<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda.14.36 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Mixed prose-and-verse narratives](https://indike.org/pramana/in.lit.campu) › [Romantic, fictional and courtly campūs](https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha) › [Mandaramaranda](https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda) › 14.36

# Mandaramaranda 14.36

Mandāramaranda 14.36

- **Language:** Sanskrit

### [14.36](https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda.14.36)

atho rasānanubhavagocaratvaṃ nayanti ye  
prayatnajā dehadharmā anubhāvāśca te matāḥ  
anubhāvā dvidhā proktāḥ śuddhābhineyabhedataḥ  
tatrānāropitāḥ śuddhā antyā āropitā naṭe  
dvividhāḥ syuḥ punardvedhā vācikāṅgikabhedataḥ  
vāgvyāpāro vācikaḥ syādaṅgavyāpāra āṅgikaḥ  
smitaṃ netraprasādaśca pramodo madhuraṃ vacaḥ  
kaṭākṣaśca bhujākṣepo dhṛtirāsyaprasannatā  
ityādyaṅgavikārāḥ syuḥ śṛṅgāre tvanubhāvakāḥ  
kuñcanaṃ veṣavākyāṅgavikārā oṣṭhacālanam  
kapolanāsāsyandādyā hāsye syuranubhāvakāḥ  
niḥśvāsavacanaṃ mohaḥ saṃtāpaḥ paridevanam  
dehābhighātaruditadāhādyāḥ karuṇe rase  
nānāprahārabhrukuṭīkarāgraparipeṣaṇam  
dantoṣṭhapīḍanaśiraḥkampādyā raudra īritāḥ  
parākramotsāhaśauryavīryadhairyapradhānakāḥ  
ākṣepādiyutā vāco rase vīre'nubhāvakāḥ  
romāñcasvarabhedāṅgikaranetrādikampanam  
śuṣkoṣṭhatālukaṇṭhādyā anubhāvā bhayānake  
netrāsyaghūrṇanaṃ nāsāmukhākṣyācchādanāni ca  
niṣṭhovanādyā bībhatse anubhāvā rase matāḥ  
hāhākāraḥ sādhuvādaḥ kampā gadgadabhāṣaṇam  
nirnimeṣapreṣaṇādyā anubhāvāḥ syuradbhute  
vibhāvastu jñāyamānarasotpādanakāraṇam  
sa vibhāvo dvidhā cālambnoddīpanabhedataḥ  
ālambanavibhāvastu yamālambyābhijāyate  
kāryaṃ sa syāddvitīyastu nimittaṃ kāraṇaṃ matam  
uddīpanavibhāvo'pi proktaḥ prājñaiścaturvidhaḥ  
ālambanālaṃkaraṇaṃ tacceṣṭā tadguṇāstathā  
taṭasthaśceti tatsarvaṃ nirdiśāmi kramādiha  
ālambanavibhāvāstu nāyakādya īritāḥ  
ālambanālaṃkaraṇaṃ hāranūpurapūrvakam  
tathālambanaceṣṭāstu hāvabhāvādayo matāḥ  
ālambanaguṇāścāpi rūpayauvanapūrvakāḥ  
taṭasthāḥ śītakiraṇamalayānilapūrvakāḥ  
mālyālaṃkārartugānakāvyasevāsudhākarāḥ  
candanodyānagatyādyāḥ śṛṅgāroddīpakā matāḥ  
vikṛtālaṃkāraveṣācāravyāhārapūrvakāḥ  
uddīpanavibhāvāstu rase hāsye prakīrtitāḥ  
śāpeṣṭanāśadāridryabandhanavyasanādayaḥ  
uddīpanavibhāvāstu kathitāḥ karuṇe rase  
saṃgrāmāyudhakhaṅgābhibhavārtyuditadurgiraḥ  
bhedanirbhartsanādyāḥ syū raudre tūddīpakā rase  
vyavasāyotsāhamohā viṣādā vismayādayaḥ  
uddīpakā rase vīre vibhāvāḥ kathitā budhaiḥ  
śmaśānā raṇyasaṃgrāmamahāsattvādikarśanam  
duḥkhaśravaṇakṣmāpāparādhādyā bhayānake  
bībhatse cānabhimatagandhasparśarasekṣaṇam  
ahṛdyaśravaṇasmṛtyādaya uddīpakā matāḥ  
śilpamāyākarmarūpātiśayavacāṃsi ca  
indrajālādayaḥ proktā adbhutoddīpakā budhaiḥ  
anubhāvavibhāvānāṃ nodāharaṇamīritam  
sugamatvāttathaiteṣāṃ granthagauravabhītitaḥ  
vyabhicārivibhāvānubhāvairbhāvaiśca sāttvikaiḥ  
etaiḥ samullāsito'yaṃ bhāvaḥ sthāyī raso mataḥ  
anubhāvavibhāvādyairyatra cittasya viśramaḥ  
rasaṃ taṃ bruvate'nye'nye prabuddhasthāyivāsanām  
alaukiko laukikaścetyevaṃ sa dvividho rasaḥ  
ātmacetaḥ saṃnikarṣamātrajātastvalaukikaḥ  
bahiḥ svasaṃnikarṣebhyaḥ syādudbhūtastu laukikaḥ  
śṛṅgārahāsyakaruṇaraudravīrabhayānakāḥ  
bībhatso'dbhuta ityaṣṭavidhaḥ syādubhayo rasaḥ  
raso'pi navamaḥ śāntaḥ śamasthāyīti kecana  
anye tu karuṇāsthāyī vātsalyaṃ daśamo'pi ca  
rasasya tatra nityatvānna śāntirnodayo'pi ca  
anityatvāttu bhāvānāmasti śāntistathodayaḥ  
rasasya saṃdhiśābalye na kenāpi prakīrtite  
bhāvānāṃ saṃdhiśābalye sarvaiḥ kavibhirīrite  
abhilāṣādyātmakatvādṛtyādisthāyināṃ punaḥ  
ato na rasatātaiṣāmānandātmā yato rasaḥ  
yūnoḥ parasparaṃ pūrṇaḥ pramodaḥ śucirucyate  
daivataṃ viṣṇurevāsya varṇaḥ śyāmaḥ prakīrtitaḥ  
saṃbhogavipralambhābhyāṃ śṛṅgāro dvividho mataḥ  
saṃbhogaḥ syāccumbanādibhedādyadyapyanekadhā  
tathāpi kāminīkāntārabdhabhedādvidhā mataḥ  
yathā yathā kiratyeṣā kaṭākṣaviśikhānpriye  
tathā tathā vahatyeṣa sāndraromāñcakañcukam

- [Previous: 14.35](https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda.14.35)
- [Next: 14.37](https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda.14.37)
- [Up: 14](https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda.14)

## Linked texts (3)

- [Mandāramarandacampū](https://indike.org/pramana/in.art.alamkara.sahitya.samgraha.daksinatya.mandaramarandacampu.6.36) — Kṛṣṇanātha 1600, Sanskrit
- [Yaśavantayaśobhūṣaṇa](https://indike.org/pramana/in.art.alamkara.yasobhusana.rajayasobhusana.yasavantayasobhusana.13.2-2) — Rāmakṛṣṇa, Sanskrit
- [Mandāramaganda](https://indike.org/pramana/in.art.alamkara.sahitya.samgraha.other.mandaramaganda.12.36) — Kṛṣṇamiśra, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda.14.36](https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda.14.36) · Pramāṇa
