Mandaramarda 21
Mandāramarda 21
- Language
- Sanskrit
21.p1
pātre nṛṇāmanīcānāṃ saṃskṛtaṃ parikīrtitam
liṅginīmantrijāveśyādevīnāṃ ca kvacitkvacit
strīṇāṃ prāyaḥ śūrasenī prākṛtaṃ māgadhī tathā
tathaiva nīcapātrāṇāṃ tattaddeśīyabhāṣaṇam
yathocitaṃ rākṣasānāṃ paiśācī parikīrtitā
avarairliṅgidevarṣiviprāmātyāgrajāḥ sudhīḥ
bhagavacchabdavācyāḥ syuḥ sūtriṇāryaiti sā naṭī
tenānugo māriṣaśca pāripārśvaka ityapi
naṭyā sūtrī tvāryaputrastathāryaśceti kīrtyate
anugena sa bhāvaḥ syātpūjyaiḥ śiṣyātmajānujāḥ
vatsāḥ sūtena cāyuṣmānrathī śiṣyātmajānujaiḥ
pūjyastu sugṛhītaśca tātaścetyāpi kīrtyate
nṛpeṇa gaṇikā nāmnānucarairajjukèti sā
sarvaistu yuvarājo'pi kumāro bhartṛdārakaḥ
bhṛtyairbhaṭṭārako devo nṛpo vipraistu nāmataḥ
vidūṣakeṇa rājeti vayasya iti vā nṛpaḥ
ṛṣibhiḥ sa ca rājā syāddharmairbhaṭṭa ityapi
nṛpeṇa mahiṣī devī tadanyā caiva bhoginī
aparairbhaṭṭinī saiva nīcairgosvāminīti sā
abrahmaṇyamavadhyoktau mātā tvambeti kīrtyate
bhaginīpatirāvutto rājaśālastu rāṣṭriyaḥ
jyeṣṭhā tu bhaginī cāttāpyantikā cāttiketi vā
nīcāsaṃbodhane haṇḍe ceṭīṃ hañje sakhīṃ halā
vyabhicārirasasthāyibhāvānāṃ śabdavācyatā
kaṣṭakalpanayā vyaktiranubhāvavibhāvayoḥ
pratikūlavibhāvasya graho dīptiḥ punaḥ punaḥ
akāṇḍaprathanaṃ caiva rasacchedo'ṅgavistṛtiḥ
tathāṅgasyānanusaṃdhānaṃ prakṛtīnāṃ viparyayaḥ
tathānaṅgābhidhānaṃ ca rasadoṣāstrayodaśa
dṛṣṭe priye'syā lajjābhūdgrasatāṃ ca yayau ratiḥ
vyabhicārī rasaḥ sthāyī trayo vācyāḥ kramādiha
līlāvane'sya tanvaṅgī yātā nayanagocaram
ityādāvanubhāvasya vyaktiḥ syātkaṣṭakalpitā
utkampatetarāmeṣā mīlayatyapi locane
bhayānakasamatvātsyādvibhāvasyeha kaṣṭatā
vyāghro vyāttamukho vartmanyāste mugdhe kva yāsyasi
ityādau pratikūlasya vibhāvasya bhavedgrahaḥ
jñeyaḥ punaḥ punardīptī ratipralapitādiṣu
śṛṅgāravarṇane bhānumatyā duryodhanasya ca
akāṇḍaprathanaṃ jñeyaṃ veṇīsaṃhāranāṭake
bhārgaveṇa samaṃ kāṣṭhāṃ parāṃ vīrarase gate
kaṅkaṇonmocanāyāhaṃ gacchāmītyudite guroḥ
rasacchedo mahāvīracarite'kāṇḍa iṣyate
apradhānasya bahudhā hayagrīvasya varṇane
hayagrīvavadhe kāvye vijñeyāṅgasya vistṛtiḥ
rasāntareṇāntarito nairantaryeṇa yo rasaḥ
tatrāṅgyananusaṃdhānaṃ vidvadbhiḥ parikīrtyate
yathā jīmūtavāhasya śāntasyādbhūtamantare
niveśya śṛṅgāraraso nāgānande prakāśitaḥ
adivyādiṣu divyādiguṇānāṃ parikīrtane
vidvadbhistatra vijñātaḥ prakṛtīnāṃ viparyayaḥ
praśaṃsanaṃ kṛtaṃ rājñā vandinā varṇitasya yat
tadanaṅgābhidhānaṃ syātsaṭṭake prathamāṅkake
na doṣaḥ svapadenoktāvapi saṃcāriṇāṃ kvacit
śrutapriyāgatirbālā tathājani samutsukā
āśrayaikye viruddho yaḥ sa kāryo bhinnasaṃśrayaḥ
dhanurdharaṃ tvāmālokya palāyante raṇātpare
smaryamāṇo viruddho'pi raso naiva viduṣyati
sītāṃ smṛtvā sakhīmagre vīkṣya rakṣovarūthinīm
śarīrarudhirāsiktaṃ rāmo jagrāha kārmukam
vivakṣito yaḥ sāmyena viruddhaḥ so'pyadoṣabhāk
nakhaiḥ priyāṇāmasibhirvīrāṇāṃ ca vidāraṇam
śobhāmaṅgeṣu puṣṇāti sakhi sātiśayāṃ muhuḥ
rasāvanyāṅgatāṃ prāptau viruddhau ca na duṣyataḥ
āliptavapuṣo vīrā lohitairharicandanaiḥ
alaṃkṛtā ivābhānti vivoḍhuṃ vijayaśriyam
bhāvodayaḥ syādutpattau vyaṅgyena vyabhicāriṇaḥ
kimidaṃ kucayorālītyuktvā mugdhā natānanā
bhāvasaṃdhistu bhāvānāṃ tulyānāṃ vyaṅgyatā yadi
sītākapolamukure paśyannutpulakaṃ mukham
rakṣaḥkalakalaṃ śṛṇvañjaṭāṃ badhnāti rāghavaḥ
pūrvapūrvopemarde tu teṣāṃ śavalatā matā
phalaṃ kiṃ bandhusaṃkṣobhātkātaryaṃ kiṃ vadejjanaḥ
kā hāniḥ kiṃvadantyā me draṣṭavyā draupadī katham
mukhye rase'pi te'ṅgatvaṃ prāpnuvanti kadācana
yathā ca rājānugatā bhṛtyāḥ pariṇayonmukhāḥ
anekeṣāṃ rasānāṃ ceddeśakālādibhedataḥ
melane'ṅgatayā tatra rasasaṃkara iṣyate
21.p2
prācīnam—
21.p3
bhagnaṃ kāmaripordhanuḥ parihṛtaṃ rājyaṃ sthitaṃ kānanaṃ
nirbhinnastriśirāḥ kharasya piśitaṃ spṛṣṭaṃ kapirlālitaḥ
laṅkeśo dayitaścirāya ruditaṃ laṅkāvadhūnāṃ śrutaṃ
nītā sadma videhabhūstadakhilaṃ rāmasya lokottaram
kathānugrahayogācca vivakṣāvaśataḥ kaveḥ
anyonyajanyajanakā rasā bhāvā bhavantyamī
21.p4
prācīnam-
21.p5
yudhi kupitakṛtāntasphūrtimānāvilākṣo
daśadiśi daśakaṇṭhastyaktavānvāridāstram
taditi janakaputryāḥ sāmyamālokamānastyajati na pavanāstraṃ rāghavaḥ khinnapāṇiḥ
alaṃkāre ca rucire cittaviśrāmakāriṇi
alaṃkārasya mukhyatvaṃ gauṇatvaṃ rasabhāvayoḥ
atyantasukumārau tu śṛṅgārakaruṇau matau
hāsyādbhutāvubhau kiṃcitsukumārau prakīrtitau
atyuddhatarasau raudrabībhatsau parikīrtitau
īṣatprauḍhau samākhyātau rasau vīrabhayānakau
21.p6
iti rasadoṣādoṣaprakaraṇam
Linked texts (2)
- Mandāramaranda — Śrīkṛṣṇa, Sanskrit
- Mandāramaganda — Kṛṣṇamiśra, Sanskrit