Biha Kappa v1.p81
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p81
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p81.1
hotā| kī bhinna-bhinna hotī hai| isa prakāra jñāna sarvākāśapradeśoṃ se nivāraṇa karane ke lie vaha lāṭhī ko jamīna para paṭakatī hai| bhī anaṃtaguṇā adhika hai| yaha sārā anakṣaraśruta hai| 72. ṇāṇaṃ tu akkharaṃ jeṇa kharati ṇa kayāi taṃ tu jīvāto| 78. sannāṇeṇaṃ saṇṇī, kāliya heū ya diṭṭhivāe ya| tassa u aṇaṃtabhāgo, na varijjati savvajīvāṇaṃ|| ādesā tiṇṇi bhave, tesiṃ ca parūvaṇā iṇamo|| jñāna akṣara hai, kyoṃki vaha kabhī bhī jīva se kṣarita nahīṃ saṃjñī vaha hotā hai jisameṃ saṃjñāna ho| isa viṣayaka tīna hotā| sabhī jīvoṃ ke jñāna kā anaṃtavāṃ bhāga kabhī āvṛta nahīṃ ādeśa-mata haiṃ, jaise-kālikyupadeśikī, hetūpadeśikī aura dṛṣṭivādopadeśikī| unakī prarūpaṇā yaha hai73. ekkako jiyadeso, nāṇāvaraṇassa huṃta'ṇatehiṃ| 79. khaṃdhe'ṇaṃtapaese, maṇajoge gijjha gaṇaṇato'ṇate| avibhāgehā''varito, savvajiyāṇaṃ jiṇe mottuṃ|| talladdhi maṇeti tahā, bhāsādabve va bhāsate|| kevalajñāniyoṃ ko chor̤akara śeṣa sabhī jīvoṃ kā eka-eka praśna hotā hai ki kālikyupadeśikī saṃjñā vāle prāṇiyoṃ jīva pradeśa jñānāvaraṇīya karma ke anaṃta avibhakta āvaraṇoṃ se ke mānasika vyāpāra kaise hotā hai? ācārya kahate haiṃāvṛta hotā hai| mānasika labdhi se yukta prāṇī manoyogya anaṃtapradeśī-saṃkhyā 74. jati puṇa so vi varijjejja teṇa jīvo ajīvayaṃ gacche|| se anaṃta pudgalaskaṃdhoṃ ko grahaṇa kara manana karatā hai| tātparya
v1.p81.2
suṭṭa vi mehasamudae, hoti pabhā caṃda-sūrāṇaṃ|| hai ki vaha ina mano dravyoṃ se īhā, avāya, mārgaṇā kara bhāvoṃ jaise atyadhika megha samudaya se āvṛta ho jāne para bhī ko jānatā hai| tathā bhāṣālabdhi se yukta prāṇī bhāṣā dravyoṃ ko cāṃda aura sūrya kī prabhā upalabdha hotī hai, vaise hī jīva kā lekara bolatā hai| eka-eka pradeśa karma se āvṛta ho jāne para bhī, jñāna kā 80. rūve jahovaladdhī, cakkhumato daṃsie pagāseṇa| anaṃtavāṃ bhāga sadā udghāṭita rahatā hai| yadi vaha bhī āvṛta iya chavvihamuvaogo, maṇadavvapagāsie atthe|| ho jāe to jīva ajīvatā ko prāpta ho jātā hai, ajīva ho jaise ghaṭa ādi padārtha prakāśa se prakāśita hone para jātā hai| cakṣuṣmān vyakti ke cakṣu se unakī upalabdhi hotī hai, vaise hī 75. avvattamakkharaṃ puṇa, paṃcaṇha vi thīṇagiddhisahieṇaṃ| manodravya dvārā prakāśita artha (manana kiye hue viṣaya) meṃ chaha ṇāṇāvaraṇudaeṇaṃ, biṃdiyamāī kamavisohī|| prakāra kā śabda, rūpa, rasa, gaṃdha, sparśa tathā atīta, anāgata pāṃcoṃ sthāvarakāyika jīva styānagaddhinidrā se bhāvita bhāvaviṣayaka upayoga hotā hai| (jo īhā, apoha ādi ke hone ke kāraṇa tathā jñānāvaraṇīya kā udaya hone ke kāraṇa dvārā spaṣṭatara upayoga hotā hai vaha dīrghakālikyupadeśa se unakā akṣara-jñāna avyakta hotā hai| dvīndriya ādi jīvoṃ meṃ saṃjñīśruta hai| jisake manodravya kā abhāva hotā hai, usake īhā kramaśaḥ vaha viśuddha hotā jātā hai|
v1.p81.3
ādi nahīṃ hote| vaha asaṃjñī prāṇī hai|) 76. ūsasiyaṃ nīsasiyaṃ, ṇicchūḍhaṃ khāsiyaṃ ca chīyaṃ ca| 81. eseva ya diṭṭhato, nātiphuḍe khalu jahā pagāseṇaṃ| ṇissiṃghiyamaṇusāra, aṇakkharaṃ cheliādīyaṃ || houvaladdhī rūve, assaṇṇīṇaṃ tahā visae| ucchvasita, niḥśvasita, niṣṭhata-thūkanā, khāṃsī karanā cakṣulakṣaṇa vālā yahī dṛṣṭāṃta asaṃjñī prāṇiyoṃ ke chīṃkanā, nissiṃghita-nāka se śleṣma nikālanā, śeṇṭita- arthāvabodha meṃ jānanā cāhie| jaise cakṣuṣmān vyakti ke bhī sīṭī bajānā, anusvāra ādi anakṣaraśrata hai| maṃda prakāśita rūpa-padārtha kī upalabdhi maṃda hotī hai vaise hī 77. ṭiṭṭi tti naṃdagovassa bāliyā vacchae nivārei|| asaṃjñī prāṇiyoṃ ke śabda ādi viṣaya meṃ upayoga maṃda hotā hai ṭiṭṭi ti ya muddhaḍae, sese laṭṭhīnivāeṇa|| kyoṃki unameṃ viśiṣṭa manodravya kī upalabdhi nahīṃ hotī| kheta kī rakhavālī karane vālī naṃda gopa kī bālikā gāya 82. ahavā mucchita matte, pāsutte vā vi hoi uvalaṃbho| ke bachar̤e ādi kā tathā hariṇoṃ kā nivāraṇa karane ke lie ___ iya hoti asannīṇaṃ, uvalaṃbho iṃdiyā jesiṃ|| 'ṭi-ṭi' ādi śabda kā uccāraṇa karatī hai| śeṣa prāṇiyoṃ kā athavā mūrchita, matta aura prasupta prāṇī ko jaise avyakta 1. savvajīvāṇaṃ pi yaṇaṃ akkharassa aṇaṃto bhāgo niccugghāḍio.........| jā hota'ṇuttarasurā, savvavisulaṃ tu puvvadhare|| (vṛ. pṛ. 27) 2. jinakā āge vibhāga nahīṃ kiyā jātā, aise āvaraṇa| vaha jñāna dvīndriya jīvoṃ se lekara anuttara vaimānika jīvoṃ taka 3. taṃ ciya visujjhamāṇaṃ, biṃdiyamādi kameṇa vinneyaṃ |
v1.p81.4
viśuddha hotā jātā hai| pūrvadhara meṃ vaha śrutajñāna pūrṇaviśuddha ho jātā hai| --