā hai aura pralaṃba kyā hai? ācārya ne kahā-tāla hai talavṛkṣa kā phala, (agrapralaṃba) tala hai vṛkṣa| pralaṃba hai-mūla| pralaṃba śabda se yahāṃ mūlapralaṃba gṛhīta hai| vaha jhijjhirī ādi (vṛkṣa saṃbaṃdhī) jānanā cāhie| 851. jhinjhiri-surabhipalaṃbe, tālapalaṃbe a sallaipalaṃbe| etaṃ mūlapalaṃba, neyavvaṃ āṇupuvvīe|| jhijjhirī-vallīpalāśaka, surabhi-sigguka-inakā pralaṃba arthāt mūla| isī prakāra tālapralaṃba, sallakīpralaṃba-ye sāre ānupūrvī se mūlapralaṃba jānane cāhie| (dūsare bhī mūla jo logoṃ ke upabhoga meṃ āte haiṃ ve sāre mūlapralaṃba haiṃ|) 852. tala nāliera laue, kaviṭṭa aṃbāḍa aṃbae 'ceva|
v1.p163.2
eaṃ aggapalaṃba, neyavvaṃ āṇupuvvīe|| tala kā phala (tālaphala), nālikera kā phala, lakuca kā phala, kapittha kā phala, āmrātaka kā phala, āmra kā phala, (kadalīphala, bījapūraka phala)-ye sāre ānupūrvī se agrapralaṃba jñātavya haiṃ| 853. jai mūla-'ggapalaṃbā, paḍisiddhā na hu iyāṇi kaṃdāī| kappaṃti na vā jīvā, ko va viseso tadaggahaṇe|| śiṣya ne pūchā-sūtra meṃ yadi mūlapralaṃba tathā agrapralaṃba pratiṣiddha haiṃ, usameṃ kaṃda ādi (skaṃdha, tvak, śākhā, pravāla, patra, puṣpa, bīja) kā pratiṣedha nahīṃ hai| inako lenā kalpatā hai| athavā ye jīva nahīṃ haiṃ| kaṃda ādi ke agrahaṇa meṃ kaunasā viśeṣa hetu hai? 854. coyaga! kannasuhehi, saddehiṃ amucchito visaha phāse| __ majjhammi aṭṭha visayā, gahiyā eva'ṭṭha kaṃdāī|| ācārya ne kahā-vatsa! 'kānoṃ ke lie sukhadāyī śabdoṃ 1. kaṇṇasokkhehiṃ saddehiṃ, pema nābhinivesae| dāruṇaṃ kakkasaṃ phāsaṃ, kāeṇa ahiyāsae|| (daśavai.8/26) meṃ amūrchita ho'-isa prakāra ke kathana se śabdaviṣayaka rāga kā pratiṣedha kiyā gayā hai| 'sparśa ko sahana kare'-isa kathana ke dvārā sparśa kā niṣedha hai| śeṣa madhyavartī rūpa-rasa aura gaṃdha kā ullekha nahīṃ hai| paraṃtu ādyanta ke grahaṇa se madhyavartī kā grahaṇa ho jātā hai, isa nyāya se unakā pratiṣedha jñātavya hai| isī prakāra prastuta gāthā meṃ ādyantavāle agra aura mūlapralaṃba kā grahaṇa karane para madhyavartī kanda ādi āṭhoṃ prakāroṃ kā grahaṇa svataḥ ho jātā hai| 855. ahavā egaggahaṇe, gahaṇaṃ tajjātiyāṇa savvesiṃ|
v1.p163.3
teṇa'ggapalaṃbeṇaṃ, tu sūiyā sesagapalaṃbā| athavā eka ke grahaṇa se usa jātī vāle sabhī kā grahaṇa ho jātā hai| isalie agrapalaṃba athavā mūlapralaṃba ke grahaṇa se śeṣa kaṃda ādi kā grahaṇa sūcita kiyā gayā hai| 856. talagahaṇāu talassā, na kappe sesāṇa kappaī nāma| egaggahaṇā gahaṇaṃ, diṭṭhato hoi sālīṇaṃ|| śiṣya ne kahā-tala ke grahaṇa se tāla se saṃbaṃdhita mūla, kaṃda ādi pralaṃba nahīṃ kalpatā, śeṣa āmra ādi ke pralaṃba to kalpate haiṃ, yaha isase dhvanita hotā hai| ācārya ne kahā-eka ke grahaṇa se tajjātīya sabhī kā grahaṇa ho jātā hai| isameṃ śāli saṃbaṃdhī dṛṣṭāṃta hai| 'cāvala paka gae' yaha kahane se kevala eka cāvala pakā hai aisā nahīṃ| sāre cāvala paka gae haiṃ, yaha bhāvārtha hai| isī prakāra tālapralaṃba kahane se samasta vṛkṣajāti vāle pralaṃba gṛhīta ho jāte haiṃ| 857. ko niyamo u taleṇaṃ, gahaṇaṃ annesi jeṇa na kayaṃ tu| ubhayamavi ei bhogaṃ, paritta sāuṃ ca to gahaṇaṃ|| śiṣya ne pūchā-kauna sā niyama hai ki tala ke grahaṇa se usī kā grahaṇa hotā hai, anya vṛkṣoṃ kā grahaṇa nahīṃ hotā? ācārya ne kahā-tāla tathā tāla se saṃbaṃdhita mūlaagrapralaṃba-donoṃ upayoga meṃ āte haiṃ ataḥ ina sabakā grahaṇa ho jātā hai| parītta vanaspati svādu hotā hai| usake grahaṇa kā pratiṣedha kiyā jātā hai to anantakāyika vanaspati kā pratiṣedha svataḥ prāpta ho jātā hai| 858. nāmaṃ ṭhavaṇā bhinnaṃ, davve bhāve a hoi nāyavvaṃ |
v1.p163.4
davvammi ghaḍa-paḍāī, jīvajaḍhaṃ bhāvato bhinnaṃ || bhinnapada ke cāra nikṣepa haiṃ-nāmabhinna, sthāpanābhinna, dravyabhinna aura bhāvabhinna| dravyabhinna-ghaṭa kā phūṭa jānā, paṭa ādi kā bheda ho jānā| bhāvabhinna-jīva kā cyuta ho jānā| vaha caturbhaṃgī isa prakāra hai2. mūle kaṃde khaṃdhe, tayā ya sāle pavāle patte ya| pupphe phalaṃ ya bīe, palaṃbasuttammi dasa bheyā|| (vṛ. pa. 274) bhara
Linked texts (1)
- Bihā Kappa — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit