Biha Kappa v2.p315
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v2.p315
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v2.p315.1
chaṭhā uddeśaka 643 kā kāraṇa tuma jāno| tathā sakheda atyaṃta śithilagātra hokara bhāra se tūṭe hue bhāravāhaka kī bhāṃti niḥśvāsa letā huā maiṃ bhī ratikriyā ke paścāt aneka bāra vaisā ho jātā hūṃ| isase lajjita hokara maiṃne dama saṃyama ko svīkāra kiyā hai| 6116.are hare baṃbhaṇa puttā, avvo bappo tti bhāya māmo tti| bhaṭṭiya sāmiya gomiya, lahuo lahuā ya guruā ya|| yadi sādhu are yā hare yā brāhmaṇa yā putra-ina āmaṃtraṇa vacanoṃ ko bolatā hai to use māsalaghu, aura māṃ, pitā, bhāī, māmā-aisā kahatā hai to caturlaghu tathā bhaṭṭina, svāmina, gomin ādi gauravāspada vacana kahatā hai to caturguruka tathā ājñābhaṃga ādi doṣa prāpta hote haiṃ| 6117.saṃthavamādī dosā, havaṃti dhī muṃḍa! ko va tuha baṃdhū| micchattaṃ diya vayaṇe, obhāvaṇatā ya sāmi ti|| saṃstavavācaka śabda (pitā, mātā ādi) bolane se pratibaṃdha ādi aneka doṣa hote haiṃ| kisī ko bandhu kahane se vaha ruṣṭa hokara kahatā hai-dhig muṃḍa! kauna hai yahāṃ tumhārā baṃdhu ? dvija ādi kahane para mithyātva hotā hai| svāmin ādi kahane para pravacana kī apabhrājanā hotī hai| 6118.khāmita-vosavitāī, adhikaraṇāiṃ tu je uīrati| te pāvā ṇāyavvā, tesiṃ ca parūvaṇā iṇamo|| jisa vyakti ne adhikaraṇoṃ-kalahoṃ ko kṣāmita-vacana se śamita kara diyā hai tathā vyutsṛṣṭa-mana se nikāla diyā hai, vaha yadi una adhikaraṇoṃ kī udīraṇā karatā hai, to use pāpadharmā māno| aise vyaktiyoṃ kī yaha prarūpaṇā hai| 6119.uppāyaga uppaṇṇe, saṃbaddhe kakkhaḍe ya bāhū ya| āvaṭṭaṇā ya macchaṇa, samughāya'tivāyaṇā ceva|| 6120.lahuo lahugā gurugā,
v2.p315.2
chammāsā hoṃti lahuga gurugā ya| chedo mūlaṃ ca tahā, aṇavaṭhṭhappo ya pāraṃcī|| eka bāra do muniyoṃ meṃ kalaha ho gayā| donoṃ ne paraspara kṣamāyācanā kara kalaha ko upaśāṃta kara diyā| kucha kāla ke paścāt donoṃ mile taba eka ne kahā-'are! usa dina tumane mujhe aisā-vaisā kahā' yaha kalaha utpādaka kahalātā hai| usako māsalaghu| dūsarā bolā-'usa samaya kyā tumane mujhe kama kahā thā ?'-punaḥ donoṃ meṃ kalaha utpanna ho gayā| donoṃ saṃbaddha arthāt vacanoṃ se paraspara ākrośa karane lage| isameṃ caturguru kā prāyaścitta| taṭastha vyaktiyoṃ dvārā upaśāṃta karane para bhī anupaśāṃta rahe, karkaśa bane rahe| isakā prāyaścitta hai ṣaḍalaghu| donoṃ bāhayuddha karane lage| prāyaścitta hai ṣaḍguruka| āvartana-eka muni ne dūsare ko pīṭa kara nīce girā diyā| use cheda| yadi muni mūrcchita ho jāe to mūla| māraṇāṃtika samudghāta meṃ anavasthāpya tathā atipātanā-maraṇa ho jāne para pārāṃcika| 6121.paḍhamaṃ vigiṃcaṇaṭṭhā, uvalaṃbha viviṃcaṇā ya dosu bhave| aṇusāsaṇāya desī, chaṭhe ya vagiṃcaṇā bhaṇitā|| prathama alīkavacana ayogya śiṣya ko gaṇa se niṣkāśana karane ke lie kahā jātā hai| hīlita aura khisita-ye do vacana kramaśaḥ upālaṃbha aura vivecanā-ayogya śiṣya ke parityāga meṃ bole jāte haiṃ| anuśāsanā meṃ paruṣavacana, deśībhāṣā meṃ gṛhasthavacana, chaṭhā arthāt vyavaśamita udīraṇāvacana śaikṣa kī vigiṃcaṇā ke saṃbaṃdha meṃ kahā jātā hai| 6122.kāraṇiyadikkhitaṃ tīriyammi kajje jahaṃti aṇalaṃ tū|
v2.p315.3
saṃjama-jasarakkhaṭṭhā, hoḍhaṃ dāūṇa ya palādī|| kāraṇa arthāt aśiva ādi meṃ anala-ayogya śaikṣa ko bhī dīkṣita karate haiṃ| kārya (kāraṇa) ke niṣpanna ho jāne para usa śiṣya kā parityāga kara dete haiṃ| ve ācārya saṃyamayaśa arthāt pravacana ke yaśa kī rakṣā ke lie usa para 'hor̤ha' gār̤ha alīka kā āropa lagākara palāyana kara jāte haiṃ śīghratā se anyatra cale jāte haiṃ| 6123.keṇesa gaṇi tti kato, aho! gaṇī bhaṇati vā gaṇiṃ agaṇiṃ| evaṃ visītamāṇassa kuṇati gaṇiṇo uvālaṃbha| kisane isako gaṇī banā ḍālā| athavā aho! yaha gaṇī hai! athavā gaṇī ko agaṇī kahatā hai| isa prakāra vaha sāmācārī ādi meṃ anupayukta gaṇī ko upālaṃbha detā hai| 6124.agaṇiṃ pi bhaṇāti gaṇiṃ, jati nāma paḍhejja gāraveṇa vi tā| emeva sesaesu vi, vāyagamādīsu joejjā|| koī muni bahuta prerita karane para bhī nahīṃ par̤hatā to agaṇī hote hue bhī use gaṇī isalie kahā jātā hai ki vaha gauravavaśa par̤hane lage| isī prakāra vācaka ādi śeṣa padoṃ ke viṣaya meṃ yojita karanā cāhie| 6125.khiṃsāvayaṇavihāṇā, je cciya jātī-kulādi puvvuttā| kāraṇiyadikkhiyāṇaṃ, te cceva vigiṃcaṇovāyā| jo jāti, kula ādi khiṃsanāvacana ke vidhāna pūrvokta haiṃ ve hī kāraṇavaśa dīkṣita ayogya śiṣyoṃ ke niṣkāśana ke upāya mānane cāhie| āvadā