Biha Kappa v1.p240
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p240
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p240.1
tārisaā | pratipadyamānaka tathā pūrvapratipanna kī apekṣā se dravyaliṃga meṃ vikalpanīya hote haiṃ| bhāvaliṃga to sadā hotā hī haiṃ| pratipatti śuddhaleśyā aura dharmyadhyāna meṃ hotī hai| pūrva pratipannaka chahoṃ leśyāoṃ meṃ se kisī eka meṃ tathā cāroṃ prakāra ke dhyānoṃ meṃ kisī eka dhyāna meṃ hote haiṃ|' 1640.jhāṇeṇa hoi lesā, jhāṇaṃtarao va hoi annayarī| ajjhavasāo u daḍho, jhāṇaṃ asubho subho vā vi|| bhāvaleśyā dhyāna athavā dhyānāntara se hotī hai| dhyāna dṛr̤ha adhyavasāya hai| vaha śubha athavā aśubha hotā hai| dṛr̤ha adhyavasāya aṃtarmuhūrttakāla taka hī rahatā hai| niraṃtara vaha nahīṃ hotā| sārā adṛr̤ha adhyavasāya ciṃtā kahalātā hai| 1641.jhāṇaṃ niyamā ciṃtā, ciṃtā bhaiyā u tīsu ṭhāṇesu| jhāṇe tadaṃtarammi u, tabvivarīyā va jā kāi|| dhyāna niyamataḥ ciṃtā hai| ciṃtā kī tīna sthānoṃ meṃ bhajanā hai| dhyāna meṃ, dhyānāntara meṃ, athavā tadviparīta arthāt viprakīrṇa cintaceṣṭā jo dhyāna meṃ yā dhyānāntarikā meṃ avatarita nahīṃ hotī| isalie jaba dṛr̤ha adhyavasāya se ciṃtana kiyā jātā hai taba ciṃtā aura dhyāna kā ekatva hotā hai, anyathā anyatva| 1642.kāyādi tihikkikkaṃ, cittaṃ tivva mauyaṃ ca majjhaṃ ca|
v1.p240.2
jaha sīhassa gatīo, maṃdā ya putā duyā ceva|| dṛr̤ha adhyavasāyātmaka citta tīna prakāra kā hotā haikāyika, vācika aura mānasika| (kāyika jaise-kāyā kī pravṛtti ke vyākṣepoṃ kā parihāra karatā huā bhaṃgoṃ kī cāraṇikā karatā hai athavā kūrma kī bhāṃti aṃgopāṃgoṃ ko saṃlīna karatā hai| vācika-mujhe niravadya bhāṣā bolanī hai, sāvadha bhāṣā nahīṃ athavā vikathā ko chor̤a śruta parāvartana karanā cāhie| mānasika-eka vastu meṃ citta kī ekāgratā|) ye tīnoṃ tīna-tīna prakāra ke hote haiṃ-tīvra, mṛdu aura madhya| jaise siṃha kī gati tīna prakāra kī hotī hai-manda, druta aura pluta| 1643.annatarajhāṇa'tīto, biiyaṃ jhāṇaṃ tu so asaṃpatto| jhāṇaṃtarammi baṭṭai, bipahe va vikuṃciyamaīo|| dhyānāntarikā kise kahate haiṃ? kisī eka vastuviṣayaka dhyāna se uparata hokara jaba taka vaha dūsare dhyāna ko asaṃprāpta hotā hai, taba taka vaha dhyānāntarikā meṃ vartana karatā hai| jaise eka dhyāna se uparata 1. leśyā-jīva kā śubha-aśubha pariṇāma | yaha cala athavā acala donoṃ prakāra kā hotā hai| dhyāna-ātmā kā śubha-aśubha pariṇāma| yaha acala hī hotā hai| bṛhatkalpabhāṣyam hokara vaha socatā hai aba maiṃ kisa vastu para dhyāna karūṃ isa prakāra kā vimarśa dhyānāntarikā kahalātī hai| do gāṃvoṃ meṃ jāne ke do mārga dekhakara pathika 'vikucitamatika' arthāt kisa mārga se jāūṃ, isa prakāra vimarśa se ākula mativālā hokara apāntarāla meṃ rahatā hai| yaha dhyānāntara hai| yahī svarūpa hai dhyānāntarikā kā| 1644.vaṇṇa-rasa-gaṃdha-phāsā iṭṭhā'ṇiṭṭhā vibhāsiyā sutte|
v1.p240.3
ahikkicca davvalesā, tāhi u sāhijjaī bhāvo|| sūtra (prajñāpanā ādi) meṃ dravya leśyā ke iṣṭa-aniṣṭa varṇa, rasa, gaṃdha aura sparśa kā aneka prakāra se varṇana prāpta hai| una dravya leśyāoṃ se śubha-aśubha adhyavasāyarūpa bhāva siddha hote haiṃ, jāne jāte haiṃ| 1645.patteyaṃ patteyaṃ, vaṇṇāiguṇā jahodiyā sutte| tārisao cciya bhāvo, lessākāle vi lessīṇaṃ || kṛṣṇa ādi pratyeka leśyāoṃ meṃ se eka-eka dravyaleśyā ke varṇa ādi guṇa jaise sūtra meṃ batalāe gae haiṃ vaise hī bhāva leśyākāla meṃ leśyī (leśyāvān vyakti) ke hote haiṃ| 1646. cijjae u kamma, jaṃ lesaṃ pariṇayassa tassudao| ___ asubho subho va gīto, apattha-pattha'nna udao vā|| jisa kṛṣṇa ādi leśyā meṃ pariṇata jīva kā jo śubhaaśubha karma baṃdhatā hai, usakā udaya bhī śubha-aśubha hī hotā hai-aisā tīrthaṃkaroṃ ne kahā hai| yahāṃ apathya-pathya bhojana kā dṛṣṭāṃta diyā gayā hai| jaise pathya bhojana udaya kāla meṃ śubha hotā hai aura apathya bhojana udaya kāla meṃ roga ādi kā janaka hotā hai| 1647.paḍivajjamāṇa bhaiyā, ego va sahassaso va ukkosā| koḍisahassapuhattaṃ, jahanna-ukkosapaḍivannā|| sthavirakalpa sādhanā ke pratipadyamānaka vivakṣita kāla meṃ hote bhī haiṃ aura nahīṃ bhī hote| yadi hote haiṃ to eka, do ādi aura utkarṣataḥ sahasrapṛthaktva| pūrvapratipannaka jaghanyataḥ koṭisahasrapṛthaktva aura utkarṣataḥ bhī koṭisahasrapṛthaktva| 1648.levaḍamalevaḍaṃ vā, amugaṃ davvaṃ ca ajja ghicchāmi|
v1.p240.4
amugeṇa va davveṇaṃ, aha davvābhiggaho nāma| abhigraha cāra prakāra se hotā hai-dravyataḥ, kṣetrataḥ, kālataḥ aura bhāvataḥ| dravyataḥ-lepakṛta athavā alepakṛta, āja maiṃ amuka dravya lūṃgā, amuka sādhana se diyā jāne vālā dravya lūṃgā| yaha dravya abhigraha hai| 2. dhyānāntara-adṛr̤ha adhyavasāya rūpa ciṃtana athavā dhyāna-dhyāna kī antarikā|