Biha Kappa v1.p408
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p408
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p408.1
3298. kaḍapallāṇaṃ saṇṇā, taṇapallāṇaṃ ca desito valayā|
ṇipparisāḍimabhujjatagā ya kayabhūmikammaṃtā|| kaṭapalya, tṛṇapalya aura valaya-ye deśībhāṣā ke ekārtha śabda haiṃ| ūparītala meṃ baddha inameṃ dhānya rakhā jātā hai| vahāṃ ve dhānya pariśāṭita nahīṃ hote, abhujyamāna arthāt avyāpāryamāṇa hote haiṃ, tathā vahāṃ kī bhūmī ko lepana ādi se taiyāra kara liyā jātā hai, usake nīce ke āśraya meṃ rahanā kalpatā hai|
3299. cāussālagharesu va, jatthovvara - koṭṭhaesu dhaṇṇāī | niccaduitamabhogā, tesu nivāsa na vārei || catuḥśālā ādi gṛhoṃ meṃ jahāṃ upāśraya ho vahāṃ ke apavaraka meṃ, athavā koṭhoṃ meṃ dhānya rakhā jātā hai| ve sadā baṃda rahate haiṃ aura ve paribhoga meṃ nahīṃ āte| unake atirikta śeṣa apavarakoṃ tathā koṭhoṃ meṃ rahanā varjya nahīṃ hai| 3300. sālīhiṃ vīhīhiṃ, tila-kulatthehiṃ vippakiṇṇehiṃ | ādiṇṇe vitikiṇṇe, ahalaṃda ṇa kappatī vāso || śāli - kalamadhāna, brīhī lālaraṃga vālā sāṭhī dhāna, tila aura kulattha - ina dhānyoṃ se viprakīrṇa, ākīrṇa yā vyatikīrṇa upāśraya meṃ yathālaṃdakāla taka vāsa karanā bhī nahīṃ kalpatā |
3301. sālīhiṃ va vīhīhiṃ va, iti utte hoti etaduttaṃ tu |
sālīmādīyāṇaṃ, hoṃti pagārā bahuvihā u|| pūrva śloka meṃ śāli, brīhī ādi meṃ jo bahuvacana kā nirdeśa kiyā gayā hai, usase yaha jñāta hotā hai ki śāli ādi dhānyoṃ ke bahuvidha prakāra hote haiṃ| jaise - kalamaśāli, raktaśāli mahāśāli ādi |
3302. uktti bhinnarāsī, vikkhite tesi hoti saṃbaṃdho| vitikiṇṇe sammelo, vipaiṇṇe saṃthaḍaṃ jāṇe || utkṣipta arthāt dhānyoṃ kī pṛthaka-pṛthaka rāśiyāṃ, vikṣisa arthāt pṛthak-pṛthak dhānyarāśiyāṃ parantu eka ora se jur̤ī huī, vyatikīrṇa arthāt ve sārī dhānyarāśiyāṃ eka ora se sammilita vyatikīrṇa pada se una sabhī dhānyoṃ kā sammīlaka aura viprakīrṇa pada se una dhānyoṃ kā saṃstṛta - bikharāva jānanā cāhie|
3303. tivihaṃ ca ahālaṃda, jahannayaṃ majjhimaṃ ca ukkosaṃ |
udaullaṃ ca jahaṇaṃ, paṇagaṃ puṇa hoi ukkosaṃ || yathālaṃda tīna prakāra kā hai jaghanya, madhyama aura utkṛṣṭa | jitane samaya meṃ ārdra hātha sūkhatā hai vaha jaghanya
bṛhatkalpabhāṣyam
yathālaṃda hai, pāṃca rāta dina kā kāla utkṛṣṭa yathālaṃda hai aura inakā apāntarālavartī kāla madhyama yathālaṃda hai| 3304. bīyāī āiṇṇe, lahuo māso uṭhāyamāṇassa |
āṇādiṇo a dosā, virāhaṇā saṃjamā''tāe | bījoṃ ādi se ākīrṇa upāśraya meṃ rahane se laghumāsa kā prāyaścitta, ājñābhaṃga ādi doṣa tathā saṃyama aura ātmavirādhanā hotī hai| (vṛtti meṃ ācārya ādi tathā pravartinī ādi ke prāyaścitta kā nānātva pratipādita hai|)
v1.p408.2
3305. ukkhittamāiesaṃ ghirā 'dhiresuṃ tu ṭhāyamāṇassa | paṇagādī jā bhiṇṇo, visesito bhikkhumāīṇaṃ || 3306. sāhāraṇammi gurugā, dasādigaṃ māse ṭhāti samaṇīṇaṃ | māso visesio vā, lahuo sāhāraṇe gurugo || sthira asthira bheda vāle utkṣipta ādi padoṃ meṃ bhikṣu ādi śramaṇoṃ ke paṃcaka prāyaścitta se prāraṃbha kara bhinnamāsa paryanta tapa aura kāla se viśeṣita prāyaścitta vihita hai|
sādhāraṇa vanaspati ke bīja viṣayaka yahī prāyaścitta guruka ho jātā hai| muniyoṃ ke lie yaha gurūpaṃcaka se prāraṃbha hokara gurupacīsa paryanta hotā hai| śramaṇiyoṃ ke lie laghu dasa rātadina se prāraṃbha hokara laghumāsa taka jātā hai| athavā bhikṣu ādi ke sādhāraṇa vanaspati ke bījoṃ ke utkīrṇa ādi cāroṃ meṃ sāmānyataḥ tapa aura kāla se viśeṣita māsalaghu kā prāyaścitta hai tathā anantavanaspati ke bījoṃ ke utkīrṇa ādi cāroṃ meṃ sāmānyataḥ tapa aura kāla se viśeṣita māsaguru kā prāyaścitta vihita hai| 3307. sāli jaba acchi sāluga,
ṇissaraṇaṃ māsa muggamādīsu |
sassū gujjha kutūhala,
vippairaṇa māsa ṇissaraṇaṃ || vaise upāśraya meṃ rahane vāle sādhuoṃ ke śāli aura yavoṃ ke śāluka-sūkṣma kaṇa āṃkhoṃ meṃ gira sakate haiṃ| vahāṃ yadi mudga aura māṣa-ur̤ada ādi vikīrṇa hoṃ to sādhuoṃ ke gamanāgamana karate samaya nissaraṇa phisalana ho sakatā hai| yahāṃ śvaśrū kā dṛṣṭānta hai - eka gṛhastha ke mana meṃ yaha kutūhala utpanna huā ki maiṃ merī sāsa kā guhya pradeśa dekhūṃ usane usake gamanāgamana ke mārga para ur̤ada bikhera die| vaha āī aura vahāṃ phisala kara gira par̤ī vaha nagnasī avasthā meṃ sīdhī par̤ī| usa gṛhastha kā kutūhala śāṃta ho gayā|
1. viprakīrṇa - itastato vikṣiptaḥ | ākīrṇa-ekajātīyadhānyaiḥ abhivyāptaḥ | vyatikīrṇa - anekajātīyadhānyaiḥ saṃkulaḥ | 2. yathālaṃdakāla | dekheṃ 3303 śloka |
Linked texts (1)
- Bihā Kappa — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit