Pramāṇa · Search · About · API

Biha Kappa v1.p88

Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p88

Language
Māhārāṣṭrī Prakrit

v1.p88.1

atiśeṣa arthāt atiśāyī adhyayana (mahāparijñā, svāmitva, karaṇa tathā adhikaraṇa-inase eka (eka vacana) aruṇopapāta ādi) tathā bhūtavāda--dṛṣṭivāda kā adhyayana athavā bahutva (bahuvacana) ke ādhāra para nāma aura sthāpanā striyoṃ ke lie anujñāta nahīṃ hai| kyoṃki striyāṃ tuccha, anuyoga ke atirikta śeṣa anuyogoṃ kā pratyeka ke chaha-chaha gauravabahula, asthira indriyoṃ vālī tathā dhṛti se durbala hotī haiṃ| bheda hote haiṃ| jaise-dravya kā, dravyoṃ kā, dravya se, dravyoṃ se, 147. suṇatīti suyaṃ teṇaṃ, savaṇaṃ puṇa akkhareyaraṃ ceva| dravya meṃ tathā dravyoṃ meṃ anuyoga dravyānuyoga hai| isī prakāra teṇa'kkhareyaraṃ vā, suyanāṇe hoti puvvaṃ tu|| kṣetra, kāla, vacana tathā bhāva anuyogoṃ ke (pratyeka ke) chaha__ jo sunā jātā hai vaha śruta hai| śravaṇa akṣara kā bhī hotā chaha bheda hote haiṃ| hai aura anakṣara kā bhī hotā hai| isalie śrutajñāna kī 153. davvassa u aṇuogo, jīvahavvassa vā ajīvassa| prarūpaṇā meṃ pahale akṣara tathā anakṣara (akṣaraśruta tathā ekkekkammi ya bheyā, havaṃti davvāiyā cauro|| anakṣaraśruta) kā grahaṇa kiyā gayā hai| dravyānuyoga do prakāra kā hai-jīva dravya kā tathā ajīva 148. itthaṃ puṇa ahigāro, suyanāṇeṇaṃ jato havati teṇaṃ| dravya kā| pratyeka dravya, kṣetra, kāla aura bhāva se cāra-cāra sesāṇamappaṇo vi ya, aṇuvayoga paīva diḻaṃto|| prakāra kā hotā hai| maṃgala ke nimitta pāṃca jñānoṃ kī prarūpaṇā kī gaī thī| 154. davveṇikvaṃ davvaṃ, saṃkhātītappadesamogāḍhaṃ| unameṃ bhī śrutajñāna kā adhikāra hai, prasaṃga hai| kyoṃki

v1.p88.2

kāle aṇādinihaṇaṃ, bhāve nāṇāiyā'ṇaṃtā|| śrutajñāna se hī śeṣa jñānoṃ kā tathā anuyoga kā kathana hotā dravya se jīva dravya eka hai, kṣetra se asaṃkhyapradeśāvagāḍha hai| yahāṃ pradīpa kā dṛṣṭāṃta vaktavya hai| (jaise pradīpa ghaṭa ādi hai, kālataḥ anādi anaṃta tathā bhāvataḥ jñāna ādi paryāya padārthoṃ kā tathā svayaṃ kā prakāśaka hotā hai vaise hī śrutajñāna anaṃta hai| jaise-anaṃta jñānaparyāya, anaṃta darśanaparyāya, anaṃta śeṣa jñānoṃ tathā svayaṃ kā anuyoga kāraka hai|) cāritraparyāya tathā anaṃta agurulaghuparyāya| 149. nikkhevegaṭṭha nirutta vihi pavittī ya keṇa vā kassa| 155. emeva ajīvassa vi, paramāṇū davvamegadavvaṃ tu| tahāra bheya lakkhaṇa, tadariha parisā ya suttattho| khette egapaese, ogāḍho so bhave niyamā| anuyoga kā nikṣepa, ekārthaka, nirukta, vidhi, pravṛtti, kauna 156. samayāi ṭhiti asaṃkhā, osappiṇīo havaṃti kālammi anuyoga kare, kisakā anuyoga, anuyoga ke dvāra, unake bheda, vaṇṇādi bhāva'ṇaṃtā, evaṃ dupadesamādī vi|| sūtra kā lakṣaṇa, usa sūtra ke yogya, pariṣad tathā sūtrārtha yaha isī prakāra ajīva dravya kā bhī anuyoga kahanā cāhie| dvāragāthā kā śabdārtha hai| vistāra āge kī gāthāoṃ meṃ| jaise paramāṇu dravyataḥ eka hai, kṣetrataḥ niyamataḥ eka 150. nikkhevo nāso tti ya, egaṭuṃ so u kassa nikkhevo| pradeśāvagār̤ha hai, kālataḥ jaghanya sthiti eka ādi samaya tathā

v1.p88.3

aṇuogassa bhagavao, tassa ime vanniyā bheyā|| utkṛṣṭataḥ asaṃkhya avasarpiṇīyā-utsarpiṇīyā hotī haiṃ| nikṣepa aura nyāsa ekārthaka haiṃ| vaha nikṣepa kisakā karanā bhāvataḥ unameṃ anaṃta varṇaparyava, anaṃta gaṃdhaparyava, yāvat anaṃta cāhie? ācārya kahate haiṃ bhagavāna anuyoga kā nikṣepa karanā sparśaparyava hote haiṃ| isī prakāra dvipradeśī ādi skaṃdhoṃ meṃ cāhie| usake ye bheda varṇita haiṃ| hotā hai| 151. nāma ṭhavaṇā davie, khette kāle ya vayaṇa bhāve ya| 157. davvāṇaṃ aṇuyogo, jīvamajīvāṇa pajjavā neyā| eso aṇuogassa u, nikkhevo hoi sattaviho| tattha vi ya maggaṇāo, ṇegā saṭṭhāṇa paraṭhāṇe|| anuyoga kā yaha sāta prakāra kā nikṣepa hotā hai do prakāra ke dravyoṃ kā anuyoga hotā hai-jīva dravya kā 1. nāmānuyoga 5. kālānuyoga aura ajīva dravya kā| ye dravya paryāyātmaka hote haiṃ| unako 2. sthāpanānuyoga 6. vacanānuyoga jānanā cāhie| svasthāna aura parasthāna meṃ una paryāyoṃ kī 3. dravyānuyoga 7. bhāvānuyoga| mārgaṇā aneka hotī haiṃ|' 4. kṣetrānuyoga 158. vattīe akkheṇa va, karaṃgulādīṇa vā vi davveṇa| 152. sāmitta-karaṇa-ahigaraṇato ya egatta taha puhatte ya| akkhehi u davvehiṃ, ahigaraṇe kappa kappesu|| nāmaṃ ṭhavaṇā mottuṃ, iti davvādīṇa chabbheyā|| vartī (khaṭikā) kī śalākā, akṣa athavā aṃgulī se jo 1. nairayika aura asurakumāra devoṃ ke paryāya ananta haiṃ| praśna hai, yaha kisa lokākāśapradeśa tulyapradeśavāle hone ke kāraṇa| sthiti se

v1.p88.4

ādhāra para kahā jātā hai? donoṃ dravyārthatayā tulya haiṃ, pratyeka eka catuḥsthānapatita, bhāvataḥ ṣaṭsthānapatita-inameṃ donoṃ tulya haiṃ| dravya hone ke kāraṇa| pradeśārthatayā bhī tulya haiṃ, pratyeka isalie donoṃ meṃ pratyeka ke paryāya ananta haiṃ ādi (va.pra. 48)