Biha Kappa v1.p76
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p76
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p76.1
=bṛhatkalpabhāṣyam sādhanoṃ se athavā sādhanoṃ ke abhāva se vaha prayojana siddha 26. kesiṃci iṃdiyāiṃ, akkhāiṃ taduvaladdhi paccakkhaṃ| nahīṃ ho sakatā| vaha siddha hotā hai aviparīta sādhanoṃ ke dvārā| taṃ tu na jujjai jamhā, aggāhagamiṃdiyaṃ visae|| 22. jayavi ya tiṭṭhāṇa kayaṃ, taha vi ha doso na bāhae iyaro| kucheka dārśanika (vaiśeṣika ādi) indriyoṃ ko akṣa mānate tisamunbhavadiṭuṃtā, sesaṃ pi hu maṃgalaṃ hoi | ____ haiṃ| unakī upalabdhi-jñāna ko ve pratyakṣa mānate haiṃ| (ve kahate yadyapi maṃgala tīna sthānoṃ ādi, madhya aura aṃta meṃ kiyā haiṃ-'cākṣuṣādivijñānaṃ pratyakṣam')| unakā yaha siddhāṃta ucita jātā hai, phira bhī itara arthāt apāntarāla meṃ amaṃgala kā nahīṃ hai kyoṃki indriyāṃ (paudgalika hone ke kāraṇa) viṣaya doṣa bādhā nahīṃ pahuṃcātā| isako siddha karane ke lie yaha kī grāhaka nahīṃ hotī| dṛṣṭāṃta hai| tīna dravyoṃ se arthāt gur̤a, āṭā aura ghṛta se 27. na vi iṃdiyāī uvaladdhimati vigatesu visayasaṃbharaṇā| modaka banatā hai| modaka ādi, madhya aura anta meṃ arthāt jaha gehagavakkhāī, jo aṇusariyā sa uvaladdhā| pūrā modaka mīṭhā-mīṭhā hī hotā hai| usī prakāra śeṣa śāstra indriyāṃ upalabdhimān nahīṃ haiṃ, kyoṃki viṣaya ke atīta bhī maṃgala hī maṃgala hai| ho jāne para bhī, usa viṣaya kī smṛti hotī hai, jaise-gṛha 23. na vi ya hu hoya'ṇavatthā, na vi ya hu maṃgalamamaṃgalaṃ hoi| ke gavākṣa meṃ upalabdha arthoṃ kā, gehagavākṣa ke atīta ho
v1.p76.2
appaparābhivvattiya, loṇuṇhapadīvamādi vva|| jāne para bhī una viṣayoṃ kā smaraṇa hotā hai| jo anusmartā (śiṣya ne kahā-śāstra svayaṃ maṃgala hai| naṃdī śāstra se hai, usako ve viṣaya prāpta ho jāte haiṃ| (arthāta ātmā bhinna nahīṃ hai| use anya maṃgala ke rūpa meṃ prastuta karanā anusmartā hai|) anavasthā doṣa hai|) ācārya kahate haiṃ-niścita rūpa se 28. dhūmanimittaṃ nāṇaṃ, aggimmiṃ liṃgiyaṃ jahā hoi| anavasthā nahīṃ hotī aura na maṃgala amaṃgala hotā hai| taha iṃdiyāiliṃgaṃ, taṃ nāṇaṃ liṃgiyaṃ na kaha| ātmaparābhivyaktitaḥ arthāt naṃdī svayaṃ maṃgala hai aura śāstra jaise dhūma ke nimitta se hone vālā agni kā jñāna laiṃgika bhī usako maṃgala karatā hai athavā śāstra svayaṃ maṃgala hai aura hotā hai, vaise hī indriya ādi liṃga haiṃ, unase hone vālā jñāna naṃdī bhī usako maṃgala karatī hai to donoṃ ke yoga se aura laiṃgika kaise nahīṃ hogā? adhika maṃgala hotā hai| jaise do lavaṇoṃ kā ekīkaraṇa adhika 29. aparāyattaṃ nāṇaṃ, paccakkhaṃ tivihamohimāīyaṃ| lavaṇatā paidā karatā hai| do uṣṇa ekatrita hone para ve uṣṇatara jaṃ parato āyattaṃ, taṃ pārokkhaṃ havai savvaṃ || ho jāte haiṃ tathā do pradīpoṃ kā prakāśa milane para prakāśa kī jo aparāyatta jñāna hai vaha pratyakṣa hai| vaha avadhijñāna ādi adhikatā hotī hai| vaise hī do maṃgaloṃ kā ekatrīkaraṇa viśeṣa tīna prakāra kā hai| jo parāyatta jñāna hai, vaha sārā parokṣa hai| maṃgala ko utpanna karatā hai|
v1.p76.3
30. ohi maṇapajjave yā, kevalanāṇaṃ ca hoti paccakkhaṃ| 24. naṃdī catukka davve, saṃkhabbārasaga tūrasaṃghāto| ābhiṇibohiyanāṇaṃ, suyanāṇaṃ ceva pārokkhaṃ|| bhāvammi nāṇapaṇagaṃ, paccakkhiyaraṃ ca taṃ duvihaṃ|| pratyakṣa jñāna tīna haiṃ-avadhijñāna, manaḥparyavajñāna tathā naṃdī ke cāra nikṣepa haiṃ-nāmanaṃdī, sthāpanānaṃdī, dravyanaṃdī kevalajñāna| parokṣa jñāna do haiṃ-ābhinibodhikajñāna tathā tathā bhāvanaṃdī| dravyanaṃdī hai-śaṃkha ādi bāraha prakāra kā tūrya śrutajñāna| (vādya) saṃghāta|' bhāvanaṃdī hai-pāṃca jñāna| jñānapaṃcaka ke do 31. vivarīyavesadhārī, vijaṃjaṇasiddha devatāe vā| prakāra haiṃ-pratyakṣa aura parokṣa| chāiya seviyasevī, bīyādīo vi paccakkhā| 25. jīvo akkho taṃ par̤a, jaṃ vaṭṭati taṃ tu hoī paccakkhaṃ| 32. puḍhavīi tarugiriyā sarīrādigayā ya je bhave davvā| parato puṇa akkhassā, vaṭṭataṃ hoi pārukkhaṃ|| paramāṇū suhadukkhādao ya ohissa paccakkhā|| jīva akṣa hai| usake prati pravartita hone vālā jñāna avadhijñāna cāra prakāra kā hai-dravyataḥ, kṣetrataḥ, kālataḥ pratyakṣa hai| jo akṣa se parataḥ jñāna hotā hai vaha hai parokṣa| aura bhāvataḥ| (ātmā se hone vālā jñāna pratyakṣa hai tathā indriya aura mana dravyataḥ avadhijñāna-veṣa kā parivartana karane vāle (nepathya se hone vālā jñāna parokṣa hai|) kā parivartana karane vāle, guṭikā kā prayoga karane vāle svara 1. bhaṃbhā mukuṃda maddala, kaḍaṃba jhallari huḍukka kaṃsālā| ko jānatā hai, vaha hai akṣa-ātmā| kāhalā talimā vaṃso, paṇavo saṃkho ya bārasamo||
v1.p76.4
aśnute-jñānena vyāpnoti sarvāna jñeyāniti akṣaḥ-jo jñāna ke dvārā 2. aśnāti-bhukte yathāyogaṃ sarvānāniti akṣaḥ-jo yathāyoga sabhī arthoṃ sabhī jñeyoṃ ko jānatā hai, vaha hai akṣa-ātmā|