Biha Kappa v2.p171
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v2.p171
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v2.p171.1
nahīṃ hotā| vahāṃ kyā avagraha ho sakatā hai jisase usako kṣetra kahā jāe? 4844.khettaṃ calamacalaṃ vā, iṃdamaṇiṃdaṃ sakosamakkosaṃ| vāghātammi akosaṃ, aḍavi jale sāvae teṇe|| jahāṃ kṣetra avagraha kī vicāraṇā ho, vaha kṣetra do prakāra kā hotā hai-cala aura acala| pratyeka ke do-do bheda haiṃ-aindra, anindra| inameṃ se jo acala aura anindra hai usake do prakāra haiṃ-sakrośa aura akrośa| jisa diśā meṃ vyāghāta hotā hai, usameṃ akrośa hotā hai| vyāghāta kyā ho sakate haiṃ-aṭavī, samudra yā nadī, śvāpada aura stena| 4845.sese sakosa maṃḍala, mūlanibaṃdhaṃ aṇummuyaṃtāṇaṃ| ___ puvuṭṭhitāṇa uggaho, samamaṃtarapalligā doṇha|| śeṣa arthāt jahāṃ vyāghāta na ho vahāṃ maṃḍala ke cāroṃ ora sarvataḥ sakrośa yojana avagraha hotā hai| yaha mūlanibaṃdha arthāt maṃḍala ko na chor̤ate hue mānā gayā hai| jaise-mūlagrāma se pratyeka diśā meṃ ādhā-ādhā yojana krośa se samadhika avagraha hotā hai| vaha cāroṃ diśāoṃ meṃ sakrośa yojana hotā hai| jo sakrośa yā akrośa meṃ pūrvasthita haiṃ unake yaha avagraha hotā hai| yadi saṃbaddha kṣetroṃ meṃ eka sātha anujñāpita huā ho to yadi do antarapallī hoṃ to eka kī eka antarapallī aura śeṣa sabakī dūsarī antarapallī hotī hai| yadi eka hī antarapallī ho to vaha donoṃ ke lie sādhāraṇa hotī haiṃ| 4846.khettassaṃto dūre, āsaṇṇaṃ vā ṭhitāṇa samagaṃ tu|
v2.p171.2
addhaṃ addhaddhaṃ vā, dugāisāhāraṇaṃ hoi|| jahāṃ aneka antarapallikāeṃ hoṃ vahāṃ kī vidhi yaha hai- koī kṣetra ke abhyantara hotī hai, koī dūra, koī nikaṭa hai| (jahāṃ se ānīta āhāra kṣetrātikrānta na ho), inameṃ jo sthita haiṃ una sabameṃ ye antarapalliyāṃ vibhājita kara bāṃṭa dī jāeṃ| ādhī yā pāva saṃkhyā vālī antarapallikāeṃ tīna bhāga kara yā do bhāga kara-ye palliyāṃ do-tīna gacchoṃ ke lie sādhāraṇa hotī haiṃ| 4847.taṇa-ḍagala-chāra-mallaga-saṃthāraga-bhatta-pāṇamādīṇaṃ| sati laṃbhe assāmī, khettiya te motta'ṇuṇṇavaṇā|| tṛṇa, ḍagala, kṣāra, mallaka, saṃstāraka, bhakta-pāna ādi kā pracura lābha hone para kṣetrika usake asvāmī hote haiṃ| kṣetrikoṃ ne jina tṛṇa, ḍagala ādi kī anujñāpanā kī ho, unako chor̤akara arthāt ve akṣetrikoṃ kī nahīṃ 4848.oho uvaggaho vi ya, saccittaṃ vā vi khettiyassete| mottūṇa pāḍihāriṃ, asaṃtharaṃte va'ṇuṇṇavaṇā|| oghaupadhi aura aupagrahika upadhi tathā sacitta arthāt śaikṣa kṣetrīya ke ābhāvya hote haiṃ| prātihārika upadhi ko chor̤akara ve donoṃ prakāra kī upadhi ko gṛhasthoṃ se yācita karate haiṃ to bhī prāyaścitta ke bhāgī nahīṃ hote| yadi śītakāla ādi meṃ apane pāsa vāle vastroṃ se jīvana yāpana na kara sakane para vastra ādi kī anujñāpanā kare| 4849.jai puṇa saṃtharamāṇā, ṇa diti itare va tesi giṇhaṃti|
v2.p171.3
tividhaṃ ādeso vā, teṇa viṇā jā ya parihāṇī|| yadi kṣetrika muniyoṃ ke pāsa nirvāhayogya vastra hoṃ aura ve yadi akṣetrīya muniyoṃ ko vastra nahīṃ dete athavā ve akṣetrīya muni balāt lete haiṃ to tīna prakāra kā prāyaścitta (jaghanya, madhyama aura utkṛṣṭa) sūtra ke ādeśa se prāpta hotā hai| tathā vastra ke binā jo parihāni hotī hai, usase niṣpanna prāyaścitta bhī ātā hai| 4850.je khettiyā mo tti ṇa deti ṭhāgaṃ, laṃbhe vi jā''gaṃtuvayaṃte hāṇī| pellaṃti vā''gaṃtu asaṃtharammi, ciraṃ va doṇhaṃ pi virāhaṇā u|| yadi kṣetrīya muni bhaktapāna kā pracuralābha hone para bhī dūsaroṃ ko sthāna nahīṃ dete to āgaṃtuka muniyoṃ ke jo parihāni hotī hai, usase niṣpanna prāyaścitta ātā hai| yadi āgaṃtuka kṣetrīya muniyoṃ ko prerita kara vahāṃ cirakāla taka yā alpa kāla taka rahate haiṃ to kṣetrīya muniyoṃ ke asaṃstaraṇa se hone vālī virādhanā kā prāyaścitta ātā hai| 4851.atthi hu vasabhaggāmā, kudesaṇagarovamā suhavihārā| bahugacchuvaggahakarā, sīmacchedeṇa vasiyavvaṃ || vahāṃ vṛṣabhagrāma hoṃ jo kudeśa ke nagara kī upamā vāle hoṃ, sukhavihāra vāle hoṃ, aneka gacchoṃ ke upagrahakāraka hoṃ to vahāṃ sīmā banākara rahā jā sakatā hai| 4852. ekkavīsa jahaṇṇeṇaṃ, puvaṭṭhite uggaho itare bhattaṃ|
v2.p171.4
pallī paḍivasabhe vā, sīmāe aṃtarā gāmo|| vṛṣabhagrāma unheṃ kahā jātā hai jahāṃ varṣā ṛtu meṃ ikatīsa santa aura ṛtubaddhakāla meṃ pandraha santa raha sakate haiṃ| vahāṃ jo pūrvasthita muni haiṃ, unakā avagraha hotā hai| jo kevala bhaktapāna ke lie rahate haiṃ unheṃ sīmā karake rahanā cāhie| sīmā jaise-tuma antarapallī meṃ paryaṭana karo, hama prativṛṣabhagrāma-mūlagāṃva se ādhe yojana kī dūrī para sthita bar̤e hotī|
Linked texts (1)
- Bihā Kappa — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit