Biha Kappa v1.p82
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p82
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p82.1
bṛhatkalpabhāṣyam upalabha hotā hai vaise hī asaṃjñī prāṇiyoṃ meṃ jitanī indriyāṃ mithyādṛṣṭi dvārā parigṛhīta lokottara śruta bhī mithyāśruta ho hotī haiṃ utane hī prakāra kā avyakta upalaṃbha hotā hai| jātā hai| 83. tulle cheyaṇabhāve, je sāmatthaṃ tu cakkarayaṇassa| 89. ābhiṇibohamayāvaṃ, vayaṃti tappaccayāu sammattaṃ| taṃ tu jahakkamahīṇaṃ, na hoi sarapattamādīṇaṃ|| jā maṇapajjavanāṇī, sammaṭṭhiī u kevaliṇo|| 84. evaṃ maṇavisaīṇaṃ, jā paḍuyā hoi uggahāīsu| ābhinibodhika kā jo apāya hai, vaha yathārthaviniścaya kā tulle ceyaṇabhāve, na hoi assaṇiṇaṃ sā tu|| pratīka hai| use pūrvācārya samyaktva kā pratyaya kahate haiṃ| isa chedana karane kī tulyatā hone para bhī jo sāmarthya cakraratna pratyaya se samyaktva manaḥparyavajñānī taka ghaṭita hotā hai| meṃ hotā hai, vaha yathākramahīna śarapatra ādi meṃ nahīṃ hotā| usase āge apāya nahīṃ hotā| kevalī kevalajñāna ke pratyaya usī prakāra manogrāhī viṣaya vāle prāṇiyoṃ meṃ avagraha se hī samyagdṛṣṭi haiṃ| ādi meṃ jo paṭutā hotī hai vaha cetanā bhāva kī tulyatā hone 90. uvasamiyaṃ sāsāyaṇa, khaovasamiyaṃ ca vedagaṃ khaiyaṃ| para bhī asaṃjñī prāṇiyoṃ meṃ nahīṃ hotī| sammattaṃ paṃcavihaṃ, jaha labbhai taṃ tahā voccha| 85. jesi pavitti-nivittī, iṭṭhā-'ṇidvesu hoi visaesu| samyaktva pāṃca prakāra kā hotā hai-aupaśamika, sāsādana
v1.p82.2
te heuvāu sannī, vehammeṇaṃ ghaḍo nāyaṃ|| (sāsvādana), kṣāyopaśamika, vedaka aura kṣāyika| inakī jina dvīndriya ādi prāṇiyoṃ meṃ iṣṭa viṣaya meṃ pravṛtti aura prāpti jaise hotī hai, vaise maiṃ kahūṃgā| aniṣṭa viṣaya meṃ nivṛtti hotī hai, ve hetuvāda se saṃjñī haiṃ| yahāṃ 91. baṃdhadvitīpamāṇaṃ, sāmittaṃ ceva savvapagaḍīṇaṃ | vedharmya se ghaṭa kā dṛṣṭāṃta hai|' ko kevaiyaṃ baṃdhai, khavei vā kittiyaṃ koi|| 86. hoi asīlā nārī, jā khalu patiṇo na rakkhae sejja| sabase pahale karmoṃ ke baṃdha-sthiti kā pramāṇa kahanā taṃ pi ya hu hoti sīlaṃ, asohaṇaṃ teṇa u asīlā|| cāhie| tadanantara sarvaprakṛtiyoṃ kī sattā ke ādhāra para 87. evaṃ khaovasamie, je vaṭuṃte u nāṇavisayammi| svāmitva kā kathana karanā cāhie| phira kauna kitanī te khalu havaṃti saṇṇī, aṇṇāṇī hoti assaṇṇī|| prakṛtiyoṃ kā baṃdha karatā hai aura kauna kitanī prakṛtiyoṃ kā jo nārī pati kī śayyā kā saṃrakṣaṇa nahīṃ karatī, vaha kṣaya karatā hai, yaha batānā cāhie| aśīlā hotī hai| yadyapi pati kī śayyā kā arakṣaṇa śīla hai, 92. āuyavajjā u ṭhiī, mohokkosammi hoi ukkosā| phira bhī vaha aśobhana hone ke kāraṇa, vaha nārī aśīlā mohavivajjukkose, moho sesā ya bhaiyāu|| kahalātī hai| mohanīya karma kī utkṛṣṭa sthiti meṃ āyuṣya karma isī prakāra jñāna ke viṣaya meṃ jo kṣāyopaśamika bhāva meṃ ke atirikta śeṣa sabhī karmoṃ kī sthiti utkṛṣṭa hotī hai, samyagjñānī haiṃ, ve saṃjñī haiṃ aura jo ajñānī haiṃ ve hai| mohavivarja arthāt jñānāvaraṇīya ādi karmoṃ kī asaṃjñī haiṃ|
v1.p82.3
utkṛṣṭa sthiti meṃ mohanīya tathā śeṣa karmoṃ kī sthiti 88. aṃgā-'ṇaṃgapaviṭṭha, sammasuyaṃ loiyaṃ tu micchasuyaṃ| kadācit utkṛṣṭa hotī hai aura kadācit nahīṃ| yaha bhajanā hai| āsajja u sāmittaṃ, loiya louttare bhayaṇā|| 93. aṃtimakoḍākoḍīऍ hoi savvāsi kammapagaḍīṇaṃ| svarūpataḥ aṃga-anaṃgapraviṣṭa śruta lokottarika hai| vaha paliyāasaṃkhabhāge, khīṇe sese havai gaṃṭhī|| samyakaśruta hai| laukika śruta mithyāśruta hai| svāmitva kī āyuṣya karma ke atirikta śeṣa sabhī karmaprakṛtiyoṃ kī apekṣā laukika aura lokottarika śruta meṃ samyaka-mithyā kī jaba aṃtima koṭīkoṭi sthiti hotī hai aura usameṃ bhī bhajanā hai arthāt laukika śruta bhī kabhī samyakśruta ho jātā palyopama ke asaṃkhyeyatama bhāga ke kṣīṇa hone para, śeṣa he aura lokottara śruta bhī kabhī mithyāśruta ho jātā hai| sthiti vāle karma dalikoṃ ke rahate samyagdarśana kī aṃtarāyasamyagdṛṣṭi dvārā parigṛhīta laukika śruta bhī samyagśruta aura bhūta graṃthī kā bhedana hotā hai| 1. vaha dṛṣṭāṃta isa prakāra hai-dvīndriya ādi prāṇī saṃjñī haiṃ kyoṃki puruṣa kī bhāṃti iṣṭa viṣaya meṃ unakī pravṛtti aura aniṣṭa viṣaya meṃ unakī nivṛtti dekhī jātī hai| jo saṃjñī nahīṃ haiṃ unakī aisī pravṛtti aura nivṛtti nahīṃ hotī, jaise ghaṭa| isī prakāra sthāvara jīvoṃ kī bhī aisī pravṛtti aura nivṛtti nahīṃ hotī, ataḥ ve asaṃjñī haiṃ| isa prakāra hetuvāda ke ādhāra para saṃjñī aura asaṃjñī kā kathana kiyā gayā| dṛṣṭivādopadeśa ke ādhāra para kahā jā sakatā hai ki jo samyakadṛṣṭi haiṃ ve saṃjñī haiṃ, śeṣa sabhī mithyādṛṣṭi asaṃjī haiṃ|
v1.p82.4
'sammaṭṭhiī sannī, diṭṭhīvāyassa hoti uvaesā| sesā hoti asannī, kāliya taha heusannī||'