Manavedacampu 12
Mānavedacampū 12
- Language
- Sanskrit
Contents
- 12.22 — 6 parts
12.1
iti śrīmānavedaviracite campubhārate
navamaḥ stavakaḥ
daśamaḥ stavakaḥ
ambā tadā tāsu nijābhilāṣabhaṅgākulā sālavagatāntaraṅgā
gaṅgātanūjaṃ viduṣāṃ purogaṃ tuṅgānubhāvaṃ sadasīdamūce
12.2
vṛto mayā sālavapatiḥ puraiva vṛtāpi tenāhamudūḍharāgam
kṛtāśayo māṃ vitarītumasmai pitāpi taccintaya dharmyameva
12.3
evaṃ tayā nigadite natadaivatena
devavratena nikhilāgamavedayena
vidvairdvijaiḥ saha vicārya sahānujena
prājñena yātu bhavatīti ca sānujajñe
12.4
sātha sālavapatereva pratasthe nagarīṃ prati
ambikāmbālike bhīṣmo ānalā cātrodavīvahat
12.5
anantaramambā prasannavadanabimbā sālavanṛpasamīpamupagamya "saumya!
ramyākṛte! yad bhavatā khalu praṇayaparisthitena puraiva vṛtāhaṃ tat tvadekasaṅgatāntaraṅgatayā gaṅgātanujamanujena saha vihāyāśritāṃ māmāśravāmayi!
bhaje"tyamumabhāṇīt
nāyamanyagṛhītāṃ tvāṃ janaḥ parijighṛkṣati
iti tena nirākāri nirādhārāpi sā tataḥ
12.6
evametena nirākṛtā niratiśayaśokeyamahāya jāhnaveyopaśalyamegopagamya "nannu devavrata! pūrvamurvīpatiśatasaṃvṛte svayaṃvare yathāmanorathaṃ
varaṃ varītuṃ parītakutukā haṭhādeva bhavatā kaṭhorahṛdayenaiṣā yadānāyipi,
tadvāneva paraṃ mama varaḥ" iti bhāṣamāṇā, tenāpi "kathaṃ savatīsavadhūtavadhūsaṅgo'hamaṅgīkaromi" iti kṛtanirāsā durāśāvivaśamānasā punarapi
sālvasadeśamāviśya sābhyarthanamitthamabhyabhāṣata
vakṣyāmi kiñcit kṛpaṇāśayāhamakṣāmakāruṇyanidhe! bhavantam
tyājyā vadhūvāgiti me na vāṇī kiṃ gomayaṃ heyamavaskaratvāt
12.7
anyāhūteti nṛpa! nāhamasau nirasyā
dhanyākṛte! sa vadhureva vatāharanme
cittaṃ tu hanta! bhavataiva purā gṛhītaṃ
sa tvaṃ gṛhāṇa kṛpaṇāṃ karuṇāpayodhe!
12.8
itthamabhyarthitenāpi pṛthvīpālena tena sā
apāstā jāhnavīsunumahāstātha vihastadhīḥ
12.9
pratyāpageyaṃ pratisālvarājaṃ gatāgatairjāmi citanyamānaiḥ
avāpa sā rāghavalakṣmaṇodyatpremākulā śūrpaṇakheva khedam
12.10
itthamiyamatitarāmārtā prasabhāpahartā bhīṣma eva mama bhartā bhavitumarhaḥ iti sattvaraṃ gatvābruvan "akhiladharmasūkṣmavedinyaye! paurava! purā yayātinā devayānīnimittā śarmiṣṭhārtha iva dāsakanyāmantareṇa kṛtā saṃśridyamasyā mama kṛte bhavatā kimu na hātavyā| saṃśravapālanāt saṃśritajanānupālanameva hi jagati varīyaḥ| tadenāmananyanāthāṃ svayaṃgṛhītāṃ gṛhāṇa mām" ityanavaratamatidīnamudīrayantī bāṣpakaṇānutsṛjantī yat samāstameva nikaṣā niṣādaḥ
tadanu "kenāpyupāyenāvageyo'yamāpageyo mama na calanīya iti sanasikṛtya sattvaroditvarakodhaghoṭīmukhadahananipīyamānagahanatarādhi-sindhurjhaṭiti tadvatāṃ durāśāmapahāyottarāśāmupetya himavadupatyakāyāṃ parivāhudātīraṃ pādāṅguṣṭhena tiṣṭhantī nikhilakaraṇāni niyamayantī śantanusutāntakaraṇameva santatamantaranucintayantī siddhasenamadvā prasādayituṃ dvādaśa samāḥ surāāsuratrāsatampādakaṃ tapastapyate sa
tataśca;
vardhitapaṅkajakāṇḍaprasaraṃ taṃ vāhineyahemantam
paramahimāvṛtamantaṃ gabhayan vaṣṭe tapaḥprabhāvo'tra
12.11
prasannastapasā tasyāḥ prapannārtiraharattataḥ
viśvagarbhaḥ sa bhagavānāvirbhūyaivamabhyadhāt
12.12
bāle ! māleyamāryā varakamalakutā tāvakātaṅkapaṅkadhvaṃse haṃsāyamānā tvaritamayi ! samādīyatāmādareṇa
dhatte yastāvadenāṃ niyatamanimiṣo mānuṣo vā nimeṣāt
so'yaṃ devavratasya pramanthanavidhaye kalpate matsyabhāvāt
12.13
evaṃ tāma़uktvānenāṃ mālāmapi ca dattavān
javādeva tato devastirobhūdabhibhūrayam
12.14
tadanu mahitānubhāvaśālāṃ mālāmimāmādarādupādāya kiñcidiva
saścintya "adya punarāpageyāparādhaṃ mālāsamāgatimapi mayā nivediteṣu
medinīdayiteṣu yaḥ punarimāmādāya manasvī taṃ haniṣyati tena saha raṃsye"
ityurasikṛtya pramadākulā pramadākulāvataṃsāyamānā sā māninī
"bhīṣmadāvaśuṣmaghanāghanāyamānāṃ mālāmimāṃ māmapi parigṛhṇāṇe"ti
pratipārthivamarthayamānā bhīṣmabhayāt sadya eva sakalairapi tatastataḥ
pratyākhyāyamānā hāyanān pañca haritāṃ cake hahahā ! caḍkramāñcake
tadanu vandhyagamaneyasindhānaśokā santāyamānakīrtisantānadhavalitadigantarālaṃ paramadhārmikaṃ parākramadhanaṃ pāñcālapatimupagamyodaścitabhujādaṇḍamākrandantī nikhilajanamākulayantī karuṇatarāṃ giramudairayat
naravarakulamaule! hanta! devavratena
prasabhamubhayalokabhraṃśitāmīdṛśīṃ mām
nikhilanṛpanirastāṃ tadbhayādeva vīra!
dutataramayi! pāraṃ prāpayāpatpayodheḥ
12.15
mahitataratapasyānanditaskandadattaṃ
ripubhayaharametaddāma coddāmavīryam
dadhatamabhibhaveno tatprabhāvād yamo'pi
sphirabhujabala! rājan! kiṃ punarbhīṣma eṣaḥ
12.16
taruṇābjakṛtāṃ mālāṃ caraṇābjagatāṃ ca mām
śaraṇāśādhividhvaṃsin! karuṇābdhe! gṛhāṇa tat
12.17
ākarṇya bhaṇitāṃ vāṇīmambayālambahīnayā
yajñaseno nayajño'sau pratyayādīdidaṃ tataḥ
12.18
ayi kāśirājatanaye| caturudadhiparitraukitadharitrītalamadhyavartiṣu samasteṣvapi sūrdhābhiṣikteṣu vadbhairaiṣvayamahameka eva tavābhimataṃ
pūrayituṃ prabhuḥ| svāyattāntaṃ bhārgavāntevasantaṃ śantanusutaṃ taṃ bhīṣmamabhibhavituṃ karakalitakuliśarājiṣṇujiṣṇurapi na dhṛṣṇoti| ko vā kuṇṭhetaravikramasya kaṇṭhīravasya daṃṣṭrāmākraṣṭumīṣṭa, tadbhavatī yathecchameva
vicchāyatu
ityuktvā gāḍhaśokārtā muktakaṇṭhaṃ ruroda sā
bhagnāśā dvāradeśo tāṃ sañjamāsañya cādravat
12.19
tatkṣaṇameva yajñasenena bhīṣmabhayavikṣobhitahṛdayena balavadvirodhavidhāyinī māleyaṃ tvayā nanvu nīyatāmiti kṛtānunayaṃ vāvadyamānenānugamyamānā kāśipatikanyakeyam "ayi pāścālarāja! aścitānubhāva! bhavataiva dāsedaṃ sāmodamādeyamiti mamābhilāṣaḥ| tava punaḥ
mahīyastaramadīyadaurbhāgyaprabhāvāt tatparigrahaṇaṃ pratīhā na cet pratīhāra
eva tad priyatām| kimarthaṃ vyarthameva mayā priyeta| daivacodanād yena
dāmedamādīyeta tena vāhinītanayaḥ samayāhitātmā samarabhuvi purā
nipātyate" iti nigadya kharvaitararnaivedarabhasaparivobhūyamānamānasā
javādavājīt
tadanu jahnusutāsutāsuharaṇaṃnipuṇatarāṃ nītimeva nirantaramantaranucintayantī dandaśūkīva muhurniḥśvasantī, "neha tapasā kimapyalabhyami"ti manasā vyavasāyayantī sā śaikhāvatyamukhavaikhānasorasopaśobhitamāśramapadamāviśya tatra viditavṛttāntairebhirkaṣivṛṣabhaiḥ dayāvaśaṃvadāśayairāśvevāśvāsyamānamānaseha nivasantī yadṛcchayā sampṛcchitena munijanamukhāvagatatadavasthena janitakadavasthena hotravāhanābhidhenāhīyamānayaśasā
mahīyamānatapasā mahīpatinā mahitānunayamevamabhihitābhūt
māsā viṣīda tanaye| vivaśāśayaivaṃ
mātāmahaṃ janamimaṃ tu vidāṅkuru tvam
gāṅgeyamaṅgavidhaye kathayāmi nītimaṅgeyamaṅgalatikā na taponurūpā
12.20
āste mahendramukhadevanuto munīndrairyāse mahendraśikhare sa hi jāmadagnyaḥ
lakṣmīpateravikalaiva kalā kilāyaṃ
ṣaṣṭhī mahiṣṭhamahibhāranirāsaniṣṭhā
12.21
taṃ tāvadehi śaraṇaṃ kṛpaṇaikabandhuṃ
santāpasindhupatitāmayamuddharet tvām
tattādyaśāni caritāni na kāni kāni
bhaktābhirakṣaṇaparāṇi kṛtāni tena
12.22.1
yo vā kila nikhilaśamalanikarāpahakalaśamakarākarapariśobhamāne
navyataradivyalatikāliṅgitavividhavibudhavaṭapivitatativaṭapatrihitātapāpidhāne paryantarañjadamalataraṅgapotasaṅgasañjatapataṅgakulamaṅgalārāvaramaṇīye
bhuvanamahanīye ciratarā caritasucaritaparīpākabhājanatāpasajanopasevite
vipulabhujāntarālakeliparyaṅkasaṃkrīḍamānakamalālayāsugandhakucakumbhadigdhakuṅkumapaṅkasaṃkrāntatulasīmālyatacchajodghāṭaparimalodgārapāvanataramṛdulavalamānapamānapotasurabhīkṛte atilasitavimalasitasikataikamaye niratiśayasukhaikamaye śvetanāmni mahattame dvīpottame kvacidadhikaramye pradeśe
samyagāstīrṇe nitāntavistīrṇe pradimaikabhavane sitimaikasadane śeṣaśayane śayānaḥ, phaṇagaṇaparibhāsamānamaṇighṛṇinikaravyatikarāśreḍitena
12.22.2
nirgalamudgatvareṇa anākhāditacaragaganāpagārasāsvādanotsavasamutsukavaḍavāgniśaṅkāmaṅkurayatā sarvataḥ samāmuktanūtnaratnaprabhāpaṭalena vibhākarāyutamapi nirākurvatā makuṭottamena parilasitottamāṅgaḥ, uddhṛtya vṛṣadhvajāyārpitenāpyalpetaraparicayapāravaśyāt punaḥpratyāpannena tṛtīyanayaneneva dīptatareṇordhvapuṇḍraprakāṇḍena pariśobhamānarahitopamānaviśālaphāladeśaḥ, maṅgaladevatāpāṅgabhṛṅgaparamparācumbyamānanānāmbujavibhramarakāntivisarasarovaravihārivisārānukārihārinayanayugalavigaladanukampāmṛtarasasaṃstrāpitakṛtsnabhaktalokaḥ, tilakusumasodaranāsodarādhvapathikaniḥśvāsocchvāsaparikalpitanikhilabhuvanabhavāpyayaḥ, pratimānibhādatilobhanīyamabhalataraṃ kapolatalamuditaruci paricumbantyā karakalitaratnavalayayā racitakaṇṭhāśleṣayā kāntayeva divyakāntibharayā karṇabhūṣayā dedīpyamānaḥ, vidrumacchedakadanapradaradanacchadarucicchuraṇaśikharāyamāṇaradanapaṅktikāntiprasarāpāstasamastamumukṣulokahṛdayāpavarakāndhatamasaḥ, adhikatarakampraparihasitakundamṛduhasitakandalaprasṛtarucirbṛndasāndracandrikārasāpasāritātimahitasaṃsāratāpaḥ, manobhavadarorasaṃsahodaramanoharagalollasadstokaśobhakaustubhagabhastivihastīkṛtagabhastimālī, mahitataramaṇimarīcivīcīvalayitavividhavalayāvalīkena varamaṇimayāṅgulīyakena vihasitayugena
anukkatamahitabhujagena bhujayugena dedīyamānanikhilabhuvanābhayaḥ, vanadāmarājivarahārarājivirājitena mahitamaṇimayopalatāpadenāśritajanasakalatāpadena akkatrimaśrīvatsalatāpadena śrīvatsalatāpadena śrīvatsabhāgena
12.22.3
bābhāsyamānaḥ, tanutareṇāpyasaṃbādhāvasthitatribhuvanena abhijātayāpi
nābhijātayā romarājilatayā virājitenāntarupaviṣṭaviṣṭapatrayavibhāgarekhāyitatrivalīvibhāsitena vilasitodarabandhenodareṇa bandhuratarakāntikandalaḥ, mahitaharitamaṇiśilānihitamahanīyataratapanīyapatrakramanīyena
nibiḍataranitambavimbaparicītena pītāmbareṇa piśaṅgīkṛtāmbaratalaḥ,
maratakamasārasukhāvāsamaṇisahasramahaḥprasaraghanadīpīkṛtasahasrakareṇa bhuvanasāratareṇa sārasanavisareṇa vidyudāvalividyotamānaṃ vārivāhavaramanuharamāṇaḥ, jaladhikanyakānantārjitasucaritaparīpākasarvasvabhūtābhyāṃ parasparopamitābhyāmurutarābhyāmūrubhyāmupahatamahitajambharipumaṇistambhadambhaḥ,
āśritajanābhipretavititīrṣayārpitasamagrārthamaṇisamudāyamānena hāriṇā
hastimastakorugarvahāriṇoruparṇākharvakāntivisaraḥ, kramapṛthulābhyāmatimṛdulābhyāṃ pracalākivaragalarucipratāraṇaprasūtamarapadābhyāṃ prasṛtābhyāṃ
prasṛtābhyadhikaśobhaḥ, madakalamarālamahilākalakalamanoharamaṇinūpurāsavasiddhamantradūrotsāritaduritotkaraḥ, dharaṇivalayadhāraṇādhikṛtenāpi tatsevyamānacaraṇayugalasevanautsukyabhārapraṇunena dvidhābhūya sāndratarakāntivāpītale nipatya nibhṛtamavasthitenādikamaṭhenevātikamanena prapadadvayena
vidyotamānaḥ, peśalatarapalāśadaladrāghīyasībhiralaghīyasībhiḥ paścatāvahābhirapi paścatāpahābhiḥ vimalataranakharamaṇirajanikaruciratarakaranikaradivāniśopaśobhitadiśāmukhābhiḥ adhikabhaṅgisaṅginībhiraṅgulībhiḥ
abhaṅgurābhena prabhācayalalitapravālakandalamahaḥpravāhaprasabhāpahāramahāprabhāvena
12.22.4
sujātapārijātapallavodarapāṭalimasarvasvapāṭavabharoddhaṭena uttālabhaktisulabhamuktiyutratilabdhisatatasaktanikhilabhaktanivahacittakamalotphullanābhyuditataruṇāruṇāyamānena dhvajaśakuliśarāsaśatapatrātapatrasthāṅśaṅkhāṅkuśakuliśamukhaviśadarekhādarātraṇakarāpāṭalaparāgapaṭaloccāṭanacūrṇavarotsāṭitoddāmatarāvidyāpiśācikena ūrīkṛtadvaitenāpi dūrīkṛtadvaitena
varṇahāriṇāpyavarṇahāriṇā vibodhamayavibhākarodayaprabhātasambhena śrutivaravarṇinīmahitakarṇapūrāyitena paramahaṃsopāsitena padābjayugalena dhyāyajjanamanomalāni nenijyamānaḥ, mañjutarucipuñjapañjarāyamāṇakalāyapañjarīmadvibhañjanakarakāntikāsārasārodaradūradṛśyamānaviśvaikaramyamūrtiḥ ninditahimakaramaṅgalanilayanamundarataramukhakandaladatimṛdumañjuhasitacandrikā -
prasarasantarpitasakalalokacakoranikarayā, payodhareṇeva sadāvilasadābhogahāriṇā romāvalitanujena, kaṇṭhakāṇḍeneva kambutarakamratareṇa bhujayugena,
vadaneneva puṣkarabhāsureṇodareṇa, radaneneva viśadāṃśukāñcinā jaghanena,
adhareṇevādhikarucikarabhātirucireṇoruyugalena, ghrāṇeneva nirupamakāntiniṣaṅgabhubhagena jaṅghāyugena, nayaneneva kamanadyutikamaṭhasārasamitena prapadyugmena, cikurabhāreṇeva vṛjinahāriṇā ghanarucidhāriṇā mahitāmodasumanonikaropāśritena, padadvayenāpi viracitavividhaślokatayādhikaślāghanīyayā ananyatulanīyakamanīyanikhilāvayavayā nikhilajanabhūtijanyā
12.22.5
sakalabhūtajananyā prasāritāsitāpasavyabhujaparighaparikalitavalayāvalidyutigaṇadviguṇīkṛtarucibharayā manoramayā ramayā śyāmalatarakomalāṅgalatayā, dhammillamatallikayeva saviśeṣakālikopalasitayā, cihnīlatayeva
mañjulāsyayā, locanayugalyeva kuvalayavilobhanābhādharayā, radanāvalyeva
upamānāyutaśirodhirūḍhayā, kucakalaśikayeva purujaghanarucihāriṇyā, ūruyugalikayeva nirupamaprasṛtābhāvilobhitabhuvanayā, prapaddvayeva atikāmanīyakapadābhogabhājā, śrīsahitayāpi daridropamānatāṅgalatayā caraṇaparicaraṇadhurandharayā vasundharayā ca sānurāgārpitapratinavāpāṅgakuvalayamālālaṅkṛtāṅgaḥ, udyadādaram uttaṃsitakarakamalakorakeṇa svarṇavijitasuvarṇena
suparṇena prastutadīptibhirarmūrtidharairnijairāyudhavaraiḥ "jaya jaya kṛpaṇabandho!
kṛpāsindho! murahara! vāsudeva! devādhideva! nirākṛtanarakapārāyaṇa!
nārāyaṇa!" iti viraṇamānayā svarasamadhurasvaramahatyā mahatyā saṃśobhitāṃsabhāgena mahābhāgena bhaktajanacūḍāmaṇinā muninā nāradena
ājānajāyamānaniratiśayabhaktibhareṇa purataḥ paryāṃśayamapi paryāyataḥ
kalitalālasamātmapurālokamālokam ānandāmṛtapayodhimāmajjamānayā
nikhilabhuvanamāmahyamānayā sanakasanandanādimunivarapariṣadā ca pariveṣyamāṇaḥ, pumarthasandohasandohananijakathāsudhāniṣyandānanditanikhilajīvalokaḥ, nigamāntajālajegīyamānamahitānubhāvaḥ, viṣayaviyutaviśadavibodhaikamūrtiḥ, avarṇanīyamahimā nikhilajagadavanakalājāgarūko'pi
svasvarūparasāsvādanarūpiṇīṃ yoganidrāṃ svairamavalambate
yo vā ṣaṣṭhāntarāntollasadasamayasaṃvartasaṃvṛddhatoye
12.22.6
saptarṣīn matsyarūpī dramilamapi dharaṇyātmikāyāṃ taraṇyām
āveṣyāvedya vedyaṃ nikhilamapi caran kuṣṭanauko'tha duṣṭaṃ
vājigrīvaṃ ca piṃdhvā yudhi tadapahṛtān vedhase'datta vedān
12.23
yo vā dugdhāmburāśidrutamathanavidhau kṣubdhabhūte mahīdhre
nirmagne śarmadāyī mahitamiha vahan narmaṇā kūrmaveṣam
sindhorantaḥ praviṣṭaḥ sapadi pṛthulatāmandiraṃ mandaraṃ taṃ
stheṣṭhenātha khapṛṣṭhena ca vipulakṛpānunadhīrunnināya
12.24
yo vā bhūmerapāye svakalitamanaso vedhaso nāsikāyā
bhūto bhūdārapoto drutamatimahitāṅgo'mbugarbhādimāṃ gām
daṃṣṭrāgreṇoddharannāpatitamatha hiraṇyākṣamakṣāmaroṣaṃ
pādāṅguṣṭhena bhāṇḍaṃ navamiva dharaṇitrāṇakāṅkṣī vyabhāṅkṣīt
12.25
yo vā stambhaṃ vininnatya hitahitasutoktiprabhūtaprabhūtakrodhe daitye hiraṇyopapadakaśipunāmnyūḍhaghorāṭṭahāsam
sadyo'snānnārasiṃhaṃ vapuratibhayadaṃ bibhradudbhūya nirbhidyaitaddakṣo nakhāgraiḥ prasabhamatha papau prasrutāsrapravāham
12.26
yo vā jāto hyadityāṃ balimatha vaṭṭubhūyaṃ prapadya prapanno
yajñe viśve'tra pādatritayaparimitāṃ yācitāṃ gāṃ dadāne
sadyo brahmāṇḍabhāṇḍapramitanijatanurhyabjakuṇḍījalārdraśrīmatpādakrameṇa tribhuvanamakhilaṃ māyayā māyate sma
12.27
rāmo jāto hi yo'śeṣibhiruruṇakule nāthanādyāciṣṇuḥ
pitrokto'nvīya dhanvī munimanujayuto vītakhedo manubhyām
hatvā putrīṃ suketorvaṭṭugṛhapaṭhitānlo'dharaṃ sādhu rakṣan
kṛtvā kalyāmahalyāṃ mṛditamṛḍadhanurbhūmijāṃ prāpya sītām
12.28
rājadvārājujo vaiṣṇavadhanurupalabhyāsageho'tra sugrīvan
sātrā ruddhābhiṣeko guhanilayagato maithilīlakṣmaṇābhyām
dhṛtvā cīraṃ jaṭāṃ ca dyusaritamatilaṅghyāstavāṃścitrakūṭaṃ
bhāradvājopadeśādatha bharatagirājñyaṃ tātaṃ paretam
12.29
mānātītādhirasmai tilajalamupahṛtyānuje pāduke sve
vinyasyātriṃ ca natvā pathi sthitavirādho gatiṃ śārabhaṅgīm
dṛṣṭvāgastyaṃ ca natvāśrutavidhuravadho labdhavān divyacāpaṃ
brahmāstraṃ vā jaṭāyuṃ paripadavi niśāmyāvasat pañcavaṭyām
12.30
yattāyā nairṛtendrasvasurabhikṛtau nāsikācchedarugṇān
prāṇān piṅgvā kharādīn svasuratha vacasā rāvaṇenāttadāraḥ
tūrṇaṃ sauvarṇamāyāmṛgadalanavidhau dīnadīno'pi cintyabhenāṃ dūnaṃ jaṭāyuṃ nijapadasupanīyātha hatvā kabandham
12.31
namrāṃ paśyan pulindīṃ pavanasutasahāyo'tha pampātaṭānte
sugrīvaṃ mitrayitvā vapurupari nayan dundubheḥ saptasālīm
bhittvā bāṇena hatvā harivaramatha varṣā mataṅgāśramānte
nītvānīyārkṣamṛkṣaṃ sabalamanilaputre'rpayacchaṅgulīyam
12.32
mastanyastāṅgulīyaṃ sapadi vicalataḥ prāpya sampātivācā
laṅkāṃ mudrāṃ samarpya kṣitiduhitari sandeśavācātha labdhā
cūḍāratnaṃ ca dattvā puramabhipatato'strāccadādāya ratnaṃ
hṛṣyannṛkṣaiḥ payodhiṃ gata iha saramāvallabhāśrīyamāṇaḥ
12.33
śrīmatkodaṇḍasaṃyojitaśaradahanapluṣṭapāśipradiṣṭe
vartmanyādhāpya setuṃ kapibhaṭasahitaḥ prāpya laṅkāṃ vimṛdnan
vikrāsyan sānujanmā yudhi garuḍagarudghātadhūtāhipāśo
bhātrā niryātaśaktiprahatibhayacucā ghātayanmeghanādam
12.34
rāśiṃ naiśācaraṃ poputhadatha vilayaṃ lambhayan kumbhakarṇaṃ
vāṇenādāya śakreritarathakavacācchuddharan rāvaṇasya
kāyenākṣeṇa kāyād galatatimacalāmādadāno'gniśuddhāṃ
bhrātrā yātvṛkṣabhartrā varamuditahariḥ sapriyaḥ puṣpakasthaḥ
12.35
maryādātītamodaṃ nagaramupagataḥ kṣamāmimāṃ cābhiṣikto
bhuñjānastyaktasīto lavaṇamapi ca kṛtvātha śatrughnakṛttam
śūdraṃ hatvāsaputraḥ kṣitihatadayito lakṣmaṇaṃ kālanutto
dhunvaṃcāmajya sarvairadhisarayu nijaṃ prāpa dhāmorudhāmā
12.36
kṛṣṇo jāto hi yo vā svayamiva vasudevātmajo bālabhāvaṃ
guhyabhetena nītvā vrajamatha śiśumādāya tāte prayāte
premṇā doḥpuṣyamāṇo vrajapadayitayā pūtanāṃ stanyadātrīṃ
nighnan maśnan padābhyāṃ śakaṭadanujamāpātya vātyāsuraṃ ca
12.37
gargodvītorunāmā prathamajanijuṣā rauhiṇeyena sākaṃ
vyāriṅgangacchannānte kalataraviraṇatkiṅkiṇīkaṅkaṇaugham
nṛtya tyantaramyaṃ yuvatijanapuro mañju gāyannabhūmirdattaṃ kutrāpi muṣṭaṃ hatamapi rasayan dugdhahaiyaṅgavīnam
12.38
kelīpālībhirevaṃ nikhilajanamano mohayan mṛttikādītyākṣipto vyāttavaktro nikhilamapi jananyai jagad darśayitvā
bhittvātho dadhyamatraṃ kalita iha tayorūkhale madhyayāyī
maśnannarjunau dvau sapaśupamupanandasya vācā gato''t
12.39
vṛndāraṇye vayasyaiḥ samiha samavan vātsakaṃ vatsarūpaṃ
hatvā daityaṃ bakaṃ vā śayuvapuṣamaghaṃ vā stuto vedhasā ca
rāmeṇāghātayan dhenukamatha damayan kāliyaṃ pītavahniḥ
kṛtvā daityaṃ pralambaṃ balahatamanalāt pālayan gopavṛndam
12.40
vāsohṛdvallavīnāṃ pramadamupanayan viprapatnīrindrandrotsekaṃ dhṛtādriḥ surabhisahitaśakrābhiṣikto'tha tātam
trātā sindhoḥ khakebhyo vivṛtanijapado rāsalīlā vitanvan
gopīvṛndena vaṃśīravacaladhṛtinā nandamāmucya nāgāt
12.41
strīhartuḥ śaṅkhacūḍādapahṛtamaṇitrayo'rditāriṣṭakeśivyomo'krūreṇa gacchannijapuradhikālindi tasmai vivṛṇvan
kaṃsādhiṣṭhānamāso hatarajakavaro vāyakaṃ mālikaṃ vā
modaṃ prāpayya kubjāṃ madanavivaśitātmānamujjvīṃ vitanvan
12.42
cāpaṃ bhittvātha hatvā kupitakuvalayāpīḍamullaṅghya mallān
kaṃsaṃ cāpātya mañcāt svapadamupanayannagrajenārdayitvā
tadbhrātunaṣṭa tuṣṭaḥ pitaramupanayan sādaraṃ mātaraṃ vā
rājye kṛtvograsenaṃ muditayadukulo mitrayannuddhavaṃ ca
12.43
vidyā rāmeṇa sāndīpanisavidhabhuvaḥ prāpya tatputradātā
gopīrārtāḥ svavācā mudamalamupanīyāgatenoddhavena
sairandhrīmetya dattvā sutamanaghamupaślokamakrūramodaṃ
kṛtvā rāmoddhavābhyāṃ saha tamatha vimuñyātkaunteyavṛttaḥ
12.44
bhūyo jitvāgataṃ māgadhamatha mucukundena taṃ mleccharājaṃ
sandāhya dvārakāyāṃ sasukhamuṣitavān yoganītaiḥ svabandhaiḥ
revatyākhyāṃ balena striyamupayamayan rukmiṇīmindirāṃśāṃ
kṣityaṃśāṃ satyabhāmāmapi ca pariṇayan jāmbavannandanāṃ ca
12.45
kālindīṃ mitravindāṃ damitavṛṣavaro hanta satyāṃ tu bhadrāṃ
lakṣmyacchichakṣaṇākhyāṃ striyamapi vivahannaṣṭabhāryāmituṣṭaḥ
sutrāmoktyātha piṣṭvā muramapi narakaṃ vyaṣṭasāhasrayoṣā
hastekṛtyāditeḥ kuṇḍalamapi ca diśan pārijātāpahartā
12.46
rukmiṇyādyāsu tanvan daśa daśa tanayān sīriṇā rukmighātī
jitvā bhūteśvarāṇān nṛganṛpagatikṛt pauṇḍrakaghno'tha sāmbam
rāmeṇānyādhya bhīmena ca magadhanṛpaṃ vātayan rājasūye
svasinnāyojya caidyaṃ sakhiti nihatasālvordyayan dantavaktram
12.47
kṣoṇībhārāpanetā kurubhiralamavannauttareyaṃ kucele
lakṣmīṃ kurvan tanayai ṣaḍapi ca tanayān darśayan maithilaṃ ca
ghinvan deva śrutādyaṃ dvijamṛtasutadātā vṛkārirvibodhaṃ
vātavyādhervidhāya svakulahadupagantāpadantaṃ padaṃ tat
12.48
yo vā kāleyakālyapagamasamaye śambhalagrāmajāterjāto jātu dvijāte: sumahati yaśaso viṣṇupūrvasya gehe
kalkiḥ kalkāpanetā karatalacilasaddharmapālo'dhirūḍhaḥ
prauḍhāśvaṃ dharmapālaḥ paripadamasatāṃ maḍkṣu vā maṅkṣucatīha
12.49
so'yaṃ sākṣāt purāṇaḥ puruṣa iha bhṛgoranvayaṃ dhanyadhanyaṃ
tanvānastātahetoḥ patimatha vitupan helayā hehayānām
kṛtvā trissaptakṛtvo vadhamavanibhṛtāmadya śāntastapasyāsandīptātmā mahendrābhidhamacalamalaṃ carkarītyarkarītiḥ
12.50
tameva tattāddaśacīryamāryaṃ| prajādhiśāntyai śaraṇaṃ śaraṇyam
vinā dineśādiha kasya vā syāt tamaḥpaṭīpāṭanapāṭavaṃ tat
12.51
evametasmin vadatyeva nikhilajagadabhayadohanaikadohalorīkṛtamunivarākṛtiḥ vihitasakalajanatamonirākṛtiḥ sa khalu bhṛgukulālaṅkṛtiḥ
bhagavān jāmadagnyo duravabodhavividhanigamaśirovisaravicāraviśadībhavattadākūtarasāsvādajanitāihlādikacandanavārijaiḥ apārabhaktibhārapravaṇataragairadhirasaṃ khyātairatisaṃruyātaiḥ prājyaguṇairyājyagaṇaiḥ priyasakhenākṛtavraṇena ca paribhāsamānaparisarabhāgaḥ saṃvartasamayasamānoditasahasrakiraṇasahasrakhadyotīkaraṇanipuṇaprabhāpaṭaladurnirīkṣaḥ antarasaṃbhūtatayodbhinnamastakamuddhihānena tīvrataratapovītiholakīlavalayeneva kapilatarajaṭākalāpena
kapiśīkṛtagaganāntarālaḥ vyajyamānavīraśāntavilocanāntavāntakaruṇālaharīśiśirīkṛtasakalabhaktalokaḥ vividhaśastrajātābhighātavraṇakiṇakarkaśatarapṛthulavakṣasthalavilasadaiṇeyājinavirājamānaḥ atisamunnatayoradhikacandhurayoḥ skandhadeśayoḥ saṃbhāvyamānena prasṛtadīdhitikāṇḍena svadhitiprakāṇḍena mahitatarabhujagabhogamadanirāsakareṇa śarāsavareṇa ca kaṇṭhoktakuṇṭhetarabhujācikramaḥ viśvaviśvambharādhīśvaravijayaparamparājaitrapraśastilekhāyitaguṇāghātāṃ prakoṣṭhādhiṣṭhitaraudrākṣavalayāścatābhaḥ svarusārasavisāramukhākārarekhāścitakarayugāśvalodaścitena vairivaraveravāranissutāsramadhvāsavarasākhādasamiddhamadena karālakaravālena niśātaśarajātena ca
cākampyamānakhalajanāntaraṅgaḥ kapilataracīravaravirājamānavipulatarajaghanābhogaḥ probhataprapadataljaprasabhāpanīyamānādikamaṭhakāmanīyakābhyāṃ
prollasannakhamayūkhanicayanicolitatayā vimalajalodaravilasadamalakanakakamalahelāmāvahadbhyāṃ kamalāsanavalaśāsanapramukhavarhirmukhavaravarivisyitābhyāmudyataṃ vinyasyamānābhyāṃ padapaṅkajābhyāmavanitalamākampayanniva
hotravāhanadarśanāśāmāvibhradtrāvirbabhūva
anantaramuttāḷasaṃbhramottaraḷacittaiḥ śaikhāvatyamukhairakhilaistapakhibhirnamasyito'sau sādaramāpāditapādābhivādanenānena hotṛvāhanena saha
sadasi samupaviṣṭo yatheṣṭaṃ vyatītāstāstāḥ kathāḥ kathayanścitarasaṃ
kaścidanehasamativāhayāmāsa
ucite samaye so'yamatha tāṃ vyathitāṃ sutām
darśayan darśanīyāṅgīṃ sṛñjayaḥ sañjagau munim
12.52
naptrī bhṛgūdvaha! mameyamameyavīrya!
putrī ca kāśiviṣayeśiturārtabandho!
alpetarādhimayavāridhidūramagnā
tvatpādamūlamadhunā śaraṇaṃ prapannā
12.53
atha bhṛgupatirenāmevamūce vaco'jñāca khalu hi tava yasmāt sṛñjayādasi bhinnaḥ
tadayi! gataviśaṅkaṃ kathyatāṃ tvavyathāyā
nikhilamapi nidānaṃ vīta evaiṣa śokaḥ
12.54
atha pṛthulādaramaṅghriyuge viśumabhivandya munīndramasum
laghu nijagāda ca sā sakalaṃ nijamiha vṛttamidaṃ sumukhī
12.55
sālvaikabaddhahṛdayāṃ nṛpamadhyato māṃ
gāṅgo'harabyasṛjadapyagamaṃ ca sālvam
anyāhateti vata! māṃ vyasṛjat sa cādya
lokacyutāmayi kṛpālaya! pālayemām
12.56
nādeya eṣa khalu me vyasane nidānaṃ
saṃsmṛtya bhūmipatayo'lamahāsiṣurmām
viśvaṃ vimṛśya kuru yuktataraṃ sadaivameṣā tu kāśipasutā vata! baṃbhramīti
12.57
tadanu nikhilarājanyakāraṇyahiraṇyaretāḥ sa raiṇukeyo'yamamumudantamatidurantamavadhārya vidheyamapi viniścitya vipaścitāṃ purassaraḥ
sarasvatīṃ sarasāmeva mudasārayat
ambe! kiṃ vā viddhyāṃ sutanu! kimaśanairānayeyāpageyaṃ
sālvaṃ vā sādhvi! vācā mama niyatamubhātpyasanujjhitārau
aṃśo lokadvayātte kathamapi vata! no jātu jāyeta nūnaṃ
jātaḥ so'yaṃ kadā vā mama kuhacana vā kuṇṭhadhāraḥ kuṭhāraḥ
12.58
sādhyaṃ yadyatra sidhyet kathamapi rahitaṃ hiṃsayā tadvarīyaḥ
pittocchede sitā cediha bhavati paṭuḥ kiṃ paṭolena kāryam
vatse tat sādhayiṣye tava hitamakhilopāyasāreṇa sāmnā
dhanye kāśīśakanye viditanikhilavedye prapadyasva modam
12.59
ūce sā ca samastatāpasakulottaṃsāhitoddhvaṃsanakrīḍoddaṇḍabhujāprakāṇḍa padamūlopāśritāyāḥ mama
ādhātuṃ hitamīhase yadi vibho lokadvayonmardanaṃ
sadyo mardaya vāhineyahatakaṃ me rocate nāparam
12.60
samāhitavināśe tvaṃ samāhitamanā api
samāhitavidhāne'pi samāhitamanā bhava
12.61
evamuddhāntavacanakadamvayā parislānavadanabimbayānayāmbayā
tadabhimatapratipādanaikapravaṇenākṛtavraṇenāpi yathopapatti nirbadhyamāno
manāgantarmanāḥ sakalalokaśokalopanaikalolupaḥ sa jāmadagnyo "vividhatarānurodhavidhinaiva dhairyasārabharitāntaraṅgaḥ tāraṅgiṇeyo'sāvadasīyābhimatavidhāne jātā'numatiḥ na jāyetaiva cedamoghamimaṃ śaraughamasya vipulatare
vakṣasi viniyuyukṣe, ko vā vidhivilasitāni vārayet| jayāpajayau ca
punaretadāyattāveve"ti vicārayannapi "pratīpadarśinīkulapradīpāyamāne!
sarvathā tavābhimatabhāvane'haṃ prabhavāmi no kālātipātaśca bhavet | tadasya tvadīyaśokasyādhunā paramahānirjātevetyavadhāraya" iti nigadya nijairanantairantevasadbhiratra vanānte vasadbhiḥ śaikhāvatyamukhaiḥ pratnaratāpasaprakarairakṣatakapraṇayenākṣatavraṇena pramodaprati manāgapagatavadanavaivarṇyayā kāśirājakanyakayā ca rājabhānaparisarabhāgaḥ sarabhasaṃ raṇakṣamaṃ kurukṣetramupetya
mahitarasāpūraṇasambhāvyamānasarakhatyāḥ sarasvatyāstīraśvaraṇiṃ medhyatarāmadhyavātsīt
sa hi taṃ bhīṣmamānetumahitairakṣatavraṇam
mahitāṃ hastinapurīmahinodakṣatavraṇam
12.62
anantaramakṣatavraṇagirā narmadājalanirodhakarmanarmakramaṭhadormaṇḍalīnirmitapaulastyavīryanirmathanakṛtavīryasutavirāmam akṣīṇavīralakṣmīlīlārāmam analpasārātmaśarāsanārpaṇopodbalitabalaśrīrāmaṃ śrīparaśurāmamātmadeśikamamuṃ nijaniśāmanāyāgataṃ niśamya tatkṣaṇonnimaṣadunmastakāmodavihastacittaḥ sa bharatasattamo nṛpottamairhastinapuravāstavyaiḥ
samastabhūsurastomairhitāvabodhanāvahitaiḥ purohitairapi saha sahasopasṛtya
tāpasasabhāmadhyamadhyāsitānāṃ prasṛtvaratejaḥprasaradhikkṛtatigmagūrupādānāṃ
gurupādānāṃ pādapāthojayoḥ praṇamya viracitayathocitāpacitiḥ sucirakālasamupanatatadavalokasamupacitahṛdayamodalaghujanitanayanatoyaviśaśvataravilokano vinayabharācīnakandharamavātiṣṭhata
modalālasyamānāḥ śasyayā varivasyayā
bhārgavo bharatottaṃsaṃ vyacīkasadasau vacaḥ
12.63
vatsa! vyañjitabhaktibhārasubhagaṃ sapraśrayaṃ te sthitaṃ
mugdhaṃ hanta! cirādidaṃ hṛdi mudaṃ puṣṇāti bhīṣmādya me
bhadraṃ te bhavatādalaṃ nanu jano vītaiṣaṇo'pyeṣa te
kāryādantikameṣate sa bhṛṇu taṃ nyakṣeṇa vakṣyāmi te
12.64
purā vārāṇasyāmupayamavidhāvāhṛta bhavānahāsīdapyetāṃ hṛdi nihitasālveti kṛpaṇām
tataḥ sālvo'pyenāṃ paraparigṛhīteti vijahau
śritā māmadheyaṃ niyatanijadharmātyayabhayāt
12.65
yadevaṃ hā devavrata! kulavadhūḥ kāpi vidhurā
svadharmādunmuktā carati patiśuśraṣaṇamayāt
vareṇye tāruṇye śivaśiva! hatāśā viśaraṇā
tadetanme citte mahitamidaṃ tāpaṃ vitanute
12.66
kimu tvatto bhītyā parakaragṛhīteti kimu vā
na ko'pyenāṃ dīnāṃ jagati parigṛhītāṃ niyatam
tadājñāṃ me prājña! tvaritamurarīkṛtya mahitāṃ
gṛhāṇemāṃ dharmaṃ bhajatu nijameṣā kulavadhūḥ
12.67
imāmāryāṃ mā mā jahihi bhavataivāhṛtacarīṃ
niviṣṭāmabhyarṇe tava parigṛhāṇeti suciram
kulottaṃsaṃ pūrvaṃ smara raghuvaraṃ cāpyamumapi māṃ
varīyaḥ sarvasādapi guruvarādeśakaraṇam
12.68
ādarādetyamukte'pi nirvikāramukhaṃ muniḥ
dṛṣṭvā kimapi ruṣṭātmā punarapyamumabhyadhāt
12.69
bho bhoḥ pauravavīra! vītamadanollāsālasāṅgīmimāṃ
krandantīṃ kurarīmivātikaruṇaṃ kāśīśakanyāṃ haṭhāt
kiṃ kṛtvā hṛdaye'hṛthā nanu vṛthā lokadvayāṅgadrṣitā
bāleyaṃ bata! saubharāḍapi jahau te sāhasikyādimām
12.70
śiṣyasnehavaśaṃvadāśrayatayaivāsābhirāpāditaṃ
sāntvaṃ yattadidaṃ tu bhasanihutaṃ protisiktacitte tvayi
kuttodvṛttasamastapārthivagalatsrotoruraktodakasrotaḥkalpitarpikriyo mama bhujaḥ śreyastvayā cintyatām
12.71
atha yathākathañcidapi nāṅgīkaraṇīyāṃ gurorimāṃ gāṃ gāṅgāyanirayamākalrya taṃ ca, kiñcidudañcitakrodhamavadhārya guruhitānācaraṇādavihitānācaraṇādapi cakitamatiritikartavyatāṃ manasyavyavasyan vividhamiti vicārayāmāsa—
asyāmaṅgīkṛtāyāṃ guruvaravacasāpyadya hitvā pratijñāmanyāsaktāṃ vadhūṭīmabhajata kulaṭāṃ dūradarśī sa bhīṣmaḥ
evaṃ jegīyamānaṃ ghanataramayaśo vajralepāyamāno
nūnaṃ nūtaḥ kalaṅkaḥ śaśini pariṇamedaṃśakūṭasthabhūte
12.72
pratyākhyāte svakīye vacasi gururasau tatkṣaṇodbhūtaghorakrodhoddhāntekṣaṇāntaḥprasṛtaśikhikaṇastomakhadyotitāśaḥ
naikaṃ māmeva kuruṃ kurukulamapi śāpātmake'strātmake vā
vahnāvahnāya nūnaṃ hahahā! śalabhatāṃ neṣyate bhargaśiṣyaḥ
12.73
nirmāyo dharma evāyaṃ nirmāyādiha śarma me
nirmalātmeti niścitya nirmamo nirmame sa gām
12.74
satyaṃ te karuṇāvaśāśya! vaco hīnā svadharmādiyaṃ
bhrāmyantī viśvaṃ bataivamaniśaṃ śokādanāthā vyathām
sarveṣāmapi santanoti samayaḥ kāmaṃ mayā tvadvirā
heyo yoṣidihānyabaddhahṛdayā vyālīti vāṇī kṛtā
12.75
brahmannāryahalaṃ hatārya! mahatāmāryā mayāsau tataḥ
saubheśākalitāśayetyaśanakaiḥ prasthāpitā cāsthayā
asthāstāvadataḥ paraṃ bahutaraṃ tattādśaṃ ceṣṭitaṃ
hāhanteha vijānate nanu guro! ke ke na loke janāḥ
12.76
vidhūtaprājyarājyaśrīvadhūvasurasāvaham
nityaṃ dharmātyayādeva vebhemi bhṛgupuṅgava!
12.77
trāsena draviṇāśayā karuṇayā lobhena vā lopayeddharmaṃ naiva kadācaneti vacanaṃ yuṣmādṛśāṃ mānayan
so'haṃ viṣṇupadīsutastava guro! pādāmbujābhyāṃ śape
naināmanyajanānuṣaṅgihṛdayāmaṅgīkaromi dhruvam
12.78
anantaramantevāsino'pi tasya tādṛśamidaṃ vacanamavadhāryākṣīṇaroṣakaluṣitākṣiyugadurnirīkṣaḥ sa khalu bhṛgupatiḥ ājyasekājjvalana
iva jājvalyamānaḥ dyutibharavijitakarmasākṣiṇaṃ nijarabhasakarmasākṣiṇaṃ
śoṇitālepakaṣāyitaṃ kṣoṇipāvalepanikaṣāyitaṃ krūradhāraṃ kuṭhāraṃ rūkṣataraṃ
muhurīkṣamāṇastīkṣṇatarāṃ vācamācaṣṭe—
re re kaurava! gauravoddhatagirā kiṃ tvādṛśe bāliśe
vāgmī ko nu hitoktibhirvikurute lokatraye putrikām
drāk tvāṃ bhārgava eṣa saṃśritajanatrāṇavratāno caledvityadvaiva vibodhayennṛpakuloddhāraḥ kuṭhārastvayam
12.79
dīnāṃ bhārgavapādamūlapatitāmenāṃ nirasyan kṣaṇaṃ
kiṃ manye vigatāmayaṃ budhavaraṃ manye ha jīviṣyasi
pātuṃ durjanaśoṇitāsavamasau tātvaryamāṇaściraṃ
tṛṣyan kiścana vā saheta paraśuḥ kālātipātaṃ katham
12.80
hṛṣyadvairikadambaghoravipine vyājṛmbhamāṇaḥ śaraprāsaprāyabhayānakāstranikarān saṃbhrāmyataḥ saṃharan
prodyadbhūrigabhastijālajaṭilaḥ sāsūryamāṇaḥ sadā
sarvairghoratarastvayaiṣa paraśuḥ klībādha kiṃ vismṛtaḥ
12.81
ghoreṇa me paraśunā takṣito bhakṣitaḥ punaḥ
kartā kṛtāntamāśu tvaṃ sartā ca kurusattama
12.82
uktvā khalu madādiṣṭāṃ gṛhāṇa strīmatallikām
yadvā laghu madādiṣṭāṃ gṛhāṇāstramatallikām
12.83
tadanu tadācāryavacanamavadhārya "kaṣṭamadya diṣṭabalād bhṛgukulakalpavallīsamullasitamañjarītallajena satpathāveśikena deśikena tapodhanena
saha mamāyodhanamāpatitaṃ, yenakenā yāhūtānāmiha bāhūddhūtānāmāhavo na
hātavya eva, ātatāyinamākalitāyudhaṃ vasudhāsudhāśanaṃ hatvā niyataṃ
brahmahatyā na jāyeta, tadapi tatkṛtānyanuddhatāni premabhārānubaddhāni
lālanapālanānuśāsanādīni durvisahāṇi saṃsmaranniha prathanavidhaye na prabhavāmi | bhavatu, bahutarapraṇamanapraṇavanapraṇāthanādibhirapi praśāntatā- māpatsyate na cedanena yotsye" ityurusikkṛtya hṛdītanayaḥ sa nadītanayaḥ padupahatoragavadurutarapratighavivaśamasuṃ bahuśaḥ praṇamannāttavinayamanusaraṇā- yatnāṃ vācamādatta —
kimiti bata guro! tvaṃ mahyamevaṃ prakupya- syasi! ka iva kṛpābdhe! tāhaśo me'parādhaḥ
tava bhṛgukulamaule! viśvalokāvitarkya- prathitataramahimnaḥ ko nu kopaṃ saheta
12.84
jagati tava caritraṃ durnirūpaṃ vicitraṃ yadiha mahitavīryaṃ kṛttavān kārtavīryam
udadhimapi nirāśyaḥ sāgagādhaṃ nirāśyo balabhidapi bhavantaṃ nāhvayetāhavāya
12.85
padapatitamimaṃ te dīnamantevasantaṃ tvadadhigatacaturbhedāstramātrāvalambam
nigamakusumasādhvīsārasāraṅga! mā mā kṣipa vikaruṇamalādharmarūpe'ndhakūpe
12.86
evamabhihitenāpi mahitarupitena nikhilanṛpavargarudhiramārgaṇamārgaṇena
tena bhārgaveṇa, "bho bhoḥ kurukulakalaṅkabhūta bhīṣma! śiṣyo'haṃ śiṣyo'hamityanalpavinayamiha jalpannapi śiṣyaupayikagurujanānurodhane manāgapi
mano na vitanopi, pratyuta mayi vipriyameva vata vidhitsasi chātravyaṃsaka!
golavidhvaṃsaka! mīmāṃsakadurdurūṭa! vyarthakitatīrthavāka! tīrthakāka!
kimanena tava natinutināthanādinā niyatametāddaśeṣu dharmadhvajiṣu prājñasmāniṣu paramakṛtajñeṣu yuktatarāṇi pratikartavyāni pitṛvadhasandhukṣitamanyusindhutaraṇabandhuḥ akhilavasundhareśāntarcasāvisagandhī kaṭhoradhāraḥ
kuṭhāra evāyamaddhā vibudhyate" iti sphuritādharamuditahāsamudito'sau
gurujanakharasasiddhaśiṣyagaṇanibaddhapremabharavirahitayānayā girā sanāgudīyamānarabhaso'pi gabhīrataramanāḥ punarapi sasmitamidamudīrayāmāsa—
keyaṃ deśika! te sadādarakarī brahmaṇyamudrā varā
naivaṃ dṛṣṭacarī na ca śrutacarī nonūyamānā budhaiḥ
śāntenādbhutaraudravīraśabalenāddhā rasenāśvitā
hiṃsāmiśratapovidhānamahitā vaktuṃ na śakyā janaiḥ
12.87
hanta! svāṃ jananīṃ nihindhi sahajānapyāśu vācā pituḥ
khidyasvātha tataḥ svatātasavidhāt tatprāṇanaṃ vā śṛṇu
naivaṃ kiṃ kimihākṛtākṛtacaraṃ kenāpi loke bhavānīdṛkṣaṃ vata kṣarmakṣamamaparaḥ ko vetti lokatraye
12.88
śrośrūye gaditaṃ tvayaiva satataṃ trissaptakṛtvo nṛpāneṣo'haṃ nyahanaṃ rupetyayi śṛṇe | nāsaṃ batāhaṃ tadā
loke'smin yadi vā tadāyamudpatsye'haṃ mano mohanaṃ
nidhyāyan niravāpayiṣyamimitaṃ tadbāhuvīryaṃ tava
12.89
jaya jaya bhṛgukulaketo! dvijātimātrasambhāvanīyavīrāgresara!
mahitavaṃśajāta vedasaṃstutāpadāna! mayi māmā kalaya kopam apanayajalamarusthalāyamānayaśovārirāśe reṇukānandana! ka vā hīnabalo'haṃ, ka vā daśarathakumāreṇāpyagaṇitaparākramo bhavān| mahitapratāpa! māninā-magresara! sphuṭataraprasūtāpadāno'yaṃ na kutrāpi te pratibhaṭabhaṭabhayāvahaḥ| kuṭhāraḥ kuṇṭhadhāraḥ, tadkhaṇḍarājasabhāvanaśuṣman! bhīṣmo'hamime munivaranate caraṇe samāśraye
dharmaniṣṭhe ha śaraṇaṃ tvatprasādo hi no guro!
yuyutsatāṃ svaśiṣyaistu bhavānno tanumo namaḥ
12.90
atha tathāvidhāṃ bhāgīratheyabhāratīṃ parikalpya sarabhasodbhūtarabhasabharaparibhūtacetāḥ sa khalu bhṛgukulodvahaḥ "re re pāpāśaya ! bhavatu
bhavatu | sudhārasāpūrṇamukhaviṣakumbhāyamānaiḥ pramukhamadhurairetairvacogumphavisaraiḥ vidhīyamānamavamānamidamavagatameva | raṇāṅgaṇa eva paraśumātrasahāyo'hamasya yuktataramuttaramupahariṣyāmi | yadi śakto'si pattanametya
baddhakakṣyo maṅkṣu māmabhiyuṅkṣva ! kurukṣetra eva nikhilakṣatrakulanihantā
bhavantamahaṃ tu pratipālayāmī"tyabhidhāya paridhūyamānaparaśvadhaparitrāsitabhuvanacakro rayādayāścakre
vākyaṃ śrutvāsya yuddhaṃ sa kartuṃ niścitya kauravaḥ
pattanaṃ hastinaṃ gatvā natvā mātre taduktavān
Commentaries (1)
- Mānavedacampūṭīkā — Kṛṣṇamiśra, Sanskrit
Linked texts (1)
- Pūrvabhāratacampū — Mānaveda 1618, Sanskrit