Biha Kappa v1.p99
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v1.p99
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v1.p99.1
= 29 usakā pratiṣedha na kare, usako khaṃḍita na kare| jaba 268. pajjava puvvaddiṭṭhā, saṃghāyā pajjava-'kkharāṇaṃ ca| ācārya ekāṃta meṃ hoṃ, unake pāsa janatā na ho, taba śiṣya muttūṇa pajjavā khalu, saṃghāyāī u saṃkhijjā|| namratāpūrvaka kāraṇa pūle-bhaṃte ! āpane kaue ko sapheda kyoṃ kalpa ke vyākhyāna meṃ anaṃta paryava haiṃ| unako pahale batalāyā? arthāt naṃdī sūtra meṃ uddiṣṭa kara diyā gayā hai|' saṃghāta ke 265. bhāve uvakkama vā, chavvihamaṇupubvimāi vaṇṇe| do prakāra haiṃ-paryavoṃ ke tathā akṣaroṃ ke| paryava saṃghāta anaṃta jattha samoyarai ima, ajjhayaṇaṃ tattha oyāre|| haiṃ| unako chor̤akara, akṣaroṃ ke saṃghāta saṃkhyeya haiṃ| bhāvopakrama (śāstrīya upakrama) ke chaha prakāra jaise-saṃkhyeya akṣara-saṃghāta, saṃkhyeya śloka, saṃkhyeya veṣṭaka he--ānupūrvībhāva upakrama, nāmabhāva upakrama, pramāṇabhāva ādi| upakrama, vaktavyatābhāva upakrama, arthādhikārabhāva upakrama tathā 269. ussannaṃ savvasuyaṃ, sasamayavattavvayā samoyarai| samavatārabhāva upakrama| inakā varṇana kara yaha adhyayana ahigāro kappaṇāe, samoyāro jo jahiṃ esa|| (kalpa) kisa upakrama meṃ samavatarita hotā hai, vahāṃ usakā utsanna-sarvakāla sarvaśruta svasamaya vaktavyatā meṃ samavatāra karanā cāhie| samavatarita hotā hai| arthādhikāra kī dṛṣṭi se mūlaguṇa aura 266. duṇha aṇāṇupuvvī, na havai puvvāṇupubvio paḍhama| uttaraguṇa meṃ doṣa lagāne vāloṃ ke prāyaścitta svarūpa yaha
v1.p99.2
pacchāṇupubvi biiyaṃ, jai u dasā teṇa bārasamaṃ || yathāyogya (yathāsthāna) samavatarita hotā hai| (ānupūrvī ke tīna prakāra haiṃ-pūrvānupūrvī, paścādānupūrvī 270. parapakkhaṃ dūsittā, jamhā u sapakkhasāhaṇaṃ kuṇai| tathā anānupūrvī) no khalu adūsiyammī, pare sapakkhaṃjasā siddhī| kalpa aura vyavahāra ye do adhyayana haiṃ| inakī anānupūrvī śruta parasamaya vaktavyatā meṃ bhī samavatarita hotā hai nahīṃ hotī| pahale kī pūrvānupūrvī aura dūsare kī paścādānupūrvī kyoṃki parapakṣa ke doṣa batākara svapakṣa kī siddhi kī jātī hotī hai| kucha ācārya kahate haiṃ-kalpa, vyavahāra aura daśā- hai| parapakṣa ko dūṣita kie binā svapakṣa kī añjasā-pradhānaeka śrutaskaṃdha hai| yadi daśā ko ginā jāe to pūrvānupūrvī se rūpa se siddhi nahīṃ hotī| prathama aura paścānupūrvī se bārahavāṃ hai| 271. nikkhevo hoi tihā, ohe nāme ya suttanipphanne| 267. savvajjhayaṇā nāme, osannaṃ mīsae avataraṃti| ajjhayaṇaṃ ajjhīṇaṃ, āo jhavaṇā ya tatthohe ||
v1.p99.3
jīvaguṇa nāṇa āgama, uttara'ṇaṃge ya kāle ya|| 272. ikkikkaṃ taṃ cauhā, nāmāīyaṃ vibhāsiuṃ tāhe| nāmabhāva upakrama meṃ bhāvoṃ kā nirūpaṇa hotā hai| prāyaḥ bhāve tattha u causu vi, kappajjhayaṇaṃ samoyarai|| sabhī adhyayana miśraka-kṣāyopaśamika bhāva meṃ samavatarita nikṣepa ke tīna prakāra haiṃ-oghaniṣpanna, nāmaniṣpanna aura hote haiṃ| ataḥ 'kalpa' bhī kṣāyopaśamika nāma meṃ avatarita sūtrālāpakaniṣpanna| oghaniṣpanna ke cāra prakāra haiṃ-adhyayana, hotā hai| yaha pramāṇa ke ādhāra para jīvaguṇapramāṇa meṃ akṣīṇa, āya aura kṣapaṇā| ina cāroṃ ke nāma ādi ke bheda se avatarita hotā hai| jīva guṇa ke tīna bheda haiṃ-jñāna, darśana aura cāra-cāra prakāra haiṃ| kalpādhyayana ina cāroṃ ke adhyayana cāritra| yaha adhyayana jñānaguṇa pramāṇa meṃ ātā hai| yaha pramāṇa viṣayaka bhāva meṃ samavatarita hotā hai| bhī cāra prakāra kā hai-pratyakṣa, anumāna, āgama aura upamāna| 273. nāme chavviha kappo, davve vāsi-parasādiehiṃ tu| yaha adhyayana āgama ke aṃtargata ātā hai| āgama bhī do
v1.p99.4
khette kāle jahuvakkamammi bhāve u paṃcaviho| prakāra kā hai laukika aura lokottara| yaha adhyayana nāmaniṣpanna nikṣepa meṃ isakā 'kalpa' nāma hai| yaha chaha lokottarika meṃ samāviṣṭa hotā hai| lokottarika āgama ke do prakāra kā hai-nāmakalpa, sthāpanākalpa, dravyakalpa, kṣetraprakāra haiṃ-aṃgapraviṣṭa aura anaṃgapraviṣṭa| yaha aṃgapraviṣṭa meṃ kalpa, kālakalpa aura bhāvakalpa| dravyakalpa hai-vāsī, paraśu ātā hai| usake bhī do prakāra haiṃ-kālika aura utkālika| ādi| kṣetrakalpa hai-kṣetropakrama| kālakalpa hai-kālopakrama| yaha kālika meṃ ātā hai| nayapramāṇa meṃ isakā samavatāra nahīṃ bhāvakalpa pāṃca prakāra kā hai| hotā| kālikaśruta meṃ nayoṃ kā samavatāra nahīṃ hotā| 274. chavviha sattavihe vā, dasaviha vīsaivihe ya bāyālā| saṃkhyāpramāṇa meṃ kālikaśruta parimāṇa saṃkhyā meṃ samavatarita jassa u natthi vibhāgo, suvvatta jalaṃdhakāro se| hotā hai| bhāvakalpa ke pāṃca prakāra ye haiṃ-chaha prakāra kā, sāta 1. naṃdī : savvāgāsapaesaggaṃ savvāgāsapaesehiṃ aṇaṃtaguṇiyaṃ pajjavakkharaṃ nipphajjai| ara