Biha Kappa v1.p342
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p342
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p342.1
tupamā 272 =bṛhatkalpabhāṣyam 2682.aha-tiriya-uḍḍhakaraṇe, agurulaghu haiṃ| (ānapāna, kārmaṇaprāyogya-dravya tathā usake baṃdhaṇa nivvattaṇā ya nikkhivaṇaṃ| apāntarālavartī dravya ye sāre agurulaghu haiṃ|) uvasama-khaeṇa uhūṃ, 2687.ahavā bāyaraboṃdī, kalevarā gurulahū bhave savve| udaeṇa bhave ahegaraṇaṃ|| suhumāṇaṃtapadesā, agurulahū jāva paramāṇū|| kaṣāyoṃ kā udaya bhāvādhikaraṇa hai| adhogati, tiryakragati ____ athavā bādaraboṃdī-bādaranāmakarmodayavartī jīvoṃ ke kalevara tathā ūrdhvagatinayana meṃ unakā svarūpa kyā hotā hai, usakī tathā sāre bādara pariṇāmapariṇata dravya-bhū, bhūghara, indradhanuṣa, mīmāṃsā karanī cāhie| baṃdhana kā artha hai-saṃyojanā, gāṃdharva nagara ādi gurulaghu hote haiṃ| sūkṣmanāmakarmodayavartī nirvartanā, nikṣepaṇā aura nisarjanā| kaṣāyoṃ ke udaya se jaṃtuoṃ ke śarīra tathā anantapradeśī se paramāṇu paryanta sabhī adhogatigamana hotā hai aura upaśama aura kṣaya se ūrdhvagati dravya agurulaghu hote haiṃ| gamana hotā hai| 2688.vavahāranayaṃ pappa u, guruyā lahuyā ya mīsagā ceva| 2683.tivvakasāyasamudayā, gurukammudayā gatī bhave hiṭṭhā|
v1.p342.2
leṭṭaga padīva māruya, evaṃ jīvāṇa kammāī|| nāikiliṭṭha-miūhi ya, uvavajjai tiriya-maṇuesu|| vyavahāranaya ke anusāra dravya tīna prakāra ke hote haiṃtīvra kaṣāya ke udaya se gurukarma-jñānāvaraṇīyādi guruka, laghuka aura guruka-laghuka (miśra)| patthara guruka hai| kā upacaya hotā hai aura usase adhastād gati hotī hai| pradīpakalikā laghuka hai aura pavana-gurulaghuka hai| isī prakāra jo kaṣāya atikliṣṭa nahīṃ hote, unake udaya se jīva jīvoṃ ke karma bhī tīna prakāra ke hote haiṃ-guruka, laghuka aura tiryaka-gati meṃ utpanna hotā hai aura jo kaṣāya mṛdu hote haiṃ, guruka-laghuka (miśra)| pratanu hote haiṃ unake udaya se jīva manuṣyayoni meṃ utpanna 2689.kammaṃ ciṇaṃti savasā, tassudayammi u paravvasā hoti| hotā hai| rukkhaṃ duruhai savaso, vigalai sa paravvaso tatto| 2684.khīṇehi u nivvāṇaṃ, uvasaṃtehi u aṇuttarasuresu| jīva karmoṃ ko bāṃdhane meṃ svataṃtra hotā hai, parantu karmoṃ ke
v1.p342.3
jaha niggaho taha laha, samuvacao teṇa sesesu|| udaya meṃ vaha paravaśa hotā hai, parataṃtra hotā hai| jaise kaṣāyoṃ ke kṣīṇa hone para nirvāṇa prāpta hotā hai| unake para car̤hane meṃ svavaśa hotā hai, paraṃtu usase skhalita-vigalita . upaśāṃta hone para jīva anuttara devoṃ meṃ utpanna hote haiṃ| ina hone meṃ vaha paravaśa hotā hai| kaṣāyoṃ kā jaisā nigraha hotā hai, vaisā hī jīva laghu hotā 2690.kammavasā khalu jīvā, jīvavasāī kahiṃci kammāī| jātā hai| yadi vaisā nigraha nahīṃ hai to karmoṃ kā samupacaya hotā katthai dhaṇio balavaṃ, dhāraṇio katthaī balavaṃ|| hai aura taba jīva anuttara vimānavāsī devoṃ meṃ utpanna na hokara (śiṣya ne pūchā-kyā saṃsārī jīva karmaparavaśa hote haiṃ ? śeṣa devalokoṃ meṃ utpanna hotā hai| ācārya ne kahā nahīṃ, yaha ekāntataḥ satya nahīṃ hai|) 2685.guruyaṃ lahuyaṃ mīsaṃ, paḍiseho ceva ubhayapakkhe vi| saṃsārī jīva karma ke vaśībhūta hote haiṃ| parantu kahīṃ-kahīṃ tattha puṇa paḍhamabiiyā, payā u savvattha paḍisiddhā|| karma jīva ke vaśībhūta hote haiṃ| kahīṃ dhanika (ṛṇa dene vālā) vyavahāra se dravya cāra prakāra kā hotā hai-guruka, laghuka, balavān hotā hai aura kahīṃ dhāraṇika (ṛṇa lene vālā) miśra arthāt guru-laghuka aura ubhayataḥ pratiṣedha arthāt na balavāna hotā hai| guruka aura na laghuka| inameṃ jo prathama aura dvitīya pada hai 2691.dhaṇiyasarisaṃ tu kamma, (guruka aura laghuka) ve sarvatra pratiṣiddha haiṃ|' dhāraṇigasamā u kammiṇo hoti| 2686.jā teyagaṃ sarīraṃ, gurulaha davyāṇi kāyajogo ya|
v1.p342.4
saṃtā'saṃtadhaṇā jaha, maṇa-bhāsā agurulaha, arūvidavvā ya savve vi|| dhāraṇaga dhiī taṇū evaṃ|| audārika, vaikriya, āhāraka aura taijasa śarīra paryanta dravya dhanika ke sadṛśa hote haiṃ karma aura dhāraṇika ke sadṛśa tathā unakā kāyayoga-śarīravyāpāra-yaha sārā guru-laghuka hai| hote haiṃ sakarmaka jīva| dhāraṇika do prakāra ke hote haiṃ-dhana mana aura bhāṣā ke pudgala agurulaghu tathā jitane arūpī dravya vāle aura adhanavāle| (dhanavān dhāraṇika apanā ṛṇa cukā haiṃ (dharmāsti, adharmāsti, ākāśāsti, jīvāsti) ye saba kara mukta ho jātā hai aura adhanavālā dhanika ke vaśībhūta 1. niścayamata ke anusāra saṃsāra meṃ eka bhī vastu aisī nahīṃ hai jo ekāṃtataḥ guruka ho yā laghuka ho| isalie saṃsāra meṃ jitanī bādara vastueṃ haiṃ ve saba gurulaghu aura śeṣa padārtha agurulaghu hai| (vṛ. pṛ. 756)
Linked texts (1)
- Bihā Kappa — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit