Biha Kappa v1.p173
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p173
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p173.1
el pahalā uddeśaka yahāṃ yatanā hai triparirayā| pariraya kā artha hai-cāroṃ ora paribhramaṇa| muni eṣaṇīya āhāra prāpti ke lie grāma ādi meṃ tīna bāra paribhramaṇa kare| lābha na hone para paṃcakaparihāni (prāyaścittavidhi) se prāpti kā prayatna kare| 957. iha-paraloge ya phalaṃ, iha āhārāi ikkamekkassa| siddhī sagga sukulatā, phalaṃ tu paraloiyaṃ eyaṃ|| phala do prakāra kā hotā hai-ihalokaphala aura paralokaphala| ihalokaphala hai-āhāra, vastra, pātra ādi kī upalabdhi aura paralokaphala hai-siddhigamana, svargagamana, sukulotpatti| ina donoṃ prakāra ke phaloṃ kī svayaṃ ko tathā para ko kaise prāpti ho, isa ciṃtana kā gītārtha samācaraṇa karatā hai| 958. khettoyaṃ kāloya, karaṇamiṇaṃ sāhao uvāo'yaṃ| __ katta tti ya jogi tti ya, iya kaḍajogī viyāṇāhi|| gītārtha pratisevanā karate-karāte hue bhī aprāyaścittī hotā hai, kyoṃki vaha ojā hotā hai, arakta-dviṣṭa hokara vaise karatā hai| ojā vaha hotā hai jo madhyastha hotā hai| kṣetraujā-mārga ādi meṃ ojā| kālaujā-durbhikṣa ādi meṃ ojā| kṣetra aura kāla ke anusāra pratisevanā karane vālā dūṣita nahīṃ hotā| gītārtha jānatā hai ki yaha karaṇa hai-samyak kriyā hai| yaha jñāna, darśana, cāritra kā sādhaka upāya hai| jo kartā aura yogī hotā hai, use kṛtayogī arthāt gītārtha jānanā cāhie| 959. oyabbhūto khitte, kāle bhāve ya jaṃ samāyarai|
v1.p173.2
kattā u so akoppo, jogīva jahā mahāvejjo|| jo ojabhūta arthāt gītārtha hotā hai vaha kṣetra, kāla aura bhāva ko jānakara jo kucha samācaraṇa karatā hai vaha pūrṇa ciṃtana karane vālā kartā aura akopya-akopanīya, adūṣaṇīya hotā hai| jaise mahāvaidya vaidyakaśāstra ke anusāra cikitsā karatā huā yogī-dhanvantarī kī taraha ślāghya hotā hai| (dhanvantarī ne aṣṭāṃga āyurveda kī racanā kī| usakā yathā-vidhi adhyayana karane vālā mahāvaidya kahalātā hai| vaha āyurveda ke anusāra cikitsā karatā huā dhanvantarī kī taraha ślāghya hotā hai, dūṣaṇabhāka nahīṃ hotā| 960. ahavaṇa kattā satthā, na teṇa kovijjatī kayaṃ kiṃci| kattā iva so kattā, evaṃ jogī vi nāyavvo|| ahavaṇa -athavā kartā haiṃ tīrthaṃkara| ve jo kucha karate haiṃ, 1. ojā-yo na rāge na dveṣe kintu tulā-daṃḍavat dvayorapi madhye pravartate sa ojā bhaṇyate| (vṛ. pṛ. 302) 2. 'ahavaṇa' tti akhaṇḍamavyayaṃ athavārthe vartate| (vṛ. pṛ. 303) 103 vaha samyak hī hotā hai| isī prakāra gītārtha bhī kartā-tīrthaṃkara kī bhāṃti kartā hotā hai| vaha kopanīya nahīṃ hotā| jaise tīrthaṃkara yogī hote haiṃ, vaise hī vaha bhī yogī hotā hai, use bhī yogī jānanā cāhie| 961. kiṃ gīyattho kevali, caubvihe jāṇaṇe ya gahaṇe ya|
v1.p173.3
tulle'rāga-hose, aṇaṃtakāyassa bajjaṇayā| śiṣya ne pūchā-kyā gītārtha kevalī hotā hai? ācārya kahate haiṃ-hāṃ, vaha kevalī tulya hai| dravya ādi ke bheda se jo cāra prakāra kā jñāna hai, vaha kevalī aura gītārtha donoṃ meṃ hotā hai, eka-aneka pralaṃbagrahaṇa viṣayaka viṣama prāyaścitta-dāna, donoṃ meṃ rāga-dveṣa kā tulya abhāva tathā anantakāya kī varjanā-donoṃ karate haiṃ, donoṃ kī samāna hotī hai| 962. savvaṃ neyaṃ cauhā, taṃ vei jiṇo jahā tahā gīto| cittamacittaṃ mīsaṃ, paritta'ṇataṃ ca lakkhaṇato|| sārā jñeya cāra prakāra kā hai-dravyataḥ kṣetrataḥ kālataḥ aura bhāvataḥ| inako jina kevalī jaise jānatā hai vaise hī gītārtha bhī jānatā hai| jaise kevalī sacitta, acitta, miśra, parītta aura anantakāya vanaspati ko lakṣaṇa se jānate haiṃ, prarūpita karate haiṃ vaise hī gītārtha muni bhī jānatā hai, prarūpita karatā hai| 963. kāmaṃ khalu savvannū, nāṇeṇa'hio duvālasaṃgīto| pannattīi u tullo, kevalanāṇaṃ jao mūrya| yaha anumata hai ki dvādaśāṃgavid śrutakevalī se sarvajña jñāna kī adhikatā se stutya haiṃ| kintu prajñapti-prajñāpanā meṃ donoṃ tulya haiṃ| isase āge kevalajñāna mūka hai| isakā tātparya hai ki śrutakevalī ke jo aviṣayabhūta haiṃ, unako kevalī jāna sakatā hai, paraṃtu aprajñāpanīya hone ke kāraṇa kevalī bhī unake viṣaya meṃ kucha bhī prajñāpanā nahīṃ kara sakate| 964. pannavaṇijjā bhāvā, aṇaṃtabhāgo u aṇabhilappāṇaṃ|
v1.p173.4
pannavaṇijjāṇaṃ puṇa, aṇaṃtabhāgo sua nibaddho|| anabhilāpya arthāt aprajñāpanīya bhāvoṃ se prajñāpanīya bhāva anantaveṃ bhāga meṃ haiṃ| prajñāpanīya bhāvoṃ kā anantavāṃ bhāga śruta-nibaddha hai| 965. jaṃ caudasapuvvadharā, chaṭṭhāṇagayā paropparaṃ hoti| teṇa u aṇaṃtabhāgo, pannavaṇijjāṇa jaṃ suttaṃ| 3. kāmamatrāvadhṛtārthe, kāmābhidhānamarthadvaye bhavati-kāmārthe'vadhṛtārthe ca |