Biha Kappa v1.p267
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p267
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p267.1
prāsuka-aprāsuka, sacitta-acitta, paritta-anaṃta, āhāra- yadi isa prakāra karane para bhī roga upaśāṃta nahīṃ hotā hai anāhāra, taddivasaka-parivāsita, sasneha-asneha-ye glāna ke to vaidya ko pūche| vaidya āṭha prakāra ke hote haiṃ| inameṃ do prakāra karaṇa anujñāta haiṃ| ke vaidya ṛddhirahita hote haiṃ| śeṣa chaha prakāra ke vaidya ṛddhi1907.vijja na ceva pucchaha, jāṇatā biṃti tassa uvadeso| rahita aura ṛddhisahita-donoṃ hote haiṃ| ____ daṭṭha-pilagāiesu va, ajāṇagā pucchae vijjaṃ|| 1911.saṃviggamasaṃvigge, diṭṭhatthe liṃgi sāvae saṇṇī| yadi glāna kahe-āpa vaidya ko na pūche, apane āpa assaṇṇi iḍḍi gairāgaī ya kusaleṇa tegicchaṃ|| paricaryā kareṃ| yadi sādhu cikitsā meṃ kuśala hoṃ to ve kahate vaidya ke āṭha prakāra haiṃ-1. saṃvigna, 2. asaṃvigna, haiṃ-hama jo kara rahe haiṃ vaha vaidya ke upadeśa ke anusāra hī kara 3. liṃgī, 4. śrāvaka, 5. saṃjī, 6. asaṃjñī-anabhigṛhītarahe haiṃ| sarpa ādi dvārā daṣṭa, phor̤e-phusī kī cikitsā ke mithyādṛṣṭi, 7. abhigṛhītamithyādṛṣṭi, 8. paratīrthika| jānakāra hoṃ to muni svayaṃ cikitsā kareṃ aura yadi jānakara dṛṣṭārtha kā artha hai-gītārtha| saṃvigna, asaṃvigna, liṃgī, na hoṃ to vaidya ko pūche| śrāvaka tathā saṃjñī-ye gītārtha bhī hote haiṃ aura agītārtha bhī| 1908.kiha uppanno gilāṇo, aṭṭhama uṇhodagāiyā vuḍḍī| śeṣa tīna niyamataḥ agītārtha hī hote haiṃ| saṃvigna-asaṃvigna-ye
v1.p267.2
___kiṃci bahu bhāgamaddhe, ome juttaṃ pariharaṃto|| ṛddhimān nahīṃ hote| śeṣa ṛddhimān aura aṛddhimān-donoṃ śiṣya ne ācārya se pūchā-glāna hone kā hetu kyā hai? hote haiṃ| gairāgai-ṛddhimān vaidyoṃ kī gati-āgati meṃ mahān ācārya kahate haiṃ-roga aura ātaṃka se glānatva utpanna hotā adhikaraṇa hotā hai| sabhī vaidyoṃ ko chor̤akara kuśala vaidya se hai| yadi jvara ādi roga ho to jaghanyataḥ aṣṭama-telā cikitsā karānī cāhie| karānā cāhie| roga se mukti pāne ke lie uṣṇodaka ādi 1912.saṃviggetara liṃgī, vai avai aṇāgāḍha āgāḍhe| kī vṛddhi karanī cāhie| yadi rogī upavāsa karane meṃ samartha na parautthiya aṭṭhamae, iḍḍī gairāgaī kusale|| ho to uṣṇa pānī meṃ thor̤e mardita athavā amardita cāvala ḍāla dūsare ācārya kī paraṃparā ke anusāra āṭha prakāra ke vaidya kara eka dina yā sāta dina taka dene cāhie| phira 'kiṃci' ye haiṃarthāt ullaṇa-uṣṇapānī meṃ thor̤ā mīṭhā dahī ḍālakara dūsare 1. saṃvigna 5. avatī-aviratasamyagdṛṣṭi saptāha taka yā dūsare dina denā cāhie| phira 'bahū' arthāt 2. asaṃvigna 6. anāgār̤ha-anabhigṛhītadarśanī bahuta madhurolvaṇa uṣṇapānī meṃ ḍālakara tīsare saptāha yā
v1.p267.3
7. āgār̤ha-abhigṛhītamithyādarśana tīsare dina denā cāhie| tadanantara 'bhāgi'-cauthe saptāha meṃ yā 4. vratī 8. parayūthika-śākya, parivrājaka ādi| cauthe dina tīna bhāga madhurolvaṇa aura do bhāga uṣṇa jala, ṛddhi, gairāgai tathā kuśala-inakī vyākhyā pūrva 'addhe'-pāṃcave saptāha meṃ yā pāṃcave dina ādhā bhāga ślokavat jāna lenī cāhie| madhurolvaṇa aura ādhā bhāga uṣṇajala, 'ome'-chaṭhe saptāha 1913.voccatthe caulahugā,agīyatthe cauro māsa'ṇugghāyā| yā chaṭhe dina tīna bhāga madhurolvaṇa aura eka bhāga uṣṇodaka, cauro ya aṇugghāyā, akusale kusaleṇa karaṇaṃ tu|| "jutte'-sātaveṃ saptāha yā sātaveṃ dina thor̤ā uṣṇodaka aura saṃvigna gītārtha vaidya ko chor̤akara yadi asaṃvigna sārā madhurolvaṇa diyā jātā hai| usake paścāt avagāhima agītārtha vaidya se cikitsā karātā hai-isa prakāra cikitsā ādi kā pūrā parihāra karatā hai| karāne meṃ vyatyaya karatā hai to usa caturlaghu kā prāyaścitta 1909.jāva na mukko tā aṇasaṇaṃ tu mukke vi ū abhattaṭṭho| ātā hai| gītārtha ko chor̤akara agītārtha se cikitsā
v1.p267.4
asahussa aṭṭha chaṭuṃ, nāūṇa ruyaṃ va jaṃ jogaṃ|| karāne para tathā kuśala vaidya ko chor̤akara akuśala vaidya se jaba taka jvara ādi se mukta nahīṃ hotā taba taka cikitsā karāne para cāra-cāra anudghāta māsa kā prāyaścitta anaśana-abhaktārtha kare| mukta hone para eka dina abhaktārtha kare| ātā hai| yadi vaha laṃbe samaya taka abhaktārtha karane meṃ samartha na ho to eka 1914.coyagapucchā gamaṇe, pamāṇa uvagaraṇa sauṇa vāvāre| bāra aṣṭama-telā yā ṣaṣṭha-belā kare| roga ko jānakara, usake saṃgāro ya gihīṇaṃ, uvaeso ceva tulaṇā ya|| upaśamana ke lie jo yogya upāya ho vaha kare| śiṣya kī pṛcchā, gamana, pramāṇa, upakaraṇa, śakuna, 1910.evaṃ pi kīramāṇe, vijja pucche aṭhāyamāṇammi| vyāpāra, saṃgāra-saṃketa gṛhasthoṃ ke upadeśa aura tulanā| vijjāṇa aṭṭhagaṃ do, aṇiḍḍi iḍḍī aṇiḍḍiyare|| (vistṛta artha agalī gāthāoṃ meṃ)