Biha Kappa v1.p184
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p184
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p184.1
hī doṣa prāpta hote haiṃ jo abhinna pralaṃba ke viṣaya meṃ kahe gae haiṃ| athavā ve doṣa viśeṣatara hote haiṃ, jaise- bhuktabhoginī pravrajita ve śramaṇiyāṃ vikurvaṇāyukta aṃgādānasadṛśa usa pralaṃba ko dekhakara adhika doṣoṃ se grasta ho jātī haiṃ|
1057 vihibhinnaṃ pina kappara, lahuo māso u dosa āṇāī| taṃ kappatī na kappara, niratthagaṃ kāraṇaṃ kiṃ taṃ || vidhibhinna pralaṃba kā grahaṇa bhī nahīṃ kalpatā | grahaṇa karane para māsalaghu kā prāyaścitta tathā ājñābhaṃga ādi doṣa hote haiṃ| śiṣya ne kahā- sūtra meṃ isakā grahaṇa anujñāta hai| ācārya ne kahā - phira bhī vaha nahīṃ kalpatā | śiṣya ne pūchā- kyā sūtra nirarthaka hai? ācārya kahate haiṃ nahīṃ, yaha sūtra kāraṇika hai| śiṣya ne punaḥ pūchā- kāraṇa kyā hai ? 1058. gelanna'ddhāṇome, tivihaṃ puṇa kāraṇaṃ gelane puvvattaṃ, addhāṇuvariṃ saṃkṣepa meṃ ye tīna prakāra ke kāraṇa haiṃ glānatva, mārgagamana tathā avamaudarya | glānatva kī vyākhyā pūrva (gā. 1027) meṃ kī jā cukī hai| mārga-gamana viṣayaka kathana āge kiyā jāegā| avamaudarya kī vyākhyā yaha hai1059. niggaṃthīṇaṃ bhinnaṃ, niggaṃthāṇaṃ ca bhinnabhinnaṃ tu |
samāseṇaṃ | ome ||
irma
jaha kappai dohaṃ pī, tamahaṃ bocchaṃ samāseṇaṃ || donoṃ vargoṃ - śramaṇa aura śramaṇī ke lie jo pralaṃba grahaṇa kā kalpa hai vaha saṃkṣepa meṃ maiṃ kahūṃgā| sāmānyataḥ śramaṇiyoṃ ke lie bhinna pralaṃba aura śramaṇoṃ ke lie bhinna athavā abhinna pralaṃba grahaṇa karane kā niyama hai| 1060. omammi tosalīe, doṇha vi vammāṇa dosu khettesu |
jayaṇadriyāṇa gahaṇaṃ, bhinnabhinnaṃ va jayaṇāe || eka bāra avamaudarya ke samaya meṃ sādhu-sādhvī tosalī deśa meṃ ākara sthita hue| donoṃ varga do pṛthak-pṛthak kṣetra meṃ yatanāpūrvaka avasthita hue yatanāpūrvaka mitra athavā abhinna pralaṃba grahaṇa karanā unako kalpatā hai| 1061. āṇuna jaṃgala dese, vāseṇa viṇā vi tosalimgaṇaṃ |
pāyaṃ ca tattha vāsati paurapalaṃbo u anno vi || deśa ke do prakāra hai-anūpa arthāt jalabahula aura jaṃgala arthāt nirjala tosalī deśa meṃ varṣā ke binā bhī sasya kī niṣpatti hotī hai| para atyadhika varṣā ke kāraṇa sasya vinaṣṭa ho jātā hai ataḥ pralaṃboṃ kā upabhoga adhika hotā hai| isīlie tosalī kā grahaṇa kiyā gayā hai| anyatra bhī yahī vidhi hai|
1. sahiṣṇu vaha hotā hai jo indriyanigraha meṃ samartha hai, śramaṇiyoṃ ke prāyogya kṣetra, vastra, pātra ādi ke utpādana meṃ saśakta hai|
v1.p184.2
bṛhatkalpabhāṣyam
1062. puccha sahu-bhīyaparise, caubhaṃge paḍhamae aṇunnāo | sesa tie nāṇunnā, gurugā pariyaṭṭaṇe jaṃ ca || śiṣya ne pūchā- bhaṃte! āpane kahā ki śramaṇa śramaṇī - donoṃ varga bhinna-bhinna pradeśa meṃ raheṃ| aisī sthiti meṃ unakī pravṛttiyoṃ kī dekharekha kaise ho sakatī hai? kyā śramaṇiyoṃ kā parivartana karanā cāhie yā nahīṃ? ācārya ne kahā- aisā koī niścita niyama nahīṃ hai ki parivartana karanā hī cāhie| parantu yadi parivartana karanā āvaśyaka ho to vaisā parivartana ācārya kara sakatā hai jo sahiṣṇu aura bhītapariṣad ho | yahāṃ sahiṣṇu aura mīlapariṣad ina do padoṃ kī catubhaṃgī hotī hai
1. sahiṣṇu tathā bhītapariṣad |
2. sahiṣṇu paraṃtu bhītapariṣad nahīṃ | 3. asahiṣṇu paraṃtu bhītapariṣad | 4. asahiṣṇu aura abhītapariṣad |
ina cāra bhaṃgoṃ meṃ prathama bhaṃga anujñāta hai| śeṣa bhaṃga anujñāta nahīṃ hai| yadi ina bhaṃgoṃ meṃ vartamāna ācārya śramaṇiyoṃ kā parivartana karate haiṃ to ve caturguruka prāyaścitta ke bhāgī hote haiṃ| tathā sādhviyāṃ svacchaṃdatā se jo kucha karatī haiṃ usakā prāyaścitta bhī unheṃ hī prāpta hotā hai|
1063. jai puṇa pavvāvetī, jāvajjīvāe tāu pāleha annāsati kappe vi hu, gurugā jaṃ nijjarā biulā || sāmānyataḥ sādhviyoṃ (bahinoṃ) ko yatra tatra pravrajyā nahīṃ vī jā sakatī| yadi unheṃ pravajyā dī jātī hai to ye yāvajjīvana usakā pālana karatī haiṃ| yadi prathama bhaṃgavatī pravrājaka ācārya jinakalpa svīkāra karanā cāhate hoṃ to ve prabrajita sādhvī ko yogya vatapika ko samarpita kara jinakalpa svīkāra kare| anya varttāpaka ke abhāva meṃ yadi jinakalpa svīkāra karate haiṃ to caturguruka kā prāyaścitta prāpta hotā hai| jinakalpī muni ke jo nirjarā hotī hai, usase bhī vipula nirjarā hotī hai usa śramaṇī kī paripālanā meṃ| 1064.ubhayagaṇī peheuṃ, jahiṃ suddhaṃ tattha saṃjatī ṇeti | asatī va jahiṃ bhinnā, abhinne avihī imā jayaṇā || ubhayagaṇī arthāt sādhu-sādhvī- ina do vargoṃ ke ācārya avamaudarya ādi ke samaya jahāṃ śuddha bhikṣā kī prāpti hotī hai, vahāṃ śramaṇiyoṃ ko sthāpita karate haiṃ pralaṃbamiśrita āhāra kī prāpti ke abhāva meṃ vidhibhinna pralaṃbaprāpti ke sthāna meṃ sādhviyoṃ ko sthāpita karate haiṃ aura svayaṃ punaḥ abhinna athavā bhītapariṣad vaha hotā hai jisake bhaya se koī bhī sādhu-sādhvī akriyā karane kā sāhasa nahīṃ kara sakatā| (vṛ. pṛ. 332)
v1.p184.3
י'
.
Linked texts (1)
- Bihā Kappa — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit