Mandaramarda 12

Mandāramarda 12

Language: Sanskrit

12.62 — 1 part

12.27

yuvānurañjanākāraceṣṭā śṛṅgāranāyikā
vitanoti mudaṃ yūnāṃ vilāsaiḥ sundarīmaṇiḥ
svīyā ca parakīyā ca sāmānyā ceti sā tridhā
svīyā tatra tridhā mugdhāmadhyāprauḍhāvibhedataḥ
mugdhā tatra dvidhā jñātayauvanājñātayauvanā
dvidhobhe śuddhaviśrabdhanavoḍhābhedataḥ punaḥ
prauḍhā ratipriyānandamohiteti dvidhā matā
madhyāprauḍhe punastredhā dhīrādhīrobhayātmanā
jyeṣṭhākaniṣṭhābhedena trividhe te punardvidhā
kanyāparoḍhābhedena parakīyāpi ca dvidhā
sāmānyā gaṇikādiḥ syātsaibaikaṃ kathitā budhaiḥ
sāmānyāparakīye dve prauḍhe ityeva saṃmate
vinā mugdhāmaṣṭavidhā avasthābhedataśca tāḥ
samugdhā apyaṣṭavidhā ityetāḥ kecidūcire
svādhīnapatikā vipralabdhā vāsakasajjikā
virahotkaṇṭhitā proṣyadvallabhā khaṇḍitā tathā
kalahāntaritā cābhisāriketi vibhedataḥ
guṇatastāstridhāpi syuruttamāmadhyamādhamāḥ
punaśca tāstridhā jñeyā divyādivyobhayātmanā
punastridhoddhatodāttā lalitāśāntikā iti
akṣatā ca kṣatā yātāyātāyāyāvaretyapi
punaścaturdhā kathitāḥ pūrvairbhojādibhirbudhaiḥ
padminī cittinī(triṇī) caiva śaṅkhinī hastinīti ca
punaścaturdhā kathitāḥ kāmaśāstreṣu jātitaḥ
kaphinī vātalā pittalā prakṛtyā punastridhā
athoktānāṃ ca bhedānāṃ lakṣaṇodāhṛtī bruve
svāminyevānuraktātmā sā svīyā parikīrtitā
jānakī sevate rāmaṃ vane'pi bhavane tathā
tadguṇābhartṛśuśrūṣā śīlasaṃrakṣaṇakṣamā
ārjavaṃ gurubhaktiśca sadācāro vivekato
udgatayauvanā mugdhā lajjāvijitamanmathā
dṛṣṭvā navarate kāntaṃ lajjate vepathe vadhūḥ

12.28

lajjā bhayamadhairyaṃ ca cāpalyaṃ cālpakopatā
utkaṇṭhā śiśuceṣṭā ca bhūṣaṇeṣvapi tadguṇāḥ
yauvanasya parijñāne sati sā jñātayauvanā
paśyantīṃ svasakhīṃ vīkṣya dṛḍhaṃ badhnāti kañcukam
yauvanasyāparijñāne sā syādajñātayauvanā
kimidaṃ sakhi me vakṣo gādha(ḍha)tāmavagāhate

12.29

sā tu śuddhanavoḍhā syādanicchantyakṣamā ratam
kroḍīkṛtā bodhitāpi yatate gantumeva sā
sā viśrabdhanavoḍhā syādicchantyapyakṣamā ratam
suṣvāpa bhartussavidhe nīvīdattakarāmbujā

12.30

lajjāmanmathamadhyasthā madhyā codbhūtayauvanā
kāntā rahaḥ priyatamamadraṣṭuṃ draṣṭumīhate
sāparādhe priye kopo vyaktāvyaktaśca matsaraḥ
sapatnīṣvabhyasūyā ca prāyo madhyāguṇā matāḥ
smaramandīkṛtavrīḍā prauḍhā saṃpūrṇayauvanā
āliliṅga svayaṃ kāntā dayitaṃ mārasundaram

12.31

ratiprītiśca saṃmohaḥ priyākarṣaṇakauśalam
ratiprāgalbhyamityādyāḥ prauḍhāyāḥ kathitā guṇāḥ
ratipriyā tu suratapramodaparilālitā
karṇotpalaṃ tayāgopi prātaḥ kānte ratodyate
ānandamohitā saṅgasukhavismṛtatatkriyā
sā rate dayitāśliṣṭā vyasmaratsvāṃ tanūmapi

12.32

madhyā dhīrā tu vada(ca)tī sotprāsaṃ sāgasaṃ priyam
sadā rāmāntarāsaktyā śrānto'syāssva priya kṣaṇam
madhyā tvadhīrā paruṣaiḥ khedayedvallabhaṃ ruṣā
tadekāsaktacittasya mayi te ko'yamādaraḥ

12.33

dhīrādhīrā tu vakroktyā sabāṣpaṃ vadati priyam
yuvā kāntaśca rāgī tvamityuktvāśru sumoca sā
prauḍhā dhīrā tu cāturyātkhedayedvallabhaṃ ruṣā
jahau pratyudgamāttalpaṃ sāgasaṃ priyamīkṣya sā

12.34

saṃtarjya niṣṭhuraṃ roṣādadhīrā tāḍayetpriyam
dṛṣṭvā kṛtāgasaṃ kāntamabadhnātpuṣpamālayā
dhīrādhīrā tu saṃtarjya ratyaudāsyaṃ bhajetpriye
talpānniṣkāsayāmāsa dayitaṃ kalitāgasam

12.35

snehādhikyavatī jyeṣṭhā bhartaryūnā kaniṣṭhikā
netre nimīlya kasyāściccumbatyanyāṃ rahaḥ priyaḥ
parakīyā tvaprakaṭīkṛtānyapuruṣaspṛhā
vasantavanasaṃpattimīdṛśīṃ vīkṣya sundari

12.36

mama cittaṃ parādhīnaṃ kiṃ vā kartuṃ samīhate
mṛṣoktiḥ sāhasaṃ caiva gopanaṃ ca pratāraṇam
saṃketaceṣṭācāturyaṃ parakīyāguṇā matāḥ
tatra kanyā tvanūḍhā syātsotkaṇṭhā pitṛpālitā
kanyā saudhātprekṣate tamalsā lolavīkṣaṇaiḥ

12.37

paroḍhā tu pareṇoḍhā guptānyapuruṣaspṛhā
sakhi kuñjaṃ nirīkṣyedṃ parasminrajyate manaḥ
sāmānyāṃ dhanikodārajaneṣvevānurāgiṇī
āḍhyo'tyudāraḥ kānto'yamenamatkaṇṭhate manaḥ

12.38

mṛṣānurāgo mātsaryaṃ ratitantrapragalbhatā
prāyo vittādilāṣādyāḥ sāmānyāyā guṇā matāḥ
priyopalālitā nityaṃ svādhīnapatikā matā
hṛdāpi na smaratyanyāṃ māṃ vinā dayito mama
asyāstu ceṣṭāḥ kathitāḥ smarapūjāmahotsavaḥ
vanakelī jalakrīḍā kusumāpacayādayaḥ
vipralabdhā tu saṃketaṃ gatānyāsaktavallabhā
sa yannānāgataḥ kuñjaṃ kasyā vā vartate gṛhe

12.39

nirvedacintākhedāśrumūrcchāniḥśvasitādayaḥ
dūtīsaṃpreṣaṇādyāḥ syurvipralabdhāguṇā matāḥ
bhūṣitātmagṛhā kāntāgame vāsakasajjikā
gehaṃ vibhūṣya cātmānaṃ sā dvāre tvāṃ pratīkṣate
asyāstu ceṣṭāsaṃbhogamanorathavicintanam
priyāgamanamārgābhivīkṣāprabhṛtayo guṇāḥ
cirayatyadhikaṃ kānte virahotkaṇṭhitonmanāḥ
samānaya drutaṃ kāntaṃ sakhi te vihito'ñjaliḥ

12.40

asyā guṇāstu saṃtāpo vepathuścāṅgasādanam
aratirbāṣpamokṣaśca svāvasthākathanādayaḥ
deśāntaragate kānte khinnā proṣitavallabhā
dūrastho dayito mārastudatyadya kathaṃ sahe
asyāstu jāgaraḥ kārśyaṃ nimittādivilokanam
mālinyamanavasthānaṃ prāyaḥ śayyāniṣevaṇam
jñāte'nyāsaṅgavikṛte khaṇḍiterṣyākaṣāyitā
māgā matsaṃvidhaṃ dhūrta yā priyā tadgṛhaṃ vraja

12.41

asyāstu cintā niśvāsastūṣṇīṃbhāvo'śrumocanam
muhuḥ pralāpa ityādyāśceṣṭā iṣṭā manīṣiṇām
kalahāntaritā paścāttaptā niryāpya nāyakam
paruṣaṃ bruvatīṃ dhigmāṃ sarase tādṛśi priye
asyāstu bhrāntisaṃtāpamohaniḥśvasitajvarāḥ
muhuḥ pralāpa ityādyāḥ kathitāḥ syurguṇā budhaiḥ
kāntābhisaraṇodyuktā smarārtā sābhisārikā
yayau sā priyasaṃkataṃ svayameva smarārditāḥ

12.42

divārāmāvibhedena dvividhā sābhisārikā
divābhisārikā sā syādyā divaiva saretpriyam
salilāharaṇavyājādyau kuñjaṃ priyaspṛśam
śyāmābhisārikā sā syādyā rātrau sarati priyam
vilokya svajanānsuptānyisaṃketamāyayau

12.43

jyotstrītamasvinībhedādiyaṃ cāpi punardvidhā
śubhravastrā saretkāntaṃ rātrau jyotsnyabhisārikā
kṣaumaṃ vasānā sā yāti priyaṃ candanacarcitā
nīlaveṣā saretkāntaṃ tamasvinyabhisārikā
priyāntikaṃ prayātyeṣā dhṛtanīlanicolikā

12.44

jyotsnāṃ yānaparā hyādyā tamogyānapa shape rāparā
yānamātravibhedena bhedā evaṃ prakīrtitāḥ
asyāḥ saṃtāpacintādyā vikriyāḥ syuryathocitam
uttamā hitakartrī syādahitaṃ kurvati priye
kāntaṃ kṛtāgasamapi priyaṃ sadakarotpriyā
hitāhitotkṛtihitāhitakartrī ca madhyamā
tatāḍa līlāpadmena ruṣā kāntaṃ kṛtāgasam

12.45

prasīdeti bruvāṇaṃ taṃ punaḥ premṇā vyabhūṣayat
adhamā kathitā yā sā hite'pyahitakāriṇī
anāgasaṃ pādagatamapi kāntaṃ vyabhartsayat

12.46

divyāḥ śacyādayaḥ proktā addyiā mālatīmukhāḥ
divyādivyā iti proktā jānakīrukmiṇīmukhāḥ
garvaśālinyuddhatā syādudāttā gūḍhamāninī
lalitā sādhyamānehā śāntā nirmānamānasā
udāttaiva bhaveddhīrāthādhīrā tūddhatā matā
lalitā tu bhavenmugdhā śāntā svīyottamā matā
bhuktānyena purā paścādūḍhānyenākṣatā matā
bhuktā śaktisutenoḍhā rājñā satyavatī yathā
gate bhartari yadyanyaṃ śritā sā tu kṣatā matā
yathā tārā ravisutaṃ nihate vālini priye

12.47

yātāyātā tu yugapadūḍhānekaustu bhartṛbhiḥ
yathā pāṇḍusutairūḍhā drupadasya kumārikā
ūḍhaikena tu saṃtyaktā kramādyāyāvarā matā
yathā bahuvarairūḍhā mādhavī coplātmajā

12.48

padminī candravadanā śirīṣamṛdulā tathā
lajjā mānavatī śyāmā gurusevāratā sadā
citriṇī lolanayanā śilpasaṃgītalolupā
tanvaṅgī kuñjaragatirmṛṅgī śyāmalakuntalā
śaṅkhinī syādvṛhanmadhyā kopinyalpastanī tathā
dīrghapādā drutagatiḥ kuṭilākṣī ca piṅgalā
hastinī bahubhukkrūrā niṣtrapā piṅgakuntalā
hrasvā sthūlādharā gauraśarīrāmandagāminī
kaphinī dṛḍharāgā syācchyāmā susnigdhalocanā
vātulā tu kaṭhorāṅgī cañcalā kṛṣṇapāṇijā
śyāmadhūsaravarṇā ca bahubhojyā pralāpinī
pittalā śoṇanayanā gaurāṅgī kuśalā rate
sā caturdhā punarapi nāyikā pratināyikā
upapūrvā tathā cānupūrvikā nāyiketi ca
syātkathāvyāpinī sarvaguṇayuktā ca nāyikā
yathā drupadajā proktā veṇīsaṃhāranāṭake
heturīrṣyārudādīnāṃ sapakṣā pratināyikā
duryodhanasya dayitā tatra bhānumatī yathā

12.49

tasyāḥ kaiścidguṇairhīnā pūjyā caivopanāyikā
samā nyūnāpi vā kiṃcitkanīyasyanunāyikā
saṃbandhinī bhikṣukāntā dāsī mālikakāminī
takravikretṛkā bālā rajakī śilpino naṭī
kārukāntā sakhī dhātrī sairandhrī pratigehikā
liṅginī dūtikā cāmūḥ sahāyā netṛsaṃgame
bhāvo hāvaśca helā ca kāntiḥ śobhā pragalbhatā
līlā vilāso vicchittirvibhramaḥ kilakiñcitam
moṭṭāyitaṃ kuṭṭamitaṃ bibboko lalitaṃ tathā
cakitaṃ vihṛtaṃ hāso dīptirdhairyaṃ kutūhalam
mādhuryaṃ ca tathaudāryamiti tryadhikāviṃśatiḥ
kāminīnāmalaṃkārā yauvane parikīrtitāḥ
bhāva ityucyate prājñai rasābhijñānayogyatā
śṛṇvantī kṛṣṇacaritaṃ rādhā kiṃcidvilajjate
īṣadṛṣṭavikāraḥ syādbhāvaḥ premābhisūcakaḥ
śrutvāsa preyaso vṛttaṃ kiṃcidutpulakā vadhūḥ

12.50

suvyaktavikriyo bhāvo helā śṛṅgārasūcakaḥ
sasmitānsānurāgādrānkaṭākṣānkirati priyā
manmathāpyāyinī sarvaśobhā kāntiriti smṛtā
mukhe hāsarucā dhūtaṃ kuce hārarucā hatam
pāde nakharucā bhītamālalambe kacaṃ tamaḥ

12.51

rūpopabhogatāruṇyaiḥ śobhāṅgānāṃ vibhūṣaṇam
tāṃ prāṅmukhīṃ tatra niveśya bālāṃ kṣaṇaṃ vilambena puro niṣaṇṇāḥ
tādṛkṣaśobhāhriyamāṇanetryaḥ prasādhane saṃnihite'pi sakhyaḥ

12.52

pragalbhatāṅgasādaḥ syānmanaḥ kṣobhapūrvakaḥ
tathā vrīḍā vidheyāpi tathā mugdhāpi sundarī
kalāprayoge cāturyaṃ sakhīṣvācāryatāṃ gatā

12.53

priyānukaraṇaṃ līlāvāgbhirgatyādiceṣṭitaiḥ
manovākkāyaceṣṭābhistvāmevānukaroti sā
tātkāliko vikārastu vilāsaḥ priyadarśanāt
māṃ vilokyātanodaṅgabhaṅgamanamitastanam

12.54

vicchittiratiramyatvamalpairapi bhūṣaṇaiḥ
prācīnamadhare navavīṭikānurāgo nayane kajjalamujjvalaṃ dukūlam
idamābharaṇaṃ nitambinīnāmitaradbhūṣaṇamaṅgadūṣaṇāya

12.55

vibhramastvarayā kāle bhūṣāsthānaviparyayaḥ
kaṭau hāraṃ kuce kāñcīṃ kṛtvā taṃ draṣṭumutvarā
roṣāśruharṣabhītyādeḥ saṃkaraḥ kilakiñcitam
gṛhīte hariṇā cādau kuñje rādhākucāṃśuke

12.56

hasati bhrukuṭīṃ dhatte muhurnṛtyati vepate
moṭṭāyitaṃ miṣādiṣṭakathādau bhāvasūcanam
vyājātkuto'pi kāntasya prastāve sasmitānanā

12.57

saṃmarde'pi sukhādhikyaṃ ratau kuṭṭamitaṃ matam
mudamāpa priyakṛtairnakhadantakṣatādibhiḥ
manākpriyakathālāpe vivvoko'nādarakriyā
bhugnabhrū namayatyāsyaṃ niśamya preyasaḥ kathām
sukumārāṅgavinyāso lalitaṃ parikīrtitam
kalakvaṇimañjīraṃ yāti sā madamantharam

Linked texts (6)

Pratāparudrīya (Pratāparudrayaśobhūṣaṇa) — Vidyānātha, Sanskrit
Sarasvatīkaṇṭhābharaṇa (alaṅkāra) — Bhoja, Sanskrit
Mandāramaranda — Śrīkṛṣṇa, Sanskrit
Mandāramaganda — Kṛṣṇamiśra, Sanskrit
Nanjarājayaśobhūṣaṇa — Nṛsiṃha 1714, Sanskrit
Nañjarājayaśobhūshaṇa — Narasiṃhakavi, Sanskrit