Biha Kappa v2.p242
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v2.p242
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v2.p242.1
gahāya taṃ sarīragaṃ egaṃte bahuphāsue paese paridvavettā tattheva uvanikkhiviyavve siyā ||
(sūtra 25)
5497. tihiṃ kāraṇehiṃ annaṃ, āyariyaṃ uddisijja tahiṃ duṇṇi | muttuṃ taie pagayaṃ, vīsuṃbhaṇasuttajogo'yaṃ || tīna kāraṇoṃ se anya ācārya ko uddiṣṭa karane kā kathana kiyā gayā hai| do lakṣaṇoṃ - avadhāvita aura avasanna - ko chor̤akara tīsare lakṣaṇa - kālagata kā prasaṃga hai| yaha sūtra kā saṃbaṃdha hai|
5498. ahavā saṃjamajīviya, bhavaggahaṇajīviyāu
vigae vā |
aṇusa vutto, imaṃ tu suttaṃ bhavaccāe || athavā saṃyamajīvana se yā bhavagrahaṇajīvitavya se vigata ho jāne para anya ācārya ko uddiṣṭa karane kā kathana pūrvasūtra meṃ kahā hai| prastuta sūtra bhavajīvita ke parityāga se saṃbaṃdhita hai|
5499. puvviṃ davvoloyaṇa, niyamā gacche uvakkamanimittaṃ | bhattapariṇṇa gilāṇe, puvvuggaho thaṃḍilasseva || pahale vahāṃ vāstavya gacchavāsī sādhu niyamataḥ upakrama - nimitta-maraṇa ke nimitta dravya kā vahanakāṣṭha kā avalokana karate haiṃ| vaha maraṇa bhaktaparijñā anaśana ke kāraṇa yā glānatva ke kāraṇa ho sakatā hai| ataḥ pahale se hī sthaṃḍila ādi kā pratyupekṣaṇa karanā cāhie |
5500. paḍilehaṇā disā gaṃtae ya kāle diyā va rāo ya |
jaggaṇa- baṃdhaṇa- cheyaṇa, eyaṃ tu vihiṃ tahiṃ kujjā | 5501. kusapaḍimāi ṇiyattaṇa, mattaga sīse taṇāī uvagaraṇe |
kāussagga padāhiṇa, abbhuṭṭhāṇe ya vāharaṇe || 5502. kāussagge sajjhāie ya khamaṇassa maggaṇā hoi |
vosiraṇe āloyaṇa, subhā - 'subhagai nimittaṭṭhā || sabase pahale vahanakāṣṭha aura sthaṃḍila kī pratyupekṣaṇā kare| phira diśā kā nirdhāraṇa kare, anantaka-mṛta ke ācchādana ke lie vastra sadā apane pāsa rakhe| dina meṃ yā rātrī meṃ koī bhī kālagata ho sakatā hai, rātrī meṃ śava ko rakhane para jāgaraṇa, chedana, baṃdhaṇa - yaha vidhi karanī cāhie |
nakṣatra ko dekhakara kuśa kī pratimā banāe, jisa rāste se jāe usī rāste se na lauṭe, mātraka meṃ pānī jāe, mṛtaka kā sira gāṃva kī ora kare, tṛṇoṃ ko samānarūpa se bichāe, usake upakaraṇa pāsa meṃ rakhe, sthaṃḍila meṃ kāyotsarga na kare, pradakṣiṇā
v2.p242.2
bṛhatkalpabhāṣyam
na de, śava yadi uṭha jāe to vasati ko chor̤a de, jisakā vyāharaṇa-nāmagrahaṇa kare usakā luṃcana kare, guru ke pāsa ākara kāyotsarga kare, svādhyāyaka aura kṣapaṇa kī mārgaṇā kare, uccāra ādi mātrakoṃ kā pariṣṭhāpana kare| śubhāśubhagati ko tathā nimitta ko jānane ke lie pariṣṭhāpita śava kā avalokana kare| ina sabakā viśada varṇana isa prakāra hai5503. jaṃ davvaṃ ghaṇamasiṇaṃ, vāvārajaḍhaṃ ca ciṭṭhae baliyaṃ |
veṇumaya dārugaṃ vā, taṃ vahaṇaṭṭhā paloyaṃti || jo dravya veṇumaya yā lakar̤ī kā ho, saghana aura cikanā ho, pahale vyāpṛta na ho, majabūta ho aura vaha gṛhastha ke vahāṃ par̤ā ho to usa vahana karane yogya kāṣṭha ko pahale hī dekha le, mahāsthaṃḍila kā bhī pratyupekṣaṇā kara le|
5504. atthaṃḍilammi kāyā, pavayaṇaghāo ya hoi āsaṇṇe |
chaḍḍāvaṇa gahaṇāī, paruggahe teṇa pehijjā || asthaṃḍila meṃ śava kā pariṣṭhāpana karane para ṣaṭkāya kī virādhanā hotī hai| grāma ādi ke nikaṭa pariṣṭhāpana karane se pravacanaghāta hotā hai| dūsaroṃ ke avagraha meṃ pariṣṭhāpita karane para śava kā chardāpana- balapūrvaka anyatra nikṣepa ho sakatā hai tathā grahaṇa - ākarṣaṇa ādi doṣa ho sakate haiṃ| ataḥ sthaṃḍila kī pratyupekṣaṇā pahale karanī cāhie | 5505. disa avaradakkhiṇā dakkhiṇā ya
avarā ya dakkhiṇāpuvvā |
avaruttarā ya puvvā,
uttara puvvuttarā caiva || śava pariṣṭhāpana ke lie diśā kā avalokana karanā cāhie| sabase pahale aparadakṣiṇā arthāt nairṛtī diśā, usake abhāva meṃ dakṣiṇa, tatpaścāt paścima, dakṣiṇapūrvaāgneyī, aparā - uttarā - vāyavī, pūrva, uttara, uttarapūrva | yaha diśāoṃ kā krama hai| inakā pariṇāma
5506. samāhī ya bhatta-pāṇe, uvakaraṇe tumaṃtumā ya kalaho ya |
bhedo gelannaṃ vā, carimā puṇa kaḍḍae aṇṇaṃ || prathama diśā (nirṛtī) meṃ pariṣṭhāpana karane se bhakta - pāna kī prāpti aura usase samādhi hotī hai| dakṣiṇa diśā meṃ bhaktapāna kī aprāpti hotī hai| paścima diśā meṃ upakaraṇoṃ kī prāpti nahīṃ hotī | dakṣiṇa-pūrva meṃ karane se tū-tū, maiṃ-maiṃ, vāyavī diśā meṃ kalaha, pūrva meṃ karane se gaṇabheda yā cāritrabheda, uttara meṃ glānatva, carimā arthāt pūrvottara meṃ karane se eka sādhu kī aura mṛtyu hotī hai|
5507. āsanna majjha dūre, vāghātaṭṭhā tu thaṃḍile tinni | khettudaya - hariya- pāṇā, ṇiviṭṭhamādī va
vāghāe ||
Linked texts (1)
- Bihā Kappa — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit