Biha Kappa v1.p187
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p187
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p187.1
ādhākarma saṃbaṃdhī do ādeśa haiṃ-mūlagaṇopaghātī ādhākarma aura uttaraguṇopaghātī ādhākarma| ādhākarma meṃ caturguru kā prāyaścitta hai| pratyeka vanaspati meṃ pahale aura dūsare bhaṃga meṃ caturlaghu| isa prakāra prāyaścitta ke ādhāra para ādhākarma guruka hai| vratoṃ kī apekṣā se prathama-dvitīya bhaṃga guruka haiṃ, kyoṃki unameṃ prāṇātipāta vrata kā lopa hotā hai| athavā ādhākarma uttaraguṇoṃ kā ghāta karane ke kāraṇa laghutara hotā hai| ye do ādeśa haiṃ| ina donoṃ ādeśoṃ meṃ yadi ādhākarma prāpta na hotā ho to pratyeka vanaspati dvitīyabhaṃga meṃ lī jā sakatī hai| usake abhāva meṃ 'kali' arthāt prathama bhaṃga meṃ grahaṇa kare| usake abhāva meṃ ananta vanaspati 'dvāpara' dvitīya bhaṃga meṃ aura usake abhāva meṃ ‘kali' prathama bhaṃga meṃ lī jā sakatī hai| anantakāya bhī prathama bhaṃga meṃ prāpta na ho to yatanāyukta hokara jahāṃ alpatara karmabaṃdha ho vaha grahaṇa kare| 1085. emeva saṃjaīṇa vi, vihi avihī navari tattha nāṇattaṃ| savvattha vi saggāme, paragāme bhāvao vi bhae|| isī prakāra śramaṇiyoṃ ke viṣaya meṃ jānanā cāhie| viśeṣa hai-vidhibhinna avidhibhinna pralaṃba| vidhibhinna pralaṃba svagrāma yā paragrāma-sarvatra liyā jā sakatā hai| pahale chaṭhe bhaṃga, paścāt pāṃcavāṃ-cauthā| usake abhāva meṃ bhāvataḥ avidhibhinna pralaṃba kā bhī sevana kiyā jā sakatā hai| 1087. tesu sapariggahesuṃ, khettesuṃ sāhuvirahiesuṃ vā|
v1.p187.2
kiccirakālaṃ kappar̤a, vasiuṃ ahavā vikappo u|| sādhuoṃ dvārā parigṛhīta athavā sādhu virahita kṣetroṃ meṃ kitane kāla taka sādhu-sādhviyoṃ ko rahanā kalpatā hai yaha prastuta sūtra kā pratipādya hai| vikalpataḥ yaha bhī sūtra kā saṃbaṃdha hai| 1088. ādipadaṃ niddese, vā u vibhāsā samuccaye vā vi| gammo gamaṇijjo vā, karāṇa gasae va buddhādī| sūtragata ādipada (se gāmaṃsi vā) 'se' śabda nirdeśa arthāt upanyāsa ke artha meṃ tathā 'vā' śabda svagata aneka bhedoṃ athavā samuccaya kā vācaka hai| grāma kā artha hai jahāṃ 18 prakāra ke 'kara' gamanīya hote haiṃ, lagate haiṃ athavā grāma kā artha hai vaha sthāna jo buddhi ādi guṇoṃ ko grasa letā hai, naṣṭa kara detā hai| 1089. natthettha karo nagaraṃ, kheḍaṃ puṇa hoi dhūlipāgāraṃ| kabbaḍagaṃ tu kunagaraṃ, maḍaṃbagaṃ savvato chinnaṃ || jahāṃ kisī prakāra kā 'kara' nahīṃ lagatā vaha nakara-nagara kahalātā hai| jo dhūlī ke prakāra se yukta hotā hai vaha kheṭa aura kunagara karbaṭa kahalātā hai| sarvataḥ chinna arthāt jisake cāroṃ diśāoṃ meṃ ḍhāī gavyūti taka koī grāma na ho vaha maḍaṃba kahalātā hai| 1090. jalapaṭṭaṇaṃ ca thalapaṭṭaṇaṃ ca iti paṭṭaṇaṃ bhave duvihaṃ| ayamāi āgarā khalu, doṇamuhaṃ jala-thalapaheṇaṃ| pattana ke do prakāra haiṃ-jalapattana aura sthalapattana| loha ādi ke ākara kahalāte haiṃ| jo jalamārga aura sthalamārgadonoṃ se jur̤ā huā ho vaha droṇamukha hai| jaise bhṛgukaccha, tāmraliptī ādi| 1091. nigama negamavaggo, vasai jahiṃ rāyahāṇi jahiṃ rāyā| ___tāvasamāī āsama, niveso satthāijattā vā||
v1.p187.3
jahāṃ vaṇikvarga rahatā hai vaha hai nigama, jahāṃ rājā rahatā hai vaha hai rājadhānī, tāpasoṃ kā āśrama kahalātā hai| niveśa vaha hai jahāṃ sārtha āvāsita hotā hai athavā yātrāyita loga jahāṃ ṭhaharate haiṃ| 1092. saṃvāho saṃvoḍhuṃ, vasati jahiṃ pavvayāivisamesu| ghoso u goulaṃ aṃsiyā u gāmaddhamāīyā|| kṛṣaka anyatra khetī kara tathā vaṇik varga vyāpāra kara apanā māla parvata ādi viṣama sthānoṃ meṃ rakhakara svayaṃ jahāṃ rahatā hai usa vasati ko saṃbodha kahā jātā hai| ghoṣa kā artha hai-gokula| aṃśikā usa sthāna kā nāma hai jahāṃ gāṃva kā ādhābhāga, eka tihāī bhāga, cauthā bhāga rahatā hai, vaha grāmāṃśa| māsakappa-padaṃ se gāmaṃsi vā nagaraṃsi vā kheḍaṃsi vā kabbaḍaṃsi vā maḍaṃbaṃsi vā paṭṭaṇaṃsi vā āgaraṃsi vā doṇamuhaṃsi vā nigamaṃsi vā rāyahāṇiṃsi vā āsamaṃsi vā nivesaṃsi vā saṃbāhaṃsi vā ghosaṃsi vā aṃsiyaṃsi vā paḍabheyaṇasi saṃkaraṃsi vā saparikkhevaṃsi abāhiriyaṃsi kappai niggaṃthāṇaṃ hemaṃtagimhāsu egaṃ māsaṃ vatthae| (sūtra 6) 1086. vutto khalu āhāro, iyāṇi vasahīvihiṃ tu vannei| so vā katthuvabhujjai, āhāro esa saṃbaṃdho|| pūrvasūtra meṃ āhāra viṣayaka vidhi nirūpita kī gaī hai| prastuta sūtra meṃ vasatividhi kā varṇana kiyā gayā hai| athavā āhāra kā upabhoga kahāṃ kiyā jāe-yaha bhī isa sūtra kā saṃbaṃdha hai|
Linked texts (1)
- Bihā Kappa — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit