Pramāṇa · Search · About · API

Mandaramarda 18

Mandāramarda 18

Language
Sanskrit

Contents

18.48

ye rasasyāṅgino dharmāḥ śauryādaya iva sthitāḥ
utkarṣahetavaste syū racanāsthitayo guṇāḥ
ojomādhuryagāmbhīryaprasādaśleṣavistarāḥ
samatā saukumāryaṃ ca sauśabdyaṃ bhāvikaṃ gatiḥ
arthavyaktirudāratvaṃ saukṣmyaṃ kāntirudāttatā
preyaḥ prauḍhī rītiruktiḥ samitatvaṃ tathaiva ca
samādhyaurjityasaṃkṣepāste caturviṃśatiḥ smṛtāḥ
dīrghadīrghasamāsatvamojaḥśabdena gīyate
tuhinanagatanūjānāthanālīkakheladrajanikamanakanyāsāralīlāhasacchrīḥ
praṇayakupitakāntākāntanetrāntapāte
sati ratipatisūnoḥ pātu vaḥ sasmitā vai

18.48.p1

pṛthakpadatvaṃ mādhuryaṃ gāmbhīryaṃ dhvaniyuktatā
śīghrārthabodhakatvaṃ tu prasāda iti kathyate
mithaḥ saṃśliṣṭapadatā śleṣa ityucyate budhaiḥ
vistarastvativistārāduktārthasya samarthanam
avaiṣamyaṃ ca samatā saukumāryamarūkṣatā
suptiṅvyutpattisaṃbandhaḥ sauśabdyamiti kathyate
yatra bhāvavaśādvākyavṛttistatra tu bhāvikam
svarārohāvarohābhyāṃ ramyatvaṃ gatiriṣyate
arthavyaktistu saṃpūrṇasvarūpasphuṭatā matā
vikaṭākṣarabandhatvamudāratvamitīṣyate
kāntirujjvalatā saukṣmyamantaḥ sojjvalarūpatā
udāttatā bhavedyatra yogaḥ ślāghyairviśeṣaṇaiḥ
preyaḥ priyatarākhyānaṃ cāṭūktau yadvidhīyate
asantapartkramoktistu prauḍhirityabhidhīyate
yathopakramanirvāhaḥ sāntaṃ rītiritīryate
vidagdhabhaṇanaṃ yattu taduktiriti kathyate
yāvadarthapadatvaṃ tu saṃmitatvamudāhṛtam
samādhiranyadharmāṇāṃ yadanyatrādhirohaṇam
padanyāsasya gāḍhatvamaujityamiti kīrtyate
saṃkṣepato'rthakathanaṃ saṃkṣepa iti kathyate
gāmbhīryaṃ vistaraḥ saukṣmyamarthavyaktistathaiva ca
prauḍhiruktiḥ samādhiśca preyaḥ saṃkṣepa ityapi
evaṃ nava guṇā ārthā anye śabdaguṇā matāḥ
ojaḥ prauḍhirudāratvaṃ mādhuryaṃ bhāvukaṃ gatiḥ
saṃkṣepaśceti saptaite guṇāḥ syū racanāsthitāḥ
grāmyatvadoṣābhāvānsā kāntirnaiva vibhidyate
saṃmitatvaṃ tvapūrṇatvadoṣābhāvānna bhidyate
udāttatvaṃ cānucitārthatvābhāvānna bhidyate
arthavyaktistu sākāṅkṣatvābhāvānnātiricyate
sauśabdyaṃ cyutasaṃskāratvābhāvānna pṛthagbhavet
aurjityaṃ tu visaṃbandhitvābhāvato nātiricyate
patatprakarṣatābhāvātsamatā na vibhidyate
aślīlatārthadoṣasyābhāvāduktirna bhidyate
paruṣasyārthadoṣasyābhāvātpreyo na bhidyate
bhagnaprakramatābhāvādrītistu na pṛthagbhavet
samādhirartharūpatvātkāvyarūpaṃ guṇo na saḥ
prasādaḥ padasaukaryādakliṣṭatvānna bhidyate
śleṣaḥ kaṭuvisaṃdhitvābhāvato nātiricyate
citrārthatvātsaukṣmyaguṇastvarthacitrānna bhidyate
vistarākhyaḥ kāvyaliṅgālaṃkārānnātiricyate
saukumāryaṃ śrutikaṭutvābhāvānnātiricyate
gāmbhīryaṃ hyarthaśatayutyutthadhvanito nātiricyate
śṛṅgāre karuṇe cāpi mādhuryaṃ syādviśeṣataḥ
udāratvaujasī prokte vīre bībhatsaraudrayoḥ
ojoguṇastu kathitaḥ śṛṅgāre'pyadbhute kvacit
anye caturguṇāḥ sarvaraseṣvapi yathocitam
vastutastu mate'pyeṣāṃ guṇānāṃ ghaṭanā sthiteḥ
samādhisaukṣmyagāmbhīryavistarāḥ syurguṇā dhruvam

18.48.p2

iti guṇaprakaraṇam

Linked texts (5)