Biha Kappa v1.p164
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p164
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p164.1
859. bhāveṇa ya davveṇa ya, bhinnā'bhinne caukkabhayaṇā u | paḍhamaṃ dohi abhinnaṃ, biiyaṃ puṇa davvato bhinnaṃ || 860 tahayaṃ bhāvato bhinnaṃ, dohi vi mitraṃ cautthagaṃ hoi| eesiṃ pacchittaṃ, vocchāmi ahāvī || bhāva aura dravya ke bhinna- abhinna ke ādhāra para caturbhaṃgī hotī hai- (1) pralaṃba bhāva se tathā dravya-donoṃ se abhinna
(2) pralaṃba dravya se bhinna bhāva se abhinna |
(3) pralaṃba dravya se abhinna bhāva se bhinna | (4) pralaṃba dravya se tathā bhāva se bhinna | ina cāroṃ se saṃbaṃdhita prāyaścitta yathānupūrvī yathoktaparipāṭī ke anusāra kahūṃgā|
861. lahugā va do dosu ya, lahuo paḍhamammi dohi vī gurugā| tavagurua kālaguruo, dohi vi lahuo cauttho u || prathama do bhaṃgoṃ kā prāyaścitta hai- caturlaghuka aura śeṣa do bhaṃgoṃ kā prāyaścita hai māsalaghu pahale bhaṃga kā prāyaścitta tapa aura kāla se laghu, dūsare bhaṃga meṃ tapa se guru aura kāla se laghu, tīsare bhaṃga meṃ kāla se guru aura tapa se laghu aura cauthe bhaṃga meṃ tapa aura kāla se laghu | prāyaścitta ke saṃbaṃdha meṃ yahāṃ laghu kā artha hai māsalaghu |
862. ugghāiyā parite hoṃti aṇugdhāiyā aṇatammi | āṇā'ṇavattha micchā, virāhaṇā kassa'gīyatthe || ye udghātika laghu prāyaścitta parīta pralaṃba saṃbaṃdhī haiṃ| anantakāyika meṃ ye hī anudghātika guru ho jāeṃge| inake sātha-sātha ājñābhaṃga, anavasthā doṣa, mithyātva, ātmavirādhanā tathā saṃyamavirādhanā ādi doṣa hote haiṃ| śiṣya ne kahā- ye kisake lie haiṃ ? ācārya ne kahā- agītārtha ke lie| 863. annattha tatthagahaṇe, paḍite accittameva saccite|
chumaṇā''ruhaṇā paḍaṇe, ubahī tatto ya uhāho || pralaṃbagrahaṇa do prakāra kā hotā hai- anyatragrahaṇa arthāt vṛkṣapradeśa se anyapradeśa meṃ grahaṇa, tatragrahaṇa arthāt vṛkṣapradeśa meṃ grahaṇa| patita arthāt nīce gire hue pralaṃba kā grahaṇa | vaha do prakāra kā hotā hai- sacitta kā grahaṇa, acitta kā grahaṇa | pralaṃba pāne ke lie vṛkṣa para kāṣṭa ādi pheṃkanā | vṛkṣa para car̤ha kara pralaṃba prāpta karane kā prayatna karanā, vṛkṣa para ārūr̤ha nīce gira sakatā hai, usakī upadhi kā haraṇa ho sakatā hai| usakā uḍḍāha ho sakatā hai|
864. aṇṇagahaṇaṃ tu duvihaṃ, vasamāṇe'ḍavi vasaṃti aṃtoṃ bahiṃ |
aṃtā''vaṇa tavvajje, racchā giha aṃto pāse vā ||
bṛhatkalpabhāṣyam
anyatragrahaṇa do prakāra kā hotā hai- vasati meṃ athavā aṭavī meṃ vasati praveśa do prakāra se hotā hai-antara yā ahira | antara bhī do prakāra kā hotā hai-āpaṇa meṃ athavā tadvarṇya meṃ| tadvarṇya viṣaya arthāt galī meṃ athavā gṛha meṃ athavā galī ke pāsa meṃ yā gṛha ke pāsa meṃ|
865. kabbadi lahuo, anuṣpattīya laghuga te ceva | parivaḍḍamāṇadose, diṭṭhāī
annagahaṇammi | yadi bālaka muni ko sacitta pralaṃba lete dekha le to māsalaghu, bālaka ke mana meṃ bhī arthotpatti- maiṃ bhī grahaṇa karūṃ, isa prakāra kī pravṛtti hotī hai| isameṃ caturlaghu prāyaścitta hai| yadi bar̤e manuṣya ne usa muni ko pralaṃba lete dekhā hai to vahī prāyaścita hai jo parivardhamāna ājñābhaṃga ādi doṣa haiṃ anyatragrahaṇa meṃ hote haiṃ|
v1.p164.2
866. diṭṭhe saṃkā bhoiya- ghāḍi - niā - SSrakkhi seṭṭhi - rāīṇaṃ |
cattāri chacca lahu gurū, chedo mūlaṃ taha dugaṃ ca || yadi muni ko sacitta pralaṃba lete yuvā puruṣa dekha le to caturlaghu, usako śaṃkā ho to bhī caturlaghu, yadi kisī kī bhāryā dekha le aura pati se kahe to ṣaḍalaghu, yadi ghāṭīsauhṛd ko kahe to ṣaḍguru, mātā-pitā se kahe to cheda, ārakṣika ko kahe to mūla, śreṣṭhī aura rājā ko kahe to anavasthāpya tathā pārāṃcika donoṃ|
867. evaṃ tā aduguchie, durgāchie lasuṇamāi emeva |
navariṃ puṇa caulahugā, parignahe giṇhaṇādīyā || yaha prāyaścitta ajugupsita āmra ādi ke pralaṃba rāhaṇa viṣayaka jānanā cāhie| jugupsita laśuna ādi ke viṣaya meṃ bhī pūrvokta prāyaścitta hī hai| kevala bālaka jugupsita ko lete hue dekhe to caturlaghu yadi pralaṃba ādi kisī ke adhīna ho, jugupsita athavā ajugupsita, prāyaścitta vahī hai| yadi ve śreṣṭhī yā rājā ke adhīna ho to grahaṇa ākarṣaṇa vyavahāra ādi doṣa āte haiṃ|
868. khette nivesaṇāī, jā sīmā lahugamāi jā carimaṃ | kesiṃcī vivarīyaṃ kāle dina aṭṭame sapadaṃ || kṣetra saṃbaṃdhī niveśana se prāraṃbha kara gāṃva kī sīmā ke bhītara jo grahaṇa karatā hai usake laghuka ādi prāyaścitta se prāraṃbha hokara cāritra pārāṃcika taka ātā hai| kucheka ācāryoṃ kā isase viparīta mata hai| ve mānate haiṃ ki kālaviṣayaka prāyaścitta āṭhaveṃ dina 'svapadaṃ ' arthāt pārāṃcika ho jātā hai|
1. isakī bhāvanā yaha hai - pralaṃba lete hue prathama dina cāra laghu, dūsare dina cāra guru, tīsare dina chaha laghu, cauthe dina chaha guru, pāṃcaveṃ dina cheda, chaṭhe dina mūla, sātaveṃ dina anavasthāpya aura āṭhaveṃ dina pārāṃcika |