Biha Kappa v1.p172
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p172
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p172.1
945. nakkheṇāvi hu chijjai, pāsāe abhinavudvito rukkho| ducchejjo bahuṃto, so cciya vatthussa bhedāya|| 946. jo ya aṇuvāyachinno, tassai mūlāī vatthubhedāya| ahinava uvāyachinno, vatthussa na hoi bhedāya|| prāsāda meṃ tatkāla ugā huā vaṭa-pippala ādi vṛkṣa ko nakhoṃ se bhī chedā jā sakatā hai aura jaba vaha vṛkṣa bar̤ā ho jātā hai taba vaha duśchedya ho jātā hai| vaha vāstu arthāt prāsāda ko hī bheda detā hai| jo anupāya se chedā jātā hai, usake mūla ādi anuddhṛtya raha jāte haiṃ to ve bhī prāsāda ko bheda ḍālate haiṃ| jo vṛkṣa abhinava hai, upāya se chinna hai, vaha prāsāda-bheda ke lie nahīṃ hotā| 947. paḍisiddha tti tigicchā, jo u na kārei abhinave roge| kiriyaṃ so u na muccai, pacchā jatteṇa vi kareṃto|| 948. sahasuppaiammi jare, aṭṭhama kāūṇa jo vi pārei| sīyala-aṃbadavāṇī, na hu pauṇai so vi aṇuvāyā|| koī muni abhinava roga meṃ yaha socakara tatkāla cikitsā nahīṃ karātā kyoṃki muni ke lie cikitsā karānā pratiṣiddha hai, vaha muni roga ke bar̤hane para prayatnapūrvaka cikitsā karāne para bhī roga se mukta nahīṃ ho sakatā| isī prakāra sahasā utpanna jvara meṃ vaha tele kī tapasyā kara śītalakūra (vāsī bhojana), āmladrava ādi se pāraṇā karatā hai vaha bhī anupāya arthāt sahī upāya ke abhāva meṃ rogamukta nahīṃ hotā, svastha nahīṃ hotā| 949. saṃpattī ya vipattī, ya hojja kajjesu kāragaṃ pappa|
v1.p172.2
aṇuvāyato vivattī, saṃpattī kāluvāehiṃ|| kartā ke ādhāra para kārya meṃ saṃpatti aura vipatti ātī hai| anupāya se kie hue kārya meṃ vipatti ātī hai aura kāla aura upāya se kie hue kārya kī saṃprāpti-siddhi hotī hai| 950. iya dosā u agīe, gīyammi u kālahīṇakārimmi| gīyatthassa guṇā puṇa, hoti ime kālakārissa|| yadi kārya karane vālā agītārtha ho to ye sāre doṣa hote haiṃ| gītārtha hone para bhī jo kāla kī hīnatā yā adhikatā meṃ kārya karatā hai to bhī ye hī doṣa hote haiṃ| jo kālakārī gītārtha hotā hai unameṃ ye nimnokta guṇa hote haiṃ| 951. āyaṃ kāraṇa gāḍhaṃ, vatthu juttaṃ sasatti jayaṇaṃ ca| savvaṃ ca sapaḍivakkhaṃ, phalaṃ ca vidhivaṃ viyāṇāi|| āya-lābha, kāraṇa, āgār̤haglānatā, vastu, yukta, saśaktika-samartha tathā yatanā--ina sabhī ko tathā inake pratipakṣī sabhī guṇoṃ ko gītārtha jānatā hai aura vaha unake phala-pariṇāma ko bhī jānatā hai| 952. suṃkādīparisuddhe, sai lābhe kuṇai vāṇio ciṭṭha| emeva ya gīyattho, āyaṃ duṭuṃ samāyarai| yadi vaṇik ko śulka ādi se pariśuddha lābha hotā hai to vaha vāṇijya karane kī ceṣṭā karatā hai| isī prakāra gītārtha muni bhī jñāna ādi kā lābha dekhakara pratisevanā karatā hai| 953. asivāīsuṃkatthāṇiesu kiṃcikhaliyassa to pacchā|
v1.p172.3
vāyaṇa veyāvacce, lābho tava-saṃjama-'jjhayaṇe|| pratisevanā ke samaya gītārtha yaha socatā hai ki aśiva ādi śuklasthānīya haiṃ| pratisevanā karane vālā saṃyamasthāna se skhalita ho jātā hai| kintu aśiva ādi ke bītane ke paścāt vācanā detā huā tathā ācārya ādi kī vaiyāvṛttya karatā huā vaha tapa, saṃyama tathā adhyayana meṃ udyama karatā huā vaha lābha kā bhāgī hotā hai| pratisevanā kī śuddhi prāyaścitta se ho jāegī| 954. nāṇāitigassa'ṭṭhā, kāraṇa nikkāraṇaṃ tu tavvajja| ahiḍaka visa visūiya, sajjakkhayasūlamāgāḍhaṃ| gītārtha muni kāraṇa meṃ hī pratisevanā kā samācaraṇa karatā hai, niṣkāraṇa nahīṃ| kāraṇa hai-jñāna, darśana aura cāritra-isa tripadī ke lie| inako varjita kara jo pratisevanā kī jātī hai, vaha niṣkāraṇa hotī hai| sarpa dvārā ḍasā jānā, viṣamiśrita bhaktapāna kara lenā, visūcikā kā honā, sadyaḥ kṣayakārī śūla ādi kā honā ye sārā āgār̤ha kāraṇa hai| ciraghātī roga anāgār̤ha kāraṇa hai| 955. āyariyāī vatthu, tesiṃ ciya jutta hoi jaṃ joggaṃ | gīya pariṇāmagā vā, vatthu iyare puṇa avatthu| ācārya, gītārtha, pariṇāmakanye vastu kahalāte haiṃ| inase itara arthāt pratipakṣabhūta dūsare sabhī avastu kahalāte haiṃ| jo vastubhūta haiṃ ve svayaṃ pratisevanā karate haiṃ athavā karavāte haiṃ, ve usake jñātā hote haiṃ| inake lie jo yogya bhakta-pāna ādi hotā hai vaha yukta hai, usase viparīta ayukta hai| isa yuktaayukta ko gītārtha hī jāna sakatā hai, dūsarā nahīṃ| 956. dhiḍa sārīrā sattī. āya-paragatā utaṃ na hāveti|
v1.p172.4
jayaṇā khalu tiparirayā, alaṃbhe pacchā paṇagahāṇī|| śakti do prakāra kī hotī hai-dhṛtirūpa aura śārīrikī| dhṛtiśakti ātmagata hotī hai aura śārīrikī śakti paragata arthāta saṃhananagata hotī hai| ācārya athavā gītārtha muni usa śakti ko nyūna nahīṃ karatā|