Biha Kappa v1.p361
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p361
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p361.1
gṛhasthoṃ ne pūchā- kyā kāraṇa hai? muni bole- rātrī meṃ bhaktapāna jīvoṃ se saṃsakta hai yā nahīṃ isa prakāra śuddhi nahīṃ hotī| taba cāṃdanī rāta thī| gṛhastha bole- āja pūrṇa jyotsnā hai tathā donoṃ - kūra aura kusaṇa uṣṇa haiṃ | isa kāla meṃ yadi candramā abhracchanna yā rajacchanna hotā to hamāre pāsa maṇiratna hai| usakā bhī apūrva prakāśa hotā hai| tathā pradīpa jala rahā he athavā pahale hī jyoti unhīla hai|
2858. joṇhā - maṇī padīvā, udditta jahannagāī ṭhāṇāī |
caugurugā chamgurugā, cheo mūlaṃ jahaṇṇammi || jyotsnā ke prakāśa meṃ bhojana karane vāle muni ke caturguru, maṇi ke prakāśa meṃ ṣaḍguru, pradīpa ke prakāśa meṃ cheda aura uddīma jyoti ke prakāśa meṃ mūla ye prāyaścitta sthāna jaghanya haiṃ|
2859. bhottūṇa va āgamaṇaṃ, gurūhiṃ basabhehi kula gaṇe saṃpe
ārovaṇā kāyavvā, biiyā ya abhikkhagahaṇeṇaṃ || rātrī meṃ jyotsnā ādi ke prakāśa meṃ bhojana kara muni guru ke pāsa āe| guru ne unheṃ kahā-niśābhakta kā āsevana karanā ucita nahīṃ hai| yadi ve ise svīkāra kara lete haiṃ to caturguru, svīkāra na karane para ṣaḍguruka prāyaścitta hai| isī prakāra vṛṣabha, kula, gaṇa aura saṃgha kā kathana svīkāra karane yā na karane para prāyaścitta kī vṛddhi hotī rahegī| aisī āropaṇā arthāt prāyaścitta vṛddhi karanī cāhie| dvitīya hai- rātribhakta kā punaḥ punaḥ sevana karane para prāyaścitta kī vṛddhi hotī hai| (vṛtti meṃ pūrā vivaraṇa hai|)
2860. tihiṃ therehiṃ kathaṃ jaṃ, sahāṇe taṃ tigaṃ na bolei
ḍillā vi umarime, uvarimatherā u bhaiyavvā || (śiṣya ne pūchā-kula, gaṇa aura saṃgha ke sthaviroṃ ke vacana kā atikramaṇa karane para gurutara prāyaścitta kī bāta kyoṃ kahī gaī hai? kahā jātā hai ki ye tīnoṃ sthavira ācārya se bhī bar̤e hote haiṃ| ye pramāṇapuruṣa ke rūpa meṃ sthāpita hote haiṃ| kyoṃki ye ) kula, gaṇa aura saṃgha - ina tīnoṃ sthaviroṃ dvārā jo kārya kiyā gayā hai, jo nirṇaya liyā gayā hai, vaha svasthāna meṃ ucita hai| tīnoṃ sthavira usakā paraspara vyatikrama nahīṃ karate| ina tīnoṃ meṃ jo nīce vālā sthavira kara letā hai, usakā ullaṃghana ūpara vāle sthavira nahīṃ karate| jaise nīce vāle haiṃ kulasthavira ve uparitana sthavira arthāta gaṇasthavira aura saṃghasthaviroṃ dvārā kṛta kā ullaṃghana nahīṃ karate| gaṇasthavira, saṃghasthaviroṃ dvārā kṛta kā atikramaṇa nahīṃ karate| uparitana sthaviroṃ dvārā kṛta kī bhajanā hai jaise- kulasthaviroṃ dvārā araktadviṣṭabhāva se
v1.p361.2
291
jo kiyā hai use gaṇa aura saṃghasthavira anyathā nahīṃ karate aura rāga-dveṣa se prerita hokara kiyā ho to use pramāṇa nahīṃ mānate| isī prakāra gaṇasthaviroṃ dvārā araktadviṣṭabhāva se kie hue kā saṃghasthavira anyathā nahīṃ karate aura rāga-dveṣa se kie hue ko pramāṇa nahīṃ mānate| ataḥ ina sthaviroṃ ke vacanoṃ kā atikramaṇa karane para gurutara prāyaścitta ātā hai| 2861. caṃdujjove ko doso, appappāṇe ya phāsue davve |
bhikkhū vasabhā''yarie, gacchammi ya aṭṭha saṃghāḍā || jyotsnā ke prakāśa meṃ rātrībhakta kā āsevana kara āne vāle sādhuoṃ ko yadi bhikṣu ādi unako aisā na karane ke lie kahate haiṃ to ve kahate haiṃ jyotsnā ke prakāśa meṃ prāṇarahita prāsuka dravya lene meṃ kyā doṣa hai ? isa prakāra kahane para prāyaścitta ātā hai aura vṛṣabha, ācārya, gaccha arthāt kulasthavira, gaṇasthavira tathā saṃghasthavira ke kahane para svīkāra yā asvīkāra karane para vaha prāyaścitta bar̤hatā jātā hai usa prāyaścitta ke āṭha saṃghāṭaka (latā, prakāra) ho jāte haiṃ | (vṛtti meṃ isa vṛddhi ko vistāra se samajhāyā gayā hai|) 2862. sannāya āgamaṇe, saṃkhaḍi rāo a bhovaṇe mūlaṃ |
bie aṇavaṭuppo, taiyammi ya hoi pāraṃcī || saṃjñātaka kula meṃ āgamana kara athavā saṃkhaḍī meṃ jākara yadi muni rātrī meṃ bhojana karatā hai to usako mūla prāyaścitta ātā hai| dūsarī bāra rātrī meṃ bhojana karane para anavasthāpya aura tīsarī bāra karane para pārāṃcika prāyaścitta ātā hai| 2863.jai vi ya phāsugadavvaṃ, kuṃthū - paṇagāi taha vi duppassā |
paccakkhanāṇiṇo vi hu, rāībhattaṃ pariharati || yadyapi kucheka dravya prāsuka haiṃ parantu kuṃthu, panaka ādi rātrī meṃ durdarśa hote haiṃ| pratyakṣajñānī bhī rātrībhakta kā parihāra karate haiṃ|
2864. jai viya pipīliyāī, dīsaṃti paīva - joiujjoe | taha vi khalu aṇāśtraṃ mūlavayavirāhaṇā jeṇaṃ || yadyapi pradīpa, jyoti tathā candramā ke udyota meṃ pipīlikā ādi jantu dṛṣṭigocara ho jāte haiṃ, phira bhī rātrībhakta anācīrṇa hai kyoṃki yaha mūlavrata mahāvratoṃ kī virādhanā hai|
2865. gacchagahaṇeṇa gaccho, bhaṇāha ahavā kulāio gaccho | gacchaggahaṇe va kapa, gahaṇaṃ puṇa gacchavāsīṇaṃ || (gāthā 2861 meṃ prayukta 'gacchammi' pada kī vyākhyā) gaccha śabda ke grahaṇa se gaccha arthāt sādhu samudāya | vaha rātrībhaktapratisevaka sādhuoṃ ko kahatā hai athavā kula ādi arthāt kula gaṇa saṃgha rūpa gaccha ve una sādhuoṃ ko kahate
v1.p361.3
.
Linked texts (1)
- Bihā Kappa — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit