Biha Kappa v1.p325
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p325
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p325.1
=255 anīśvara hone ke kāraṇa usameṃ bhaya nahīṃ rahatā, ataḥ vaha ācārya ne kahā isa aparādha meṃ nṛpa prastāra kaṭakamarda kara sādhu ko māra bhī sakatā hai| śeṣa donoṃ kauṭuṃbika aura daṃḍika sakatā hai| isalie prāyaścitta bhī adhika hai| rāgabhāva bhī prākṛta ke pratipakṣabhūta haiṃ| ācārya kahate haiṃ-daṃḍika aura vastu ke ādhāra para hotā hai| kauṭuṃbika gurutara haiṃ, kyoṃki unakā prabhu rājā hotā hai| vaha 2515.jaibhāgagayā mattā, rāgādīṇaṃ tahā cao kamme| eka sādhu para ruṣṭa hotā hai to sāre saṃgha kā vināśa kara rāgāivihurayā vi hu, pāyaṃ vatthūṇa vihurattā|| detā hai| muni kī rāga ādi kī mātrā jitane bhāga meṃ hotī hai, 2510.īsariyattā rajjā va bhaṃsae mannupaharaṇā risao| karma kā caya bhī usī mātrā meṃ hotā hai| rāga ādi kī mātrā te ya samikkhiyakārī, aṇṇā vi ya siṃ bahū atthi|| kā vaiṣamya bhī prāyaḥ vastu kī vidhuratā-suṃdara, suṃdaratara yā isake pratipakṣa meṃ kahā jātā hai ye ṛṣi manyupraharaṇa- suṃdaratama ke ādhāra para hotī hai| krodharūpī śastra vāle hote haiṃ| kauṭuṃbika socatā hai ye kupita 2516.māṇussaṃ pi ya tivihaṃ, jahannagaṃ majjhimaṃ ca ukkosaṃ| hokara mujhe aiśvarya se cyuta kara sakate haiṃ| rājā socatā hai ye pāyāvacca-kuṭuṃbiya-daṃḍiyapāriggahaṃ ceva|| mujhe rājyacyuta kara sakate haiṃ| rājā ādi samīkṣitakārī manuṣyaṇī ke bhī tīna prakāra haiṃ-jaghanya, madhyama aura hote haiṃ| unake anyatra bhī aneka pratimāeṃ hotī haiṃ| unakā utkṛṣṭa| pratyeka ke tīna-tīna bheda haiṃ-prājāpatyaparigṛhīta eka ke prati hī anādara nahīṃ hotā|
v1.p325.2
kauṭuṃbikaparigṛhīta aura daṃḍikaparigṛhīta| 2511.patthāradosakārī, nivāvarāho ya bahujaṇe phusai| 2517.ukkosa māu-bhajjā, majjhaṃ puṇa bhagiṇi-dhūtamādīyaṃ| pāgaio puṇa tassa va,nivassa va bhayā na paḍikujjā|| khariyādī ya jahannaṃ, pagayaṃ sajitetare dehe| rājā prastāradoṣakārī hotā hai| rājā ke prati kiyā utkṛṣṭa hai-mātā aura bhāryā| madhyama hai-bhaginī, duhitā, jāne vālā aparādha bahuta logoṃ ko jñāta ho jātā hai| isī pautrī ādi aura jaghanya hai-kharikā dāsī ādi anya prakāra kauṭuṃbika kā bhī hotā hai| prākṛtāparādha aneka striyāṃ| yahāṃ adhikāra hai-dehayuta sajīva athavā ajīva| vyaktiyoṃ kā sparśa nahīṃ karatā| prākṛtajana saṃyata yā rājā ke 2518.paḍhamillugammi ṭhāṇe, cauro māsā havaṃta'ṇugghāyā| bhaya se kucha pratyupakāra nahīṃ karatā| chammāsā'ṇugghāyā, biie taie bhave chedo|| 2512.avi ya hu kammaddaṇṇo, na ya guttī o si neva dāraṭṭhā| prathama sthāna arthāt jaghanya manuṣyaṇī vāle sthāna meṃ rahane
v1.p325.3
teṇa kayaṃ pina najjai, itarattha puṇo dhuvā dosā|| se cāra anudghātamāsa kā prāyaścitta ātā hai| dvitīya tathā prākṛta jana apane kārya (khetībār̤ī) ādi meṃ itanā arthāt madhyama meṃ chaha anudghātamāsa aura tīsare arthāt lagā rahatā hai ki use adanna-kṣaṇabhara kā bhī avakāśa utkṛṣṭa meṃ cheda prāyaścitta kā vidhāna hai| nahīṃ milatā| usakī devālayoṃ ke prati .gupti nahīṃ hai, na 2519.paḍhamassa taiyaṭhāṇe, chammāsugghāio bhave chedo| vahāṃ dvārapāla hī hai| koī pratimā kī pratisevanā karatā caumāso chammāso, biie taie aṇugghāo|| hai, vaha bhī jñāta nahīṃ hotā| itaratra arthāt daṃḍika aura prathama arthāt prājāpatyaparigṛhīta ke tṛtīya arthāt kauṭuṃbika ke prati aparādha se dhruva doṣa hote haiṃ, ve jñāta ho utkṛṣṭa sthāna meṃ rahane para ṣāṇmāsika udghātika cheda| jāte haiṃ| dvitīya kauṭuṃbikaparigṛhīta kā tṛtīya sthāna arthāt utkṛṣṭa 2513.ranno ya itthiyāe, saṃpattīkāraṇammi pāraṃcī| sthāna meṃ caturguruka cheda aura daṃḍikaparigṛhīta ke tṛtīya sthāna amaccī aṇavaṭhappo, mūlaṃ puṇa pāgayajaṇammi|| meṃ pāṇmāsika anudghātika cheda kā prāyaścitta hai| rājā kī strī agramahiṣī meṃ jo maithunasaṃpatti lakṣaṇa 2520.paḍhamillugammi tava'riha, kāraṇa meṃ pārāṃcika, amātya kī patnī meṃ anavasthāpya aura dohi vi lahu hoti ete pacchittā| prākṛtajana kī strī meṃ mūla prāyaścitta kā vidhāna hai| biiyammi ya kālagurū, 2514.tulle mehuṇabhāve, nāṇattā''rovaṇāya kīsa kayā|
v1.p325.4
tavagurugā hoti taiyammi|| jeṇa nive patthāro, rāgo vi ya vatthumāsajja|| prathama-prājāpatyaparigṛhīta ke jaghanya aura madhyama sthāna śiṣya pūchatā hai-striyoṃ meṃ maithunabhāva kī tulyatā hone para meṃ rahane para jo taporha prāyaścitta-caturguru aura ṣaḍguru-ye bhī yaha āropaṇā–prāyaścitta kā nānātva kyoṃ kiyā gayā? tapa aura kāla-donoṃ se laghu hote haiṃ, kauṭuṃbikaparigṛhīta meṃ ve 1. prastāradoṣakārī-kaṭakamarda karane ke adhikāra se saṃpanna| kaṭakamarda kā artha hai-eka ke aparādha para sabako mauta ke ghāṭa utāra denā|