<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda.23.p1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Mixed prose-and-verse narratives](https://indike.org/pramana/in.lit.campu) › [Romantic, fictional and courtly campūs](https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha) › [Mandaramaranda](https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda) › 23.p1

# Mandaramaranda 23.p1

Mandāramaranda 23.p1

- **Language:** Sanskrit

### [23.p1.1](https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda.23.p1.1)

athātra varṇyāvarṇyāni prabandheṣu bruve sphuṭam  
varṇyo mukhyatayā netā lokottaraguṇottaraḥ  
tena kartuḥ prabandhasya pratiṣṭhā mahatī bhavet  
kulācārayaśaḥśauryatyāgaśīlādivarṇanam  
kriyate nāyakasyaiva yattadevātisaṃmatam  
atha vā tadviruddhasya varṇayitvā bahūnguṇān  
tajjayānnāyakotkarṣavarṇanaṃ ca mataṃ kvacit  
ghaṭate netari dvedhā svataḥsiddhena kalpite  
nṛpe kīrtiprajārāgapratāpājñānayakṣamāḥ  
vivekāripurīdāhadharmasaṃgrāmapūrvakāḥ  
kumāre khuralīśastrabalaśāstrakalādayaḥ  
mahiṣyāṃ rūpalāvaṇyatrapāśṛṅgāramanmathāḥ  
cāturyapremadākṣiṇyaśīlamānamukhādayaḥ  
mantrī bhaktaḥ svadeśīyo'nuddhato buddhimānkṣamī  
senādhipaḥ svāmibhakto dhairyavānvijayī raṇe  
puryāṃ prasādaparikhātoraṇādhvaprapādhvajāḥ  
vaprāṭṭārāmakulaṭāveśyāvāpīsatīmukhāḥ  
deśe dravyajanādhikyanadīmātṛkatādayaḥ  
grāme dhānyasaraḥkṣetrāraghaṭṭāḥ pādapādayaḥ  
abdhau yādogajadvīpatnaurmyadrīnduvṛddhayaḥ  
vidyutpotaurvagāmbhīryadhvaninadyāgamādayaḥ  
udyāne phalapuṣpadrulatākrīḍāsaro'drayaḥ  
pikālikekihariṇahaṃsacakradhvajādayaḥ  
kāsāre laharīkañjacakrahaṃsamadhuvratāḥ  
tīrārāmavadhūkelībhramipānthajhaṣādayaḥ  
parvate'bhrauṣadhīśṛṅgavanakiṃnaranirjharāḥ  
dhātuvaṃśaguhāratnādhityako'patyakādayaḥ  
vane sarpavarāhebholūkabhilladavādayaḥ  
mantre sthairyopāyasiddhiṣāḍguṇyodayacintanam  
pañcāṅgaśaktisaunnatyanirjanasthānapūrvakāḥ  
dūte dākṣiṇyabhīrutvaṃ śatrukṣobhakarī kriyā  
svasvāmivikraunnatyavākyadhārṣṭyādayo matāḥ  
raṇe khaṅgarajastūryaśaravṛṣṭipalādrayaḥ  
chinnacchatradhvajā raktanadīkolāhalādayaḥ  
aśve vegitvasajjātikhurotkhātarajomukhāḥ

### [23.p1.2](https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda.23.p1.2)

mṛgayāyāṃ nīlaveṣo vāgurāmṛgasādhvasam  
śvapaktvaryasaṃcāro bhaṭṭahikkātvarādayaḥ  
virahe jāgaraśvāsaniṣādairghyakṛśāṅgatāḥ  
saṃtāpacintāmālinyamaunaraktākṣatādayaḥ  
surate svedakaṇikā sītkāro bhūṣaṇacyutiḥ  
mañjīrakaṅkaṇārāvanakhadantakṣatādayaḥ  
yātrāyāṃ dundubhidhvānakarabhadhvajavesarāḥ  
śakaṭokṣacchatradhūlipṛthvīkampabalādayaḥ  
gaje tu karṇacāpalyamuccatvaṃ vyūhabheditā  
sindūracitrayodhitvakumbhamuktāphalādayaḥ  
surāpāne gativacaḥskhalanaṃ nayanabhramaḥ  
lajjāmānacyutiścittabhramaraktākṣatādayaḥ  
sūryodaye'mbhojacakranetrapānthavikāsanam  
rāgo bhendutamodhūkakuvacoraviṣādanam  
candrodaye tu virahicakrābjakulatārtayaḥ  
abdhidampaticandrāśmacakoraprītipūrvakāḥ  
vasante pikagānāmramañjarīmandamārutāḥ  
puṣpāṇi drudalodbhedapalāśabhramarādayaḥ  
grīṣme pāṭalamallītāpasaraḥpathikaśoṣāgraphalapākāḥ  
mṛgatṛṣṇālapasamīraḥ kāntā pānīyaśālikā mukhyāḥ  
varṣāsu meghahaliketakanimnagānāṃ  
jhañjhānilasya śikhijātikadambakānām  
prītiśca haṃsagamanaṃ nalinīlatānāṃ  
patrodbhavo'rkalatikādalapātanādyāḥ  
śaradi sūryasudhākarapāṭavaṃ vimalatāmbhasi haṃsavṛṣassayāḥ  
kamalaśāradasaikatavistṛtiḥ suśikhipakṣmadāpagamādayaḥ  
hemante rajanīdairghyaṃ nalinīkusumakṣatiḥ  
dinālpatvaṃ himaprauḍhibakānandyavodbhavāḥ  
śiśire veṇukundābjadāhaḥ śikhiratotsavāḥ  
svayaṃvare satīpūjāvādyaghoṣanṛpāgamāḥ  
rājaputryā nṛpākārānvayaceṣṭāprakāśanam  
vivāhe maṅgalasnānaṃ bhūṣaṇaṃ kāminīravaḥ  
vedī saṃgītatārekṣālājāhomadvijādayaḥ  
vanakelau ca kusumāvacayaḥ kusumarpaṇam  
dayite gotravibhrāntisapakṣeṣyoktipūrvakāḥ

### [23.p1.3](https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda.23.p1.3)

jalakelau jalakṣobhaścakrahaṃsāpasarpaṇam  
padmagnānipayobindudṛgrāgābhūṣaṇacyutiḥ  
śvetāstvairāvataḥ śaṃbhuḥ kīrtiścandraḥ śaraddhanaḥ  
prāsādasaudhanagaramandāradruhimādrayaḥ  
sūryendukāntakarpūrasudhāṃśukarakā himam  
piṇḍīroccaiḥśravo jyotsnāśurambhābhasmacandanam  
nirmokahārorṇāmattattvasattvāsthiśarkarāḥ  
śeṣābhrakasudhāgaṅgāgajadantāmbucāmaram  
rambhāgarbhaḥ puṇḍarīkamṛṇālasikatātrakāḥ  
haṃsasiṃhadhvajacchatraketakīgarbhanirjharāḥ  
lodhramuktāpuṣpatāracūrṇaśuktikadarpikāḥ  
kailāsakāśakārpāsahāsahāsyośanaḥkṛtam  
nāradaḥ pāradaḥ puṇyavasanasphaṭikādayaḥ  
śyāmāstvadvidrukālīyavanabhairavarākṣasāḥ  
śivakaṇṭhaḥ śaniḥ śīrī kalicandrakarāhavaḥ  
bādarāyaṇavastrābhradraupadīkajjalārjunāḥ  
kālīkolyamāḥ keśakastūrīyamunāgajāḥ  
vipākāśakuhūpāparasaviṣṇutamoniśāḥ  
maṣīpaṅkamadāmbhodhitalatāpicchakokilāḥ  
golāṅgulāsyaguñjāsyadhūmaśṛṅgāravallayaḥ  
kekitejanabarhālikhalacittakanīnikāḥ  
tilendīvaraduṣkīrtimustānīlībhayānakāḥ  
bhillacchāyā mṛgīnetraṃ śastraṃ kāntādṛgādayaḥ  
nīlāḥ syuḥ śādvaśaivāladūrvāvaṃśāṅkurāḥ śukaḥ  
bībhatsasūryaturagāḥ parṇaṃ marakatādayaḥ  
raktāḥ syuḥ sūryagokarṇagundrakhadyotayāvakāḥ  
tāmrakuṅkumasindūradṛgvimbādharadhātavaḥ  
vidyutpadmakajihvāsṛktaptapāpalakiṃśukāḥ  
ambhojakukkuṭaśikhāhiṅgulāśokapāṭalāḥ  
kusumbho haṃsacañcvaṅgī nimbārkipākapallavau  
tretā nakhakṣataṃ raudraḥ śukamarkaṭayormukham  
prapātaśca cakorāhibukapotadṛgādayaḥ  
pītāḥ syurdvāparabrahmajīvaśakramanaḥśilāḥ  
gaurīgomūtragaruḍaṃmaṇḍūkeśvaradṛgjaṭāḥ  
madhu vīrādbhutau koko markaṭaḥ śārikāmukham

### [23.p1.4](https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda.23.p1.4)

karṇikāraḥ śālidīparocanāṃśukādayaḥ (?)  
dhūsarāḥ karuṇo dhūlilūtākākakharādayaḥ  
saṃpūrṇavṛttāstilakacakrapadmendudarpaṇāḥ  
mṛdaṅgapuṭaśāṇāsyāraghaṭṭaghuṭikādayaḥ  
alpavṛttāstāralūtā gṛhapūpakakacchapāḥ  
ālavāsamahīkaṃsanakhacarmādayo matāḥ  
trikoṇā vajraśṛṅgāṭakaśakaṭā vahnimaṇḍalam  
vakrāḥ kiṃśukabhālabhrūvidyutkuddālacandrakāḥ  
nakhāṅkuśukabālenduśukāsyendradhanuḥphaṇāḥ  
kaṭākṣadātrebhadantapurohitakarādayaḥ  
tīkṣṇāni durvacovahnikaṭākṣanakharādayaḥ  
guravaḥ sanmanaḥśroṇikapāṭastanabuddhayaḥ  
sukhadāḥ suspṛhā labdhirviyuktapriyasaṃgamaḥ  
dātṛsvātantryaputrāptividyāmitrendubuddhayaḥ  
duḥkhadāḥ pāratantryādhivyādhimānacyutidviṣaḥ  
kubhāryāśleṣakugrāmavāsakusvāmisevanam  
kanyābahutvaṃ vārdhi(rdha)kyaṃ nivāsaḥ paraveśmani  
sthirāḥ syurvāridhīrājau dharmādharmau satāṃ manaḥ  
asthirāḥ kāminīrājaprasādasvapnadurjanam  
mandagāśca śanijñānikāntāmātaṅgamāhiṣāḥ  
krūrasvarāḥ kākavṛkavarāhoṣṭrāśca gardabhāḥ  
baliṣṭhā viṣṇugaruḍasatyatijñā yamādayaḥ  
surūpāḥ kṛṣṇanakulanalakūbaramanmathāḥ  
duḥsahāḥ kāmatāpādipratāpā durbacastapaḥ  
madhurāḥ syurvidagdhoktikāntādharaśaśitviṣaḥ  
itthamete varṇanīyāḥ prabandheṣu yathocitam  
atha vakṣyāmi sarveṣāṃ kavīnāṃ samayaṃ sphuṭam  
sato'pi cānibandhaḥ syādasato'pi nibandhanam  
niyamena nibandhaśca vikalpena nibandhanam  
evaṃ kavīnāṃ samayaścaturdhā parikīrtitaḥ  
vastunaḥ sato'pyanibandhanaṃ yathā—  
ayane candrikāsaṃpatpakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ  
vasante mālatīpuṣpaṃ kāmidanteṣu raktatā  
phalapuṣpe candane ca phalaṃ cāśokapādape  
divā vikāsaḥ kumude varṣākāle ca mallikā

### [23.p1.5](https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda.23.p1.5)

na varṇayetsato'pyetānprabandheṣu kadācana  
athāsato vastuno nibandhanaṃ nirūpyate—  
haṃse kīrtau ca śubhratvaṃ dārḍhyaṃ duṣkīrtipāpayoḥ  
añjaligrāhyatā kumbhapūryatvaṃ śaśidīdhiteḥ  
ratnāni yatra tatrādrau kamalāni nadīṣvapi  
mandākinyāṃ jalebhādihiṃsāḥ sarvajalāśaye  
jyotsnāpānaṃ cakorāṇāṃ pratāpe raktatoṣṇate  
dhvāntasya puṣṭimrgrāhyatvaṃ lepanaṃ sūcibhedyatā  
viśleṣaḥ kokayo rātryāṃ raktatvaṃ krodharāgayoḥ  
kāntāmadhye'pyadṛśyatvaṃ samudrāṇāṃ caturthatā  
niyamena nibandhanaṃ yathā—  
bahukālasthitasyāpi śivacandrasya bālatā  
manuṣyā maulito varṇyā devāścaraṇatastathā  
bhūrjatvaghimavatyeva malayeṣveva candanam  
raktatvaṃ ratnabandhūkabimbāmbhojavivasvatām  
kṛṣṇatvaṃ keśakāmālipikakākapayomucām  
sāmānyaśauklyaṃ chantrāmbhaḥ patākāpuṣpavāsasām  
vasanta eva varṇyaṃ syātparapuṣṭasya kūjitam  
varṣāsveva mayūrāṇāṃ rutaṃ nṛtyaṃ ca varṇayet  
lajjākopāyaśonāśaroṣākrandāsyakṛṣṇatāḥ  
rāgapāṇḍuratādainyaviṣapānatapojapāḥ  
duḥkhadveṣāmicārerṣyāsihanoddhrīvikādayaḥ  
varṇanīyā jitasyaite parābhavasamudbhavāḥ  
kṛṣṇatvaṃ haritatvaṃ vā kamalāsaṃpadormatam  
pītatvaṃ raktatā vāgnau parāge svarṇavidyutoḥ  
dānavāsuradaityānāmaikyamevātisaṃmatam  
kaṭākṣe śauklyakṛṣṇatve lobhre lohitapāṭalau  
candre śaśamṛgau kāmadhvaje makararohitau  
evaṃ kavīnāṃ samayo diṅmātraṃ parikīrtitaḥ

## Linked texts (3)

- [Alaṅkāramaṇihāra](https://indike.org/pramana/in.art.alamkara.yasobhusana.devata-acarya.alankaramanihara.2.40.1249_158) — Śrīkṛṣṇa, Sanskrit
- [Mandāramarandacampū](https://indike.org/pramana/in.art.alamkara.sahitya.samgraha.daksinatya.mandaramarandacampu.10.255_260) — Kṛṣṇanātha 1600, Sanskrit
- [Mandāramaganda](https://indike.org/pramana/in.art.alamkara.sahitya.samgraha.other.mandaramaganda.22.p1.1) — Kṛṣṇamiśra, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda.23.p1](https://indike.org/pramana/in.lit.campu.katha.mandaramaranda.23.p1) · Pramāṇa
