Biha Kappa v1.p242
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p242
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p242.1
-bṛhatkalpabhāṣyam 1660.paḍilehaṇā u kāle, apaḍileha dosa chasu vi kāesu| na kī jāe to caturguru kā prāyaścitta prāpta hotā hai| yadi paḍigahanikkhevaṇayā, paḍilehaṇiyā sapaḍivakkhā|| ṛtubaddha kāla meṃ pratigraha aura mātraka dhāraṇa nahīṃ kiyā jātā yaha bhī dvāra gāthā hai| kāla meṃ pratyupekṣaṇā karanā| athavā upakaraṇa ko bāṃdhā na jāe to māsalaghu kā prāyaścitta apratyupekṣā| sadoṣa pratyupekṣā| chaha jīvanikāya para vihita hai| varṣā ṛtu meṃ upadhi ko bāṃdhā jātā hai yā donoṃ pratiṣṭhita| patadgraha kā nikṣepaṇa| pratilekhanā sapratipakṣā bhājanoṃ ko dhāraṇa kiyā jātā hai to māsalaghu kā prāyaścitta (sāpavāda) hotī hai| (vyākhyā āge) ātā hai| 1661.sūruggae jiṇāṇaṃ paḍilehaṇiyāe āḍhavaṇakālo| 1665.asive omoyarie, sāgāra bhae va rāya gelanne| therāṇa'ṇuggayammī, ovahiṇā so tuleyavvo||
v1.p242.2
jo jammi jayā jujjai, paḍivakkho taṃ tahā joe| jinakalpī muniyoṃ ke lie pratyupekṣaṇā kā āraṃbhakāla hai aśiva, avamaudarya, sāgārika ke dekhate, stena ādi ke sūryodaya| sthavirakalpī muniyoṃ ke lie usakā āraṃbhakāla hai| bhaya se, pratyanīka rājā ke kāraṇa, glānatva ho jāne para-ina anudgatasūrya| usako upadhi se tolanā cāhie| (upadhi kāraṇoṃ se upadhi ādi kī pratyupekṣā nahīṃ kī jātī| ina se tolane kā tātparya hai-pāṃca yathājāta, tīna kalpa (eka sthitiyoṃ meṃ jahāṃ jaisā yoga ho vahāṃ vaisā pratipakṣa arthāt ūnī, do sautrika), saṃstārakapaṭṭa, uttarapaṭṭa tathā daṃḍa-ina apavāda kā ālaṃbana liyā jā sakatā hai| gyāraha upakaraṇoṃ kī pratilekhanā karate-karate jaba sūrya udita 1666.tasa-bīyarakkhaṇaṭṭhā, kāesu vi hojja kāraṇe pehā| hotā hai|) nadiharaṇaputtanāyaṃ, taṇū ya thūre ya puttammi|| 1662.lahugā lahugo paṇagaṃ, ukkosāduvahiapaḍilehāe| 1667.jai se havejja sattī, uttārijjā tao duvagge vi| dosehi u pehaṃte, lahuo bhinno ya paṇagaṃ ca||
v1.p242.3
thūro puṇa taṇuataraṃ, avalaṃbaṃto vi bole| utkṛṣṭa upadhi kī pratilekhanā na karane para cāra laghuka, kāraṇavaśa ṣaṭkāya para pratiṣṭhita hokara trasa tathā bījoṃ madhyama meṃ māsalaghu aura jaghanya meṃ paṃcaka kā prāyaścitta kī rakṣā ke lie pratyupekṣā kī jātī hai| śiṣya praśna karatā hai ātā hai| yadi vaha doṣadṛṣṭa pratilekhanā karatā hai to utkṛṣṭa ki kyā vaha doṣabhāga nahīṃ hotā? ācārya kahate haiṃ yahāṃ upadhi ke māsalaghu, madhyama ke bhinnamāsa aura jaghanya ke pāṃca nadīharaṇopalakṣitaputra kā udāharaṇa jñātavya hai| eka vyakti ke dina-rāta| dopavale. do putra the-eka sthūla aura eka kṛśa| eka bāra vaha donoṃ putroṃ 1663.kāesu appaṇā vā, uvahī va paiḍio'ttha caubhaṃgo| ko sātha le gāmāntara jā rahā thā| bīca meṃ eka nadī ā gaī| ___ mīsa sacitta aṇaṃtara-paraṃparapaiṭṭhie ceva|| vaha ūṃḍī aura vistṛta thī| yadi usameṃ śakti hotī to vaha pratilekhanā karate samaya svayaṃ yā upadhi chaha kāyoṃ para donoṃ ko nadī ke pāra pahuṃcā detā| itanī śakti na hone pratiṣṭhita ho isa viṣaya meṃ caturbhagī hotī hai| ṣaṭkāya miśra para usane kṛśa putra ko lekara nadī pāra kī| yadi vaha athavā sacitta ho sakatī hai| ina para sādhu athavā upadhi sthūla putra ko lekara jātā to donoṃ ḍūba jāte| ataḥ usakī anantara yā paraṃpararūpa se pratiṣṭhita ho sakatī hai| upekṣā kī| 1664.āyarie ya parinnā, gilāṇa sarisakhamae ya caugurugā| 1668.aṃgārakhaḍḍapaḍiyaṃ daṭṭaṇa suyaṃ suyaṃ biiyamannaṃ| uḍu adhara'baṃdha lahuo, baṃdhaṇa dharaṇe ya vāsāsu||
v1.p242.4
pavalitte nīṇito, kiṃ putte no kuṇai pāyaṃ| ācārya, parijñāvān-anaśana meṃ saṃlagna, glāna tathā isī artha kī puṣṭi ke lie yaha dūsarā dṛṣṭāṃta hai-eka glāna ke sadṛśa kṣapaka-tapasvī-ina cāroṃ kī yadi pratyupekṣā vyakti ke do putra the| eka dina ghara meṃ āga laga gaī| eka putra 1. prābhātika pratilekhanā saṃbaṃdhī aneka ādeśa haiṃ-jaba kukkuṭa athavā uttarapaṭṭa, tīna kalpa| āvaśyaka ke paścāt ina dasoṃ kī pratilekhanā kaue bole taba, sūrya udita hone para, jaba prakāśa ho jāe, jaba upāśraya kara lene para sūrya udita hotā hai| (vṛ. pṛ. 488, 489) meṃ pravajita muni eka dūsare ko dīkhane laga jāe athavā pahacānane laga 2. pitṛsthānīyaḥ sādhuḥ, putradvayasthānīyāḥ sthirā'sthirasaṃhaninaḥ jāe, jaba hātha kī rekhāeṃ dīkhane lage| ācārya kahate haiṃ-ye sāre pṛthivīkāyādayaḥ, tataḥ sādhunā prathamato nirviśeṣaṃ ṣaḍapi kāyāḥ anādeśa haiṃ| pratilekhanā kā vāstavika kāla hai-āvaśyaka karane ke sthirasaṃhanino'sthirasaṃhaninaśca rakṣaṇīyāḥ| athānyatareṣāṃ paścāt tīna stutiyāṃ ke pūrṇa hone para pratilekhanā kā kāla hotā hai| virādhanāmantareṇādhvagamanādiṣu pratyupekṣaṇādīnāṃ pravṛttireva na āvaśyaka kara lene ke paścāt ina nimnokta dasa vastuoṃ kī ghaṭāmañcati tataḥ sthirasaṃhanināṃ pṛthivyādīnāṃ virādhanāmabhyupetyāpratilekhanā kara lene ke bāda sūrya udita ho| ve dasa vastueṃ ye pyasthirasaṃhaninastrasādayo rakṣaṇīyā iti| (vṛ. pṛ. 491) haiṃ-muṃhapatti, rajoharaṇa, do niṣadyāeṃ, eka cullapaṭṭa, saṃstāraka,