Biha Kappa v1.p346
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p346
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p346.1
bahupara, pradhānapara aura bhāvapara - isa prakāra paranikṣepa mūlabheda kī apekṣā se dasa prakāra kā hai|
2720. paramāṇupuggalo khalu taddavvaparo bhave aṇusseva | annaddavvaparo khalu, dupaesiyamāiṇo tassa || paramāṇu pudgala kā apara paramāṇu pudgala paratayā vicāra karane para vaha taddravyapara hotā hai| usī paramāṇupudgala ke dipradeśika ādi skaṃdha paratayā vicāra kie jāne para anyadravyapara hote haiṃ|
2721. emeva ya khaṃghāṇa vi, tadavvaparā u tullasaṃghāyā| je u atullapaesā, aṇū ya tassa'nnadavvaparā || isī prakāra skaṃdhoṃ ke bhī tulyasaṃghāta vāle skaṃdha taddravyapara hote haiṃ| atulyapradeśa vāle skaṃdha tathā aṇu-ye saba anyadravyapara hote haiṃ|
2722. egapaesogāḍhādi khette emeva jā asaṃkhejjā | egasamayāiṭhihaṇo kālammi vi jā asaṃkhejjā || isī prakāra ekapradeśāvagār̤ha paramāṇu se asaṃkhyeyapradeśāvagār̤ha paryanta jānanā cāhie| jaise- ekapraveśāvagār̤ha tatkṣetrapara hotā hai aura dvipradeśāvagār̤ha ādi anyakṣetrapara hotā hai|
isī prakāra kālaviṣayaka bhī yahī sthiti hai| eka samaya kī sthitivāle pudgala se eka samaya sthitivāle pudgala tatkālapara aura dvi ādi samaya sthitivāle anyakālapara hote haiṃ| isī prakāra asaṃkhyeya samaya kī sthitivāle pudgala samāna sthitivāloṃ ke sātha tatkālapara aura śeṣa ekasamaya kī sthitivāloṃ ke sātha anyakālapara hote haiṃ| 2723. bhoaṇa-pesaṇamādīsu egakhittaṭṭhiyaṃ tu jaṃ pacchā |
ādisaha bhuṃja kuṇasu va āesaparo havaha esa || bhojana, preṣaṇa kārya meṃ vyāpta karane ādi meṃ ekakṣetrasthita vyakti ko paścāt anta meṃ ādeśa diyā jātā hai ki jāo, tuma bhojana karo athavā yaha kārya karo yaha ādeśapara hai| tātparya hai ki 'para' vyakti ājñāpita hotā hai| 2724. davvāi kamo cauhā, davve paramāṇumāi jā'ṇataṃ | eguttarakhuṭṭīe vivaḍḍiyā paro hoi || krama kā artha hai paripāṭī | usakī apekṣā 'para' cāra prakāra kā hai- dravyakramapara, kṣetrakramapara, kālakramapara aura bhāvakramapara| dravyakramapara hai paramāṇu se lekara anantapradeśī skaṃdha paryanta ekottara pradeśavṛddhi se bar̤hate hue, jo jisakī apekṣā se 'para' hai vaha usase dravyakramapara hotā hai (vṛtti meṃ vṛttikāra ne anya kramaparoṃ kā bhī varṇana diyā hai|)
v1.p346.2
bṛhatkalpabhāṣyam
2725. jīvā puggala samayā, davva paesā ya pajjavā ceva | thovā ṇaṃtā ṇaṃtā, visesamahiyā duve'ṇaṃtā || jīva sabase stoka haiṃ| unase pudgala anantaguṇā, unase samaya anantaguṇā, unase dravya viśeṣādhika, unase pradeśa anantaguṇā, unase paryāya anantaguṇā hote haiṃ | 2726. babbe sacittamādī, sacittadupaesa hoi titthayaro
sīho cauppaesuṃ, apayapahāṇā bahuvihā u|| pradhānapara ke do prakāra haiṃ- dravyapradhānapara aura bhāvapradhānapara| dravyapradhānapara ke tīna bheda haiṃ- sacitta, acitta aura miśra | sacittapradhāna ke tīna prakāra haiṃ-dvipada, catuṣpada aura apada dvipada meṃ tīrthaṃkara pradhāna hote haiṃ catuṣpada meṃ siṃha pradhāna hotā hai| apadapradhāna bahuvidha hote haiṃ| (sacitta meṃ sudarśanavṛkṣa, jambūvṛkṣa, panasa ādi | acitta dhātu meṃ svarṇa, vastra meṃ cīnāṃśuka, gaṃdhadravya meṃ gośīrṣacanvana, miśra meṃ svarṇa ādi se alaṃkṛta mūrti ādi) |
2727. vaṇṇa-rasa-gaṃdha phāsesu uttamā je u bhū-daga-vaṇesu |
maṇi khīrovagamādī, puṣpha-phalādī ya rukkhesu || jo pṛthvīkāya, apkāya aura vanaspatikāya varṇa, rasa, gaṃdha aura sparśa meṃ uttama hote haiṃ ve bhāvapradhānapara haiṃ| jaise pṛthvīkāya meṃ maṇi, apkāya meṃ kṣīrodaka aura vanaspatikāya meṃ puṣpa aura phalavāle vṛkṣa |
2728. āḍhaṇamanbhudvāṇaṃ vaṃdaṇa saṃbhuṃjaṇā ya saṃvāso |
eyāī jo kuṇaī, ārāhaṇa akuṇao natthi || 2729. akasāyaṃ nivvāṇaṃ, savvehi vi jiṇavarehiṃ pannattaṃ |
so labbhaha bhāvaparo, jo uvasaṃte aṇuvasaṃto|| jo muni āhāra abhyutthāna, vaṃdana, saṃbhojana ye pada upaśāṃta hokara karatā hai, usake ārādhanā hotī hai, jo ye pada nahīṃ karatā usake ārādhanā nahīṃ hotī|
sabhī jineśvara devoṃ ne kahā- akaṣāya nirvāṇa hai| jo anupaśāṃta muni upaśāṃta muni ke prati ādara ādi pada nahīṃ karatā, vaha bhāvapara arthāt audayikabhāva ko prāpta hotā hai| kyoṃki usake mana meṃ abhī bhī kaṣāya haiṃ| 2730. so vaṭṭai odaie, bhāve taṃ puṇa khaovasamiyammi | jaha so tuha bhāvaparo, emeva ya saṃjama - tavāṇaṃ || vaha audadhikabhāva meṃ pravartita hai aura tuma kṣāyopaśamikabhāva meṃ pravṛtta ho | ataḥ vaha tumhāre se aparabhāva meṃ hai tathā vaha saṃyama aura tapa se bhī para hai - pṛthaga hai|
2731 khelākovio vā analavigiṃcayā va jāṇaṃ pi
ahigaraṇaṃ tu karettā, karejja savvāṇi vi payāṇi || kṣiptacitta, dṛptacitta, yakṣāviṣṭa muni adhikaraṇa karate haiṃ|