Biha Kappa v1.p382
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p382
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p382.1
312 3066.rāga hosavimukko, satthaṃ paḍilehe so u paṃcaviho| bhaṃḍī bahilaga bharavaha, odariyā kappaḍiya sattho|| jisa sārtha kā gaṃtavya ke prati na rāga hai aura na dveṣa, aise sārtha kī pratyupekṣā karanī cāhie| sārtha ke pāṃca prakāra' haiṃ-bhaṃḍīsārtha, bahilaka sārtha, bhāravāhasārtha, audarikasārtha, kārpaṭikasārtha| 3067.gaṃtavvadesarāgī, asattha satthaṃ pi kuṇati je dosā| iaro satthamasatthaṃ, karei acchaṃti je dosā|| jisakā gaṃtavya deśa ke prati rāga hotā hai vaha asārtha ko bhī sārtha banā detā hai, vahāṃ jo doṣa hote haiṃ, unase niṣpanna prāyaścitta ācārya ko ātā hai| jisakā gaṃtavya deśa ke prati dveṣa hotā hai vaha sārtha ko bhī asārtha kara ḍālatā hai| vahāṃ jo doṣa hote haiṃ, unake bhī bhāgī ve hī hote haiṃ| 3068.upparivāḍī gurugā, tisu kaṃjiyamādisaṃbhavo hojjā| parivahaṇaṃ dosu bhave, bālādī salla gelanne|| yadi utparipāṭī-yathoktakrama kā ullaṃghana kara sārtha ke sātha jāne se caturguru kā prāyaścitta ātā hai| prathama tīna sārthoṃ meṃ kāṃjika ādi mānaka upalabdha ho sakatā hai| tathā prathama do sārthoṃ meṃ śalyaviddha bāla-vṛddha tathā glāna muniyoṃ kā parivahana ho sakatā hai| 3069.satthaṃ ca satthavāhaṃ , satthavihāṇaṃ ca ādiyattaṃ ca| davvaṃ khettaṃ kālaṃ, bhāvomāṇaṃ ca paḍilehe|| sārtha, sārthavāha, sārtha kā vidhāna, ātiyātrika-sārtha ke rakṣaka, dravya, kṣetra, kāla, bhāva tathā avamāna-ina dravyoṃ se saṃbaṃdhita sārtha kī pratyupekṣā karanī cāhie| (yaha dvāra gāthā hai| vyākhyā āge) 3070.satthi tti paṃca bheyā, satthāhā aṭṭha āiyattīyā|
v1.p382.2
satthassa vihāṇaṃ puṇa, gaṇimāī caubvihaṃ hoi|| sārtha śabda se pāṃca prakāra ke sārtha gṛhīta haiṃ| sārthavāha aura ātiyātrika sārtharakṣaka āṭha-āṭha prakāra ke haiṃ| sārtha kā vidhāna gaṇima ādi ke bheda se cāra prakāra kā hotā hai| 3071.aṇuraṃgāī jāṇe, guṃṭhāī vāhaṇe aṇuṇṇavaṇā| dhammu tti vā bhaīya va, bālādi aṇicche paḍikuṭṭhā|| anuraṃga ādi yāna, guṃṭha ghoṭaka athavā mahiṣa ādi vāhana kahalāte haiṃ| ina yāna, vāhanoṃ kī anujñāpanā karanī cāhie| =bṛhatkalpabhāṣyam aise sārthoṃ ko kahanā cāhie, hamāre bāla yā vṛddha muniyoṃ ko āvaśyakatāvaśa yāna-vāhana meṃ car̤hānā hogā| yadi sārtha dharma mānakara svīkāra karate haiṃ to acchā hai, anyathā mūlya dekara yāna-vāhana meṃ car̤hāne kī bāta karanī cāhie| yadi ve aisā karanā nahīṃ cāhate hoṃ to ve sārtha pratiṣiddha haiṃ, unake sātha nahīṃ jānā cāhie| 3072.daṃtikka-gora-tilla-gula-sappiemādibhaṃḍabhariesu | aṃtaravāghātammi va, taṃ ditiharā u kiṃ deti|| daṃtika-dantyakhādya, gora-geṃhūṃ, taila, gur̤a, sarpi-ghī, ina dravyoṃ se bhare hue bhāṃḍa vāle sārtha dravyataḥ śuddha hote haiṃ| bīca meṃ vyāghāta ho jāne para bhī daṃtika ādi khādya svayaṃ sārtha khāte haiṃ aura sādhuoṃ ko bhī dete haiṃ| unake abhāva meṃ ve kyā khāye aura kyā haiṃ? 3073.vāseṇa nadīpūreṇa vā vi teṇabhaya hatthi rodhe ya|
v1.p382.3
khobhe va jattha gammati, asivaṃ vemādi vāghātā|| vyāghāta hone ke kāraṇa-atyadhika varṣā, nadī kā pūra, stenoṃ kā bhaya, hāthī kā bhaya, jisa gāṃva meṃ jānā cāhate haiṃ vahāṃ rodha-śatru rājā ne ākramaṇa kara diyā ho, rājyakṣobha ho gayā ho, aśiva ho isa prakāra ke vyāghāta hote haiṃ| 3074.kuṃkuma aguruṃ pattaṃ, coyaṃ katthūriyā ya hiṃguṃ ca| saṃkhaga-loṇabhariteṇa, na teṇa sattheṇa gaṃtavvaṃ || kuṃkuma, aguru, tagarapatra, tvak-chāla, kastūrikā, hiṃgula, śaṃkha, lavaṇa ādi dravyoṃ se bhare hue bhāṃḍa hoṃ, vaise sārthoṃ ke sātha na jāeṃ, kyoṃki vyāghāta hone para ve bhojyarūpa meṃ kyā de sakate haiṃ? 3075.khette jaṃ bālādī, aparissaṃtā vayaṃti addhāṇaṃ| kāle jo puvvaṇhe, bhāve sapakkhādaṇomāṇaṃ|| bāla-vṛddha muni sukhapūrvaka binā thakāvaṭa anubhava kie viharaṇa kara sakate haiṃ, utanī dūrī taka jāne vālā sārtha kṣetrataḥ śuddha hotā hai| jo sārtha pūrvāhna meṃ ṭhahara jātā hai vaha kālataḥ śuddha aura jo sārtha svapakṣa-parapakṣa ke bhikṣuoṃ ko paryāpta bhikṣā detā hai vaha bhāvataḥ śuddha hotā hai| 3076.ekkikko so duviho, suddho omāṇapellito ceva| micchattapariggahito, gamaṇā''diyaṇe ya ṭhāṇe a|| bhaṃḍīsārtha aura bahilakasārtha ina donoṃ meṃ pratyeka ke do 1. (1) bhaṃḍī sārtha-gār̤iyoṃ se calane vālā| (2) bahilakasārtha-ūṃṭa, baila ādi se calane vālā| (3) bhāravāhasārtha-bhāra ḍhone bāloṃ kā| (4) audārikasārtha-rupaye dekara mārga meṃ bhojana karane vāloṃ kā| (5) kārpaṭikasārtha-bhikṣā se nirvāha karane vāloṃ kā| 2. gaṇima-ginakara dī jāne vālī vastueṃ|
v1.p382.4
dharima-tola kara dī jāne vālī vastueṃ| meya-māpa kara die jāne vāle padārtha| paricchedya-āṃkhoṃ se parīkṣya padārtha, jaise-ratna, motī ādi|
Linked texts (1)
- Bihā Kappa — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit