Pramāṇa · Search · About · API

Biha Kappa v1.p90

Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p90

Language
Māhārāṣṭrī Prakrit

v1.p90.1

ekāca saṃgrahārthatā ādi pāṃca bhāvoṃ meṃ se kisī eka bhāva se anuyoga karanā bhāva se anuyoga hai| ina pāṃcoṃ meṃ se do-tīna bhāvoṃ se anuyoga karanā bhāvoṃ se anuyoga hai| bhāva meṃ anuyoga-kṣāyopaśamika bhāva meṃ| bhāvoṃ meṃ anuyoga nahīṃ hai, kyoṃki kṣāyopaśamika bhāva kā ekatva hī hai| 168. ahavā āyārāisu, bhāvesu u esa hoi aṇuogo| sāmittaṃ āsajja va, pariṇāmesuṃ bahuvihesuṃ|| athavā bhāvoṃ meṃ yaha anuyoga hotā hai, jaise-āyāro ādi dvādaśāṃgoṃ meṃ jo bhāva haiṃ, unameṃ anuyoga-bhāvoṃ meṃ anuyoga hai| athavā svāmitva kī apekṣā se bahuta pariṇāma haiṃ, unameṃ anuyoga honā, athavā kṣāyopaśamika bhāva bhī kṣaṇa-kṣaṇa meṃ bahuvidha hotā hai, unameṃ vyavasthita kī vyākhyā karanā bhāvoṃ meṃ anuyoga hai| 169. davve niyamā bhāvo, na viṇā te yāvi khitta-kālehi| khitte tiṇha vi bhayaṇā, kālo bhayaṇāya tīsuṃ pi|| (dravya, kṣetra, kāla aura bhāva kā paraspara samavatāra kaise?) dravya meṃ niyamataḥ bhāva hai| bhāva ke binā dravya nahīṃ hote| dravya aura bhāva kṣetra aura kāla ke binā nahīṃ hote| kṣetra meṃ dravya, kāla aura bhāva-ina tīnoṃ kī bhajanā hai| usameṃ kāla samayakṣetra meṃ hotā hai, anyatra nahīṃ| isa prakāra usakī bhajanā hai| dravya aura bhāva bhī lokākāśa meṃ hote haiṃ, aloka meṃ nahīṃ| inakī bhī bhajanā hai| 170. ādhāro ādheyaṃ, ca hoi davvaṃ taheva bhāvo ya|

v1.p90.2

khittaṃ puṇa ādhāro, kālo niyamā u ādheyo|| dravya aura bhāva ādhāra aura ādheya-donoṃ hote haiṃ| dravya bhāva kā ādhāra hai aura kṣetra kā ādheya hai| bhāva kāla kā ādhāra hai aura dravya kā ādheya hai| kāla niyamataḥ ādheya hotā hai| usakā dravya, kṣetra aura bhāva meṃ avasthāna hotā hai| 171. vatsa(ccha)ga goṇī khujjā, sajjhāe ceva bahiraullāve| gāmillae ya vayaṇe, satteva ya huṃti bhāvammiha|| vatsa, gāya, kubjā, svādhyāya, badhirollāpa, grāmeyaka, vacana-ye dravya saṃbaṃdhī sāta udāharaṇa haiṃ| 172. sāvagabhajjā sattavaie ya kuṃkaṇagadārae naule| kamalāmelā saṃbassa sāhasaṃ seṇie kovo|| śrāvakabhāryā, 'sāptapadika, koṃkaṇakadāraka, nakulaka, kamalāmelā, śaṃba kā sāhasa, śreṇika kā kopa-ye bhāva saṃbaṃdhī sāta udāharaṇa haiṃ| 173. baṃdhāṇulomayā khalu, suttammi ya lāghavaṃ asammoho| satthaguṇadīvaṇā vi ya, egaṭṭhaguṇā havaṃtee|| ekārthikoṃ ke prayoga se hone vāle ye guṇa haiṃbaṃdhānulomatā, sūtra meṃ lāghavatā, asammoha-asaṃdigdhatā, śāstā ke guṇoṃ kā uddīpana| 174. suya sutta gaṃtha siddhaṃta sāsaṇe āṇa vayaṇa uvaeso| paṇṇavaṇamāgame iya, egaṭṭhā pajjavā sutte|| śruta, sūtra, graṃtha, siddhāṃta, śāsana, ājñā, vacana, upadeśa, prajñāpanā aura āgama-ye sūtra ke daśa paryāya-ekārthaka haiṃ| 175. davvasuyaṃ pattaga-putthaesu jaṃ paḍhai vā aṇuvautto| āgama-noāgamao, bhāvasuyaṃ hoi duvihaṃ tu|| 176. āgamao suyanāṇī, suovautto ya hoī bhāvasuyaṃ |

v1.p90.3

so suyabhāvā'ṇanno, suyamavi uvaogao'ṇannaṃ || dravyaśruta hai-patraka, pustakoṃ meṃ nyasta śruta tathā jo unako anupayukta hokara par̤hatā hai vaha| bhāvaśruta ke do prakāra haiṃ-āgamataḥ aura noāgamataḥ| āgamataḥ bhāvaśruta hai śrutopayukta arthāt śrutajñānopayogavān śrutajñānī| vaha śrutajñānī śrutabhāva se ananya hai tathā śruta bhī upayoga se ananya hai| 177. jaṃ taṃ dusattagavihaṃ, tameva noāgamo suyaṃ hoi| sāmittāsaṃbaddhaṃ, samiīsahiyassa vā jaṃ tu|| __ jo caudaha prakāra kā akṣaraśruta ādi kahā hai vaha puruṣoṃ meṃ svāmitva se asaṃbaddha arthāt puruṣoṃ se pṛthak vivakṣita śruta noāgamataḥ bhāvaśruta hai| athavā samitisahita upayukta puruṣa kā jo śruta hai vaha noāgamataḥ bhāvaśruta hai| 178. paṃcavihaṃ puṇa davve, bhāvammi tameva hoi suttaṃ tu| saccittāī gaṃtho, davve bhāve imaṃ ceva|| dravyasūtra ke pāṃca prakāra haiṃ-aṃḍaja, boṃḍaja, kīṭaja, bālaja tathā valkaja| bhāvasūtra vahī hai jo pūrvagāthā meṃ kahā hai| dravya graṃtha ke tīna prakāra haiṃ-sacitta, acitta aura miśra| bhāva graṃtha hai-yahī kalpādhyayana| 179. jeṇa u siddhaṃ atthaṃ, aṃtaṃ yatīti teṇa siddhaṃto| so savva-paḍītaṃto, ahigaraṇe abbhuvagame ya|| jo siddha artha ko aṃta taka le jātā hai arthāta pramāṇakoṭi meṃ ārūr̤ha karatā hai, vaha hai siddhāṃta| dravyataḥ vaha siddhāṃta hai pustakoṃ meṃ nyasta aura bhāvataḥ siddhāṃta ke cāra prakāra haiṃ-sarvataṃtrasiddhāṃta, pratitaṃtrasiddhāṃta, adhikaraṇasiddhāṃta tathā abhyupagamasiddhāṃta| dravyasūtra 1

v1.p90.4

1. pāṃca bhāva ye haiṃ-saṃgahaṭṭayāe, uvaggahaṭṭhayāe, nijjaraṭṭhayāe, suya- 2.kṣetra ke binā dravya nahīṃ hotā| tadgata bhāva bhī kṣetra ke binā nahīṃ hotā| pajjavajāeṇaṃ, avvucchittīe| kāla ke binā dravya aura bhāva nahīṃ hote| 3,4. kathāoṃ ke lie dekheṃ-kathā pariśiṣṭa naṃ.3-14|