Biha Kappa v1.p180
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p180
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p180.1
honā, rājā kā dveṣī ho jānā, pratyanīka kā bhaya honā, bārabāra glānatva honā, anaśanī muni ke niryāpana ke lie jñāna, darśana aura cāritra ke utsarpaṇa ke nimitta-ina āgār̤ha kāraṇoṃ se muni adhvapratipanna hote haiṃ| ve upakaraṇoṃ ko sātha le pūrva pratyupekṣita sārthavāha ke sātha jāe| 1021.adrāṇaṃ pavisaṃto, jāṇaganīsāe gāhae gacchaṃ| ... aha tattha na gāhejjā, cāummāsā bhave gurugā| adhvā meṃ praveśa karate hue ācārya jñāyaka arthāt gītārtha kī niśrā meṃ samasta gaccha ko adhvakalpasthiti kī jānakārī dete haiṃ| yadi ve adhvakalpasthiti kī jānakārī nahīṃ dete haiṃ to cāra gurumāsa kā prāyaścitta prāpta hotā hai| 1022.gīyattheṇa sayaṃ vā, gāhai chaḍiṃto paccayanimittaṃ| sāriti taṃ suyatthā, pasaṃga appaccao iharā|| svayaṃ ācārya adhvakalpasthiti kī jānakārī dete haiṃ athavā gītārtha ke dvārā usakī avagati karāte haiṃ| jaba ve bīca-bīca meṃ jānabūjhakara arthapada chor̤a dete haiṃ taba agītārtha muniyoṃ ke pratyaya ke lie una tyakta arthapadoṃ kī smṛti karāte haiṃ| anyathā una śiṣyoṃ ke apratyaya kā prasaṃga upasthita ho jātā hai| 1023.addhāṇe jayaṇāe, parūvaṇaṃ vakkhatī uvari sutte| ome'vuvariṃ vocchii, rogā''yaṃkesimā jayaṇā|| adhvagata muniyoṃ kī pralaṃbagrahaṇa kī jo sāmācārī hai, usakī prarūpaṇā āge ke 'adhvasūtra' meṃ kī jāegī| avamaudarya kī vidhi bhī āge kahī jāegī| yahāṃ glānatvadvāra kahā jā rahā hai| glānatva ke do prakāra haiṃ-roga aura ātaṃka| donoṃ se saṃbaṃdhita yatanā isa prakāra hai| 1024.gaṃḍī-koḍha-khayāī, rogo kāsāigo u āyaṃko|
v1.p180.2
dīharuyā vā rogo, ātaṃko āsughātī u|| gaṃḍamālā, kuṣṭharoga aura rājayakṣmā ye sāre roga kahe jāte haiṃ tathā kāsa ādi (śvāsa, śūla, hicakī, atisāra ādi) ātaṃka kahe jāte haiṃ| athavā dīrghakālabhāvī roga roga kahalāte haiṃ aura āśudhātī roga ātaṃka kahalāte haiṃ| 1025.gelannaṃ pi ya duvihaṃ, āgāḍhaṃ ceva no ya āgāḍhaṃ| āgāḍhe kamakaraṇe, gurugā lahugā aṇāgāḍhe|| glānatva ke do prakāra haiṃ-āgār̤ha aura noāgār̤haanāgār̤ha| āgār̤ha meṃ yadi paṃcaka parihāni se yatanā karatā hai to catarguru aura anāgār̤ha meṃ catuladhu|| 1026.āgāḍhamaṇāgāḍhaṃ, puvvuttaṃ khippagahaṇamāgāḍhe| phāsugamaphāsugaṃ vā, caupariyaṭṭaṃ ta'ṇāgāḍhe|| āgār̤ha aura anāgār̤ha kā viṣaya pūrva (gāthā 954) meṃ 1. śīlāpyate-samāracyate ityarthaḥ| (vṛ. pṛ. 323) vyākhyāta hai| āgār̤ha glānatva meṃ prāsuka-aprāsuka kā kṣīpragrahaṇa karanā cāhie| anāgār̤ha glānatva meṃ yadi tīna bāra meṃ eṣaṇīya prāpta na ho to cauthe parivarta meṃ paṃcaka ādi kī yatanā se aneṣaṇīya bhī grahaṇīya hotā hai| 1027.vijje pucchaṇa jayaṇā, purise liṃge ya davvagahaṇe ya| piṭṭhamapiḍhe āloyaṇā ya pannavaṇa jayaṇā ya|| vaidya, pṛcchā kī yatanā, puruṣa, liṃga, dravyagrahaṇa, piṣṭa athavā apiṣṭa, ālocanā, prajñāpanā tathā yatanā| (ina śabdoṃ kā spaṣṭārtha āge kī gāthāoṃ meṃ|) 1028.vejjaṭṭhaga egadugādipucchaṇe jā caukkauvaeso|
v1.p180.3
iha puṇa davve palaṃbā, tinni ya purisā''yariyamāī| vaidya āṭha prakāra ke haiṃ saṃvigna, asaṃvigna, liṃgī, śrāvaka, yathābhadra, anabhigṛhītamithyātva, tara aura anyatīrthika| ina vaidyoṃ ko roga kā pratikāra pūchane ke lie eka, do yā cāra muni na jāeṃ| tīna, pāṃca ādi jāe| isa roga kā pratikāra kaise ho-yaha pūchane para vaidya catuṣkopadeśa detā hai-arthāt dravya se, kṣetra se, kāla se tathā bhāva se pratikāra batātā hai| (ye vistāra se āge batāe jāeṃge|) yahāṃ dravyataḥ pralaṃba tathā ācārya, upādhyāya, bhikṣu-ye tīna puruṣa haiṃ| 1029.paumuppale māuliṃge, eraṃḍe ceva niṃbapatte ya| pittudaya sannivāe, vāyakkove ya siṃbhe ya|| pittodaya meṃ padma aura utpala, sannipāta meṃ mātuliṃga (bījapūraka), vāyu ke prakopa meṃ eraṃḍapatra, śleṣmā ke prakopa meṃ nīma ke patte auṣadha haiṃ| 1030.gaṇi-vasabha-gīta-pariṇāmagā ya jāṇaṃti jaṃ jahā davvaṃ | iyare siṃ vāulaṇā, nāyammi ya bhaṃḍi-pouvamā|| jo glāna hai vaha gaṇī, vṛṣabha-upādhyāya athavā gītabhikṣu hai| bhikṣu ke do prakāra haiṃ-pariṇāmaka aura apariṇāmaka| pariṇāmaka jo dravya jaisā hai usako yathāvat jānate haiṃ| jo apariṇāmaka hote haiṃ unakī vyākulanā karate haiṃ-aneṣaṇīya lāye hae ke viṣaya meṃ kahate haiṃ-amuka gṛhastha ne apane lie inako niṣpanna kiyā thā| hama use lāe haiṃ| yadi ve yathārtha rūpa meṃ jāna lete haiṃ to yahāṃ bhaṃḍī aura pota kī upamā se unheṃ samajhānā cāhie| jo egadese adaḍhā u bhaṃḍī, sīlappae | sā u kareti kajja| jā dubbalā sīlaviyā vi saṃtī, na taṃ tu sīleṃti visinnadārūṃ|
v1.p180.4
(kalpabṛhadbhāṣya) jo śakaṭa kisī eka bhāga meṃ śithila hai, usakī marammata kara lene para vaha śakaṭa kāryakārī ho jātā hai| jo śakaṭa
Linked texts (1)
- Bihā Kappa — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit