Biha Kappa v2.p88
Bṛhatkalpalaghubhāṣya v2.p88
- Language
- Māhārāṣṭrī Prakrit
v2.p88.1
sakatā hai aura na pariṣṭhāpita kiyā jā sakatā hai, kyoṃki vaha śrutaprāmāṇya se gṛhīta hai| kintu ekāṃta meṃ una dṛṣṭa bījoṃ kā pariṣṭhāpana kara - pātra kāma meṃ liyā jā sakatā hai|) 4043. cchitta paṇa jahaṇṇaṃ, teṇa u tavvuḍḍie ya jayaṇāe |
jahannā va sāsavādī, tehiṃ u jayaṇeyara kalādī | jaghanya prāyaścitta hai paṃcaka| yaha jaghanya yatanā hai | usa paṃcaka kī vṛddhi se pātra kī asattā meṃ prayatna karate haiṃ| athavā sarṣapa ādi bīja jaghanya haiṃ, unase yukta pātra ko ṣaḍbhāgakara - vṛddhi kī yatanā se grahaṇa kareṃ | itara arthāt cane ādi bādara bījata (inakī yatanā āge) 4044.chabbhāgakae hatthe, suhumesū paḍhamapavva
paṇagaṃ tū | dasa bitie rāidiṇā, aṃgulimūlesu pannarasa || 4045. vīsaṃ tu āulehā, aṃguṭṭaṃto ya hoi paṇuvīsā | pasayammi hoi māso, cāummāsā bhave causu || hātha ke chaha bhāga kie jāeṃ
• prathama parvoṃ taka pahalā bhāga |
• dūsare parvoṃ taka dūsara bhāga |
• aṃgulī ke mūla taka tīsarā bhāga |
● āyuṣya kī rekhā taka cauthā |
• aṃguṣṭha budhna (jar̤a) taka pāṃcavāṃ
aṃguṣṭha ke bāda kā sārā bhāga chaṭhā |
prathama parva mātra ke sūkṣma bījoṃ ke lie paṃcaka arthāt pāṃca rāta-dina kā prāyaścita, dūsare parvamātra ke lie dasa rātadina, aṃgulīmūla ke lie pandraha rāta-dina, āyurekhāmātra ke lie bīsa rāta-dina, aṃguṣṭhabudhnamātra ke lie pacīsa rātadina, prasūti pramāṇa taka māsalaghu, cāra prasūti pramāṇa taka laghu cāra māsa |
4046. eseva kamo niyamā, thūlesu vi bīyapavvamāraho|
aṃjali caukka lahugā, te cciya gurugā aṇaṃtesu || niyamataḥ yahī krama sthūla bījoṃ ke viṣaya meṃ hai| yaha dūsare parvoṃ se prāraṃbha hotā hai| cāra aṃjali pramāṇa meṃ caturlaghu | vaha sārā pratyeka bīja viṣayaka prāyaścitta hai| sūkṣma yā sthūla ananta bīja viṣayaka ye hī prāyaścitta kramaśaḥ guruka ho jāte haiṃ|
4047. nikkāraṇammi ee, pacchittā vanniyā u bīesu |
nāyavvā aṇupubvī, eseva u kāraṇe jayaṇā || ye sāre prāyaścitta niṣkāraṇa bījayukta pātra ko grahaṇa karane para prāpta hote haiṃ| kāraṇa meṃ kramaśaḥ yahī yatanā jānanī cāhie arthāt paṃcaka ādi kī yatanā jānanī cāhie|
v2.p88.2
bṛhatkalpabhāṣyam
4048. vosa pi hu kappara, bīyāīṇaṃ adhākaḍaṃ pāyaṃ | na ya appa saparikammā, taheva appaṃ saparikammā || yathākṛta pātra bījoṃ se ākaṃṭha bharā hone para bhī vaha kalpatā hai, parantu alpaparikarma tathā saparikarmavālā śuddha hone para bhī nahīṃ kalpatā isī prakāra alpaparikarma vālā pātra bharā hone para bhī kalpatā hai, saparikarma pātra nahīṃ kalpatā |
4049. thūlā vā suhumā vā, avahaṃte vā asaṃtharaṃtammi | āgaṃtua saṃkāmiya, saṃkāmiya, appabahu asaṃtharaṃtammi ||
bīja sthūla hoṃ yā sūkṣma yadi muni kā pātra tatkāla raṃgā huā hone ke kāraṇa unako vahana nahīṃ kara sakatā athavā usa pātra se saṃstaraṇa nahīṃ hotā ho athavā usake pāsa dūsarā pātra hai hī nahīṃ to alpa- bahutva guṇa ke ādhāra para vicāra kara yathākṛta pātra jo āgaṃtuka bījoṃ se bharā huā ho, usake bījoṃ kā anyatra saṃkramaṇa kara vaha pātra liyā jā sakatā hai| 4050. thūla - suhumesu vuttaṃ, pacchittaṃ tesu ceva bhario vi |
3
jaṃ kappai tti bhaṇiaṃ ṇa jujjaī puvvamavareṇaṃ || sthūla tathā sūkṣma bījoṃ ke viṣaya meṃ prāyaścitta kahā gayā hai| una bījoṃ se bhṛta pātra bhī, jo yathākṛta ho, vaha liyā jā sakatā hai, yaha jo kahā hai vaha pahale se bharā liyā jā sakatā hai, dūsarā nahīṃ |
4051. coyaga ! duvihā asaī, saṃtā'saṃtā ya saṃta asivādī |
iyarā uśāmivāī, saṃte bhaṇiyā u sā sohī || he śiṣya ! asat do prakāra kā hotā hai-sad asattā, aura asat asattā | jisa gāṃva yā nagara meṃ pātra haiṃ, parantu vahāṃ aśiva hai, vaha sad-asattā hai itarā arthāt asatasattā yaha hai - pātra agni meṃ jala gayā hai athavā coroṃ ne usakā apaharaṇa kara liyā hai| ina donoṃ prakāra ke asat meṃ yathākṛtapātra āgaṃtuka bījoṃ se bhūta ho to bhī vaha kalpatā hai, na ki śuddha aparikarma pātra jo śodhi- prāyaścitta kahā gayā hai vaha donoṃ prakāra ke asat ke abhāva meṃ jo pātra gṛhīta hotā hai, usa viṣayaka hai|
4052. jo u guṇo dosakaro, na so guṇo dosameva taṃ jāṇe |
aguṇo vi hoti u guṇo, viṇicchayo suṃdarī jassa || jo guṇa doṣa karane vālā hotā hai, vaha vāstava meṃ guṇa nahīṃ hotā, usako doṣa hī jānanā cāhie| vaha aguṇa bhī guṇa hai| jisakā viniścaya pariṇāma sundara hotā hai|
4053. asai tige puṇa jutte, joge ohovahī uvaggahie |
cheyaṇa-bheyaṇakaraṇe, suddho jaṃ nijjarā biulā || yadi tīna bāra prayatna karane para bhī yathākṛta pātra kī
v2.p88.3
.