<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Historical poems, biographies and chronicles](https://indike.org/pramana/in.lit.historical) › [South Indian dynastic and court poems](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya) › Acyutarayabhyudaya

# Acyutarayabhyudaya (Acyutarāyābhyudaya)

अच्युतरायाभ्युदय

Rājanātha Diṇḍima's historical mahākāvya on the Vijayanagara emperor Acyutarāya.

- **Language:** Sanskrit
- **Date:** 1530–1545 CE
- **Author:** [Rājanātha Diṇḍima](https://indike.org/pramana/person/rajanatha-dindima)
- **Place:** Vijayanagara (Hampi)
- **Extent:** 325 passages, 2,591 words
- **Text:** partly digitised
- **Source:** archiveorg · Acyutarayabhyudayam; Sri Vani Vilas Press; 1907 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

## Contents

- [1](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1) — 55 parts
- [2](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2) — 53 parts
- [3](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3) — 54 parts
- [4](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4) — 58 parts
- [5](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.5) — 63 parts
- [6](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.6) — 35 parts
- [7](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.7) — 1 part

## Text

### [1.1](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.1)

nālīkākṣamalīkākṣaṃ nāgeśayamageśayam  
vipuṃgavadhvajaṃ dhāma puṃgavadhvajamāśraye  
avyādapūrvo nidhirāgamānāmādyo vṛṣādreḥ patiracyutendram  
nirīkṣituṃ niḥspṛhakāṅkṣitaṃ yaṃ  
nirañjanā eva janāḥ kṣamante

### [1.2](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.2)

dhammillaśaivāladharā virājadapāṅgamīnādharavidrumāptā  
dhanyā pitṛcchāyatayābdhikanyā  
tanyādavanyāṃ śriyamacyutendoḥ

### [1.3](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.3)

suvarṇarūpaiḥ śubhanāyakāṅkairaujvalyavadbhirdhvanimaśnuvānaiḥ  
pariṣkṛtādikṣitipānprabandhaiḥ  
prācetasādīnpraṇumaḥ kavīndrān

### [1.4](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.4)

kathaṃ nu varṇyā bhuvi kālidāsamayūramaṅkhādimahākavīndrāḥ  
purātanīṃ pūruṣabhūmikāṃ yadveṣeṇa dhṛtvā vinanarta vāṇī

### [1.5](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.5)

asti smaraprābhṛtamakṣi śaureradakṣiṇa śekhapuṣpamaiśam  
apāṃ nidheradbhutanāṭyavidyāguruścakorīkulabandhurinduḥ

### [1.6](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.6)

prāyeṇa yaḥ kṣoṇibhṛduttamāṅge  
pādārpaṇaṃ satpathasevanaṃ ca  
karotyariśreṇikadarthanaṃ ca  
kurvantu sarve kulajā mameti

### [1.7](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.7)

sarojabhadrāsanasaumanasyātsudhāpradānātsumanojanānām  
sadāpi nākāśrayasauhṛdādyaḥ  
puṣṇāti caryāṃ puruṣatrayīyām

### [1.8](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.8)

viyuktavarge vihitapratāpaḥ  
saṃyuktaloke sarasaprabhāvaḥ  
udañcito rājapadānukūlaṃ  
yo maṇḍalaṃ dhārayate'nuraktam

### [1.9](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.9)

āśābhipūrteranurūpameva  
varṣanprakarṣādvasumaṇḍalāni  
audāryabhājāmavanīruhāṇāṃ  
vyanakti yaḥ sodaratāvilāsam

### [1.10](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.10)

kṣemaṃkaraḥ kairavasaṃsadāṃ yo  
vāmaṃ harasyekṣaṇameva naikam  
udīryate'dhvanyajanairdvitīyaṃ  
saṃcintyate cakrakulaistṛtīyam

### [1.11](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.11)

kathaṃ bruve yasya kalānuṣaktā  
ālokamātrādapi cañcarīkāḥ  
vyākurvate kairavapīṭhikāsu  
vidyāviśeṣānviṣamāyudhīyān

### [1.12](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.12)

vimohinīṃ yo vidhuraitya mūrtiṃ  
sudhāṃ dadānaḥ sumanojanāya  
asvapravṛttyāśrayato'vatāra  
ālakṣyate yastamaso nihantā

### [1.13](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.13)

ācārato dharma ivāvadātādabādhito harṣa ivātmabodhāt  
tato budhākhyastanayastato'bhūcchamaḥ śrutānāmiva saṃpradāyāt

### [1.14](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.14)

purūravāḥ puṇyaphalādato'bhūdabhūtapūrvābhyudayasya yasya  
praśastimudrālikhanādviśālaṃ  
pratyarthivakṣaḥ phalakaṃ kilāsīt

### [1.15](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.15)

āyustato'bhūdadhibhūravanyāḥ  
prabhidya śaktyā parabhūbhṛtaṃ yaḥ  
heturyaśo haṃsavijṛmbhaṇānāmeti prathāṃ skanda ivendumauleḥ

### [1.16](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.16)

nāthaḥ pṛthivyā nahuṣābhidho'smājjajñe yadājñājanitāvataṃsāḥ  
bṛndārakā no bahumanvate sma  
mandāramālāṃ madhupāttagandhām

### [1.17](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.17)

asmādabhūdvismayabhūryayātirbhayātirekastimitābhiyātiḥ  
kulādhināthasya kalā ivānyā  
vidhorvyadhāyo viśadairyaśobhiḥ

### [1.18](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.18)

ajāyatāvyācolumnsuhṛtprajānāṃ  
sa dhūrvahasturvasururvarāyāḥ  
asya pratāpāṃśumatā vicitramamitrakāntā jvalitā yadantaḥ

### [1.19](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.19)

saṃcāriṇaḥ śauryarasā ivāgre  
netrādhvanīnā iva nītisārāḥ  
sajīvabandhā iva sadguṇaughāḥ  
saujanyamudrā iva sapratīkāḥ

### [1.20](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.20)

nābhāgavīpsā nahuṣānuvādā  
nimervibhāṣā nṛgamūrtibhedāḥ  
dviruktayo dāśaratherdilīpasyāvṛttayo dharmabhuvo vikalpāḥ

### [1.21](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.21)

madāvalā māṃsaladānakelyāṃ  
mahībhṛtāṃ pakṣahṛtau mahendrāḥ  
sasattvatāyāṃ saritāmadhīśāḥ  
ṣaḍānanāḥ kiṃ ca saśaktitāyām

### [1.22](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.22)

apatrapāmaṃhativaibhavena  
suradrumāṇāmapi sūcayantaḥ  
tadanvaye puṇyaphalādavanyāṃ  
dhanyā babhūvurdharaṇībhujo'nye

### [1.23](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.23)

nālīkinīnāyakavadgraheṣu  
nīhārabhūmīdharavannageṣu  
valāsuhṛdvāraṇavaddvajeṣu  
teṣu pratīto'jani timmabhūpaḥ

### [1.24](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.24)

nijena doṣṇā nikhilāṃ dharitrīmasminvahatyaṅgadanirviśeṣam  
tadyuktamīśena tadoragāṇāṃ  
kulodvahaḥ kuṇḍalito yadāsīt

### [1.25](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.25)

pratikṣamāpāvali paryaṭantyā  
vīraśriyo viśramahetubāhuḥ  
śrītimmabhūpājjitabhūstato'bhūdyaśodhanādīśvarabhūmipālaḥ

### [1.26](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.26)

vṛṣāṅkayorīśvarayorvibhūtimupeyuṣoreṣa paraṃ viśeṣaḥ  
rājottamāṅge racitāṅghrirekastatpādadhanyasvaśirā yadanyaḥ

### [1.27](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.27)

kramādabhūtāmatha bukkamāyāṃ  
nṛsiṃhatimmakṣitipālasiṃhau  
pratīkavantāviva doḥpratāpayaśeāguṇāvīśvarabhūvalāreḥ

### [1.28](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.28)

ārabhya bālyādajani prajānāmānandaheturnaratāvanīndraḥ  
prauḍho'rbhako vā patirutpālinyāḥ  
pramodanatve parihīyate kim

### [1.29](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.29)

mahīpatirmānavanāma durgaṃ  
śakādhināthena samaṃ gṛhītvā  
sphuṭīcakārāsya punarvidīrya  
śauryaṃ tathaudāryamavāryacaryam

### [1.30](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.30)

prāyo'rṇave setukṛto'vatāraḥ  
prāgjanmasaṃskāravaśāddivaiṣaḥ  
setuṃ vidhāyāmbhasi sahyajāyāḥ  
śrīraṅgapūrvāṃ nagarīṃ jahāra

### [1.31](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.31)

kaṃsaṃ yathā kaiṭabhajidvalena  
samanvitaḥ sainikamalhahantā  
madapravṛttaṃ maravaṃ mathitvā  
mahīmahendro madhurāmahārṣīt

### [1.32](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.32)

mahendralokaṃ maravāya dattvā  
madhyesamīkaṃ madhurāṃ sa jahre  
mahīyasāmeṣa mahīpatīnāṃ  
nayo vipakṣeṣvapi nānyathā syāt

### [1.33](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.33)

krudhāpatantaṃ saha kuñjaraughaiḥ  
konetirājaṃ kṣubhitānyasainyaḥ  
jagrāha pāṇau jagadekavīro  
jayābdhikanyāmapi janyabhūmau

### [1.34](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.34)

prayāṇamāśāvijayāya tasya  
prāyo gṛhaprāṅgaṇabhūvihāraḥ  
dānānyaho ṣoḍaśa viśrutāni  
jātāni dainaṃdinameva kṛtyam

### [1.35](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.35)

tatsvātivarṣeṇa tathā budhānāṃ  
pūrṇāsu jātāḥ karaśuktikāsu  
muktā yaśomūrttijuṣo vibhūṣāḥ  
kaṇṭheṣvabhūvankakubaṅganānām

### [1.36](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.36)

gaurityaṭavyāṃ gavayaṃ prakāśya  
payaḥpradohaṃ prati bādhyamānāḥ  
kūlaṃkaṣakṣuttaralaiḥ kumārairvrīḍāmavāpurvimatāstadīyāḥ

### [1.37](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.37)

prayātumetatpratibhūpatīnāṃ  
prāṇānilo nākṣamatāhaveṣu  
vyalambataiṣāṃ vadaneṣu tṛṇyāṃ  
vilokya kiṃ vāhamgo'dasīyaḥ

### [1.38](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.38)

prakāśamānāddiśi tatpratāpātprāyeṇa labdhvā paribhūtitopam  
patistviṣāṃ paṅkajakorakeṣu  
kālaṃ nayatyeṣa karaṃ nidhāya

### [1.39](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.39)

vasvokasāreva vibhorvasūnāṃ  
valābhiyāteramarāvatīva  
vidyāpurī vismayabhūramuṣya  
viśiṣya rājño'jani rājadhānī

### [1.40](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.40)

bileśayeśaṃ bisamityavetya  
gṛhṇanti yatkheyakṛtāvagāhāḥ  
ālokya tanmaulimaṇīnalātamohena muñcanti punarmadebhāḥ

### [1.41](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.41)

sudhābhujo yatsadanadhvajeṣu  
svairaṃ nabholaṅghanajāṅghikeṣu  
na jānate nandanavallarīṇāmupaghnavinyāsabhuvaḥ prayāsān

### [1.42](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.42)

kapolakāṣātkariṇo valāreḥ  
ślathāsu yatsaudhamaṇicchaṭāsu  
madāmburekhājuṣi tatpradeśe  
magnā dvirephā maṇayo bhavanti

### [1.43](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.43)

sayatnaniryatnagatirgavākṣamārge yaduccairmaṇiharmyaruddhaḥ  
prāyeṇa pakṣadvitaye pravṛddhiparikṣayau nindati nandatīnduḥ

### [1.44](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.44)

saudhāgrakelyāṃ yadaṇūdarīṣu  
śākhārpitaprasmṛtabhūṣaṇāsu  
aiśvaryavantastaravaḥ surāṇāmaudāryamudrāṃ dhruvamāśrayante

### [1.45](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.45)

madāvalānāṃ kaṭamadhyavāntairmadairnadīmātṛkatāṃ prayātā  
yannetururvīkamituryaśobhiraśobhi bhūrāśritasasyalāsyā

### [1.46](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.46)

makhāvatīrṇeṣu mahīsurāṇāṃ  
marutsu śūnyā nagarī maghonaḥ  
prajāsamājaiḥ pariṇāhilakṣmyāḥ  
prayāti yasyā na samānakakṣyām

### [1.47](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.47)

uparyadhaḥ puṣpaphalairudagramudyānamāmodya divaṃ bhuvaṃ ca  
āvālavāriṇyanubimbadambhādrasāexttalaṃ rañjayatīva yasyām

### [1.48](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.48)

viyattarūṇāṃ vyatighaṭṭitāsu  
śākhāñcalaiḥ saudhapatākikāsu  
sādharmyabhājā śatamanyupuryāsadaṇḍalāsyeva samīkṣyate yā

### [1.49](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.49)

pūṣotpaleśāvapi puṣpavantāvitīva yatropavanī kṛterṣyā  
pravarddharca caitadripumantarandhaṃ  
pādārpaṇaṃ na kṣamate tadīyam

### [1.50](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.50)

spṛśatyudastena vidhāvudagraṃ  
pādena yatsaudhapitāmahāṇḍam  
samantataḥ kandalatīndukrāntaniṣyandasandohanibhāddyusindhuḥ

### [1.51](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.51)

ādyairapi kṣoṇipatiprakāṇḍairākāṅkṣaṇīyasvayaśo'vatāraḥ  
vasansa tasyāṃ vasudhāpatīnāṃ  
kanyāmaṇīḥ kāścanaparyaṇaiṣīt

### [1.52](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.52)

tisro nṛpasyetyabhavannabhīṣṭāstippāmbikā tāsu ca nāgamāmbā  
paṭṭābhiṣiktā patidevatānāmuttaṃsabhūṣāmaṇirobamāmbā

### [1.53](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.53)

tippāmbikāyāṃ dvijasaṃpade'bhūdvikhyātimānvīranṛsiṃharāyaḥ  
nāgāmbikāyāṃ narasāvanīndoḥ  
kīrtyākaro'jāyata kṛṣṇarāyaḥ

### [1.54](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.54)

ananyasāmānyatayā dharāyāṃ  
dānena tau khyātatarāvabhūtām  
ādyastayordenyamuṣā dvijānāmanyo'pi vaiguṇyapuṣā pareṣām

### [1.55](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.1.55)

maṇimiva khanibhūrkahīsurāśīrabhimatamarthamivāmburāśivelā  
uḍuramaṇamiveyamobamāmbā  
bhuvanahitāya babhāra garbhabhāram

### [2.1](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.1)

dvitīyaḥ sargaḥ  
śarakāṇḍavipāṇḍunā mukhena  
stanayorapyupajātamecakimnā  
pariṇetṛmudā samaṃ tadāsītprakaṭaṃ dauhṛdalakṣma pakṣmalākṣyāḥ

### [2.2](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.2)

tanayānupalambhasaṃbhavo yo  
nṛpateraikṣyata nīlimā mukhendau  
kucayoḥ sa yugena komalāṅgyā  
muṣitaścūcukanīlimāpadeśāt

### [2.3](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.3)

udarasthitamutpalekṣaṇāyāḥ  
kuladīpaṃ kumudinyadhīśvareṇa  
abhirakṣitumarbhakaṃ visṛṣṭā  
rajanīvājani romarājirakhyāḥ

### [2.4](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.4)

avatāra iti svayaṃ murārerudarasthaḥ śiśurutpalekṣaṇāyāḥ  
valivaibhavavañcanānukūlaṃ  
vapuṣā vṛddhijuṣā vibhāvyate sma

### [2.5](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.5)

kucakokamukhe vidhāya kārṣṇyaṃ  
sudṛśaḥ śvetimakaumudīṃ tathāṅge  
niyataṃ kulane turanvakārṣījjaṭharastho jagadīśasūnurindoḥ

### [2.6](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.6)

prasamīkṣya payodharaṃ mṛgākṣyā  
mukhataḥ śyāmalimānamaśnuvānam  
api garbhaghanodaye vyalāsīdajahatprītiraho sa rājahaṃsaḥ

### [2.7](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.7)

muhurucchvasitaṃ mukhena tanvyā  
nayanābhyāṃ saha nartitaprasādam  
avalagnamivāntaraṅgamāsīdavanīpālaśikhāmaṇeraśūnyam

### [2.8](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.8)

udbhūjjagadadbhutodayānāmucito garbhamupeyuṣo'rbhakasya  
mahito bhujadhāmavibhramāṇāṃ  
mahilāratnamanorathapracāraḥ

### [2.9](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.9)

sudatī mahatīṣu sindhumuktāsvanavāpyādaramāhavājireṣu  
kamituḥ karavālakhaṇḍitānāṃ  
kariṇāṃ kumbhamaṇīgaṇānakāṅkṣīt

### [2.10](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.10)

lalanāvyajanānilairna kiñciccakame saudhagatā śramaṃ vinetum  
alamaihata kandharādhirūḍhā  
śravaṇopāntasamīrajaiḥ kareṇoḥ

### [2.11](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.11)

padamarpayituṃ naca prasūnaprakareṣvīṣadapi pragalbhamānā  
mahiṣī bhṛśakarkaśeṣu cūḍāmaṇiṣu dveṣimṛgīdṛśāmiyeṣa

### [2.12](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.12)

mukure'bhimukhīkṛte sakhībhirmukhamāloki na mudritendugarvam  
vimataiṇadṛśāṃ vinītavācāṃ  
vipulākṣyā vimale kapola eva

### [2.13](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.13)

avadhīrya nadīratiprasannā  
hariṇākṣyā muhurālulokiṣāsīt  
paripandhyabalāśruvāhinīṣu  
prathamānāñjanayogapaṅkilāsu

### [2.14](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.14)

kadalī lalitorukāṇḍasāmye  
janayāmāsa na jātu saumanasyam  
adasīyavikhaṇḍanaikaśauṇḍā  
kariśuṇḍaiva nṛsiṃhakambukaṇṭhyāḥ

### [2.15](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.15)

apahāya sumani hāsapātrāṇyapi pādāñcalatāḍanāspadani  
pramadaṃ paramāṇumadhyamāyāḥ  
sudatīgītisudhocitāni tenuḥ

### [2.16](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.16)

atha puṃsavanādikaṃ yathāvadvihitaṃ karma viśāmadhīśvareṇa  
tanayasya tadīyagarbhabhājo  
vibhavasyeva nayo vivṛddhaye'bhūt

### [2.17](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.17)

atha vaijanane dine śubhaṃyau  
hariṇākṣī nṛpaterasūta sūnum  
vasudhātibharāpanodahetuṃ  
vasudevapramadeva vāsudevam

### [2.18](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.18)

sudṛśāmajaniṣṭa sūtigehe  
sutajanmotsavasūcano ninādaḥ  
udayatyuḍubāndhave kimabdherdhṛtamaukharyaviparyayā laharyaḥ

### [2.19](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.19)

avanīramaṇairvitīrṇamādyairagamatprāktanatāṃ yaśodukūlam  
tadidaṃ navameṣa dāsyatīti  
pramadeneva diśo daśa praseduḥ

### [2.20](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.20)

apanītarajaḥkaṇānuṣaṅgāḥ  
paritoṣāśrubharairiva prajānām  
maruto vyavalanta mandamandaṃ  
navagandhodayanartitadvirephāḥ

### [2.21](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.21)

narapālakanandano ripūṇāṃ  
nagarīreṣa garīyasīrvitīrya  
paritoṣayitā mameti nūnaṃ  
prananartta jvalanaḥ pradakṣiṇārttiḥ

### [2.22](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.22)

acireṇa diśāmamuṣya jetuḥ  
kamalāṃ kalpitavibhramāṃ kaṭākṣe  
api kalpataruṃ kare'kṣilakṣyaṃ  
karavāṇīti kimambudhirjajṛmbhe

### [2.23](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.23)

nikhilo'pi pariṣkriyākalāpo  
jagṛhe'ntaḥpuracāriṇā janena  
tanayodayaśaṃsinā tadānīṃ  
pulakāḥ pusphururasya bhūṣaṇāni

### [2.24](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.24)

adhigamya girāmatītamūlyāṃ  
śrutibhūṣāṃ sutajanmasūcakasya  
pravitīrṇapariṣkriyāviśeṣo'pyayamātmānamamanyatādhamarṇam

### [2.25](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.25)

vihitasnapano viśāmadhīśo  
vasane haṃsavicitrite vasānaḥ  
avalokitumarbhakaṃ pramodādavakṛṣṭaḥ prayayāvariṣṭageham

### [2.26](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.26)

amumarbhakamaṅkasīmni dhātryāḥ  
śayitaṃ sātiśayaśriyaṃ sa paśyan  
vibhavena biḍaujaso'nukurvannapi netrairanukartumāhato'bhūt

### [2.27](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.27)

parivardhya sa jātakarmaṇā taṃ  
pariṇetā dharaṇiḥ pramodamānaḥ  
vasudhāvibudhānvasuprakarṣairbahudhānandadhurandharānatānīt

### [2.28](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.28)

caraṇena sametya śaṅkhapadmau  
makarāṅkena manīṣiṇāṃ nidhāne  
udite tanaye tadā pitṝṇāmṛṇamurvīramaṇasya rīṇamāsīt

### [2.29](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.29)

kamalākarapīḍanakṣame'sminnudite rājaśiśau mude jagatyāḥ  
śithilājani sāgasāṃ nṛpāṇāṃ  
cirakārāsadanāndhakārapīḍā

### [2.30](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.30)

na paraṃ prabhayā narendrasūnorabhibhūtārcirariṣṭadīpikāsīt  
paripanthivasundharāpatīnāṃ  
haridanteṣvapi ca pratāpadīpaḥ

### [2.31](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.31)

maṇimañcasamañcito'tha dhātryā  
madhurālolikayājaniṣṭa hṛṣṭaḥ  
ninadairiva nimnagālaharyāḥ  
kalahaṃsaḥ kamalāntarālaśāyī

### [2.32](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.32)

nayato na kadācana cyutaḥ syādavatīrṇaḥ svayamacyuto'yamurvyām  
iti śobhanalakṣaṇaiḥ sa jānannakarodātmajamacyutābhidhānam

### [2.33](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.33)

adhimañcamanukṣaṇaṃ jighṛkṣuḥ  
kuruvindastabakaṃ kutūhalena  
samanahyadayaṃ yathodayādrestaṭaśāyī tapanaṃ mṛgendraśābaḥ

### [2.34](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.34)

udayāruṇamūrtiroṣadhīśo  
niyataṃ vaṃśabhuvo nṛsiṃhasūnoḥ  
vyarucadvyapadiśya ratnagucchaṃ  
śayanasyopari santatāvanāya

### [2.35](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.35)

valamānalalantikāvibhūṣāvahamānadyutivardhitābhirūpyam  
avalīḍhasudhāṃśulīlamāsīdanidānasmitamānanaṃ tadīyam

### [2.36](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.36)

avalambatayā sthito'pi dhātryāḥ  
karamālambya sa kānicitpadāni  
maṇinūpuraśiñjitena kiñcitkṛtasaṃkhyāni kilāṅgaṇe vyatānīt

### [2.37](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.37)

kimapi kṣitipātmaje vivakṣau  
vimatānāṃ virarāma vīravādaḥ  
sadmāṅgaṇasīmni saṃcariṣṇau  
calituṃ dikṣu yaśaḥ śaśāka naiṣām

### [2.38](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.38)

ajaniṣṭa yadādhiveśma laulyānmaṇidīpagrahaṇaṃ mahīśasūnoḥ  
pariśīlanameva paryaṇasīttadaho vairimahohaṭhātkriyāyāḥ

### [2.39](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.39)

avalambya śanaiḥ sacaṅkramo'bhūdavarodhapramadāṅgulīdalāni  
pavamānaśiśuḥ pratāninīnāṃ  
parigṛhṇanniva bālapallavāni

### [2.40](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.40)

bahuśo yadaśobhi ratnabhittau  
nṛpaḍimbhapratibimbasaṃpradāyaḥ  
parito vimatānabhaviṣyadātmasphuraṇānāṃ niraṇāyi pūrvaraṅgaḥ

### [2.41](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.41)

sudṛśāmabhajatsuto'ṅkamaṅgātkalitāhvānagirāṃ karaṃ prasārya  
valadamburuhāṃ yathā marālo  
nalinīnāmalinīvirāviṇīnām

### [2.42](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.42)

mukharīkṛtamugdhakiṅkiṇīkaṃ  
muhuraṅkūritakeliraṅgaṇepu  
tanulagnarajobharastadānīmavanīdhāraṇasādhanāmatānīt

### [2.43](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.43)

avanīvalahanturaṅkamadhye  
viharanvyañjitacāpalo vyalāsīt  
adhisānu yathānukūlakeliḥ  
kanakakṣoṇibhṛtaḥ karīndraśābaḥ

### [2.44](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.44)

apamārjya durakṣarāṇyaranyā  
rajaso vistṛtilakṣyataḥ kumāraḥ  
valadaṅgulinītavarṇarekho  
vyalikhatkiṃ svakalatrabhāvarekhām

### [2.45](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.45)

atha kaiścidahobhireva vidyāguruodhyāpayati sma taṃ kumāram  
madhurunmiṣitālimañjughoṣaḥ  
parapuṣṭaṃ kila pañcamaprapañcān

### [2.46](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.46)

nṛpavaryaśiśornisargajānāṃ  
nikhilānāmapi deśikaḥ kalānām  
paramullasanāya paryaṇaṃṃsītsavitevāmbujakośasaurabhāṇām

### [2.47](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.47)

taralīkṛtakhaṅgavallarīkaḥ  
khuralīsīmni sakheṭakaḥ kumāraḥ  
samaśobhata saṃcalattaraṅgo  
janitāvarta ivākaro jalānām

### [2.48](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.48)

adhiropayatīnduvaṃśaratne  
sacamatkāratayā śarāsane jyām  
aticitramamitrapārthivānāmavarūḍhājani seyamaṃsakūṭāt

### [2.49](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.49)

parirakṣaṇato varaṃ hi śikṣā  
prakṛtānena vikhaṇḍitaḥ paṭimnā  
maṇicāmarahemamānito yaddhriyate vandijanena lohadaṇḍaḥ

### [2.50](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.50)

marutaṃ suhṛdaṃ madīyadhāmajvalanasya jvalataḥ purīṣvarīṇām  
niruṇaddhitarāṃ nijāntarityāhitaroṣo'bhinadeṣa carmabhastram

### [2.51](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.51)

adhigatya gatitvarāṃ hayānāmadhibāhyālpamunā pracālitānām  
paripālayatīva bhaktimudrāṃ  
pavamānaḥ padareṇudhāraṇena

### [2.52](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.52)

adhiropayati sma hastikaṇṭhe  
janatāṃ toṣamiṣeṇa jātamātraḥ  
adhunā paṭutāmanekapendre  
vyavṛṇodityapi kiṃnu vismayāya

### [2.53](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.53)

vidyāḥ sametya vividhā nṛpatestadāsīdānandaheturativāhitaśaiśavo'yam  
yātaḥ kramādvilasitāni yathā kalānāṃ  
pāthonidheḥ kimapi pārvaṇaśarvarīśaḥ

### [2.53.p1](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.2.53.p1)

iti dvitīyaḥ sargaḥ

### [3.1](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.1)

tṛtīyaḥ sargaḥ  
athāvanīvāsavasūnurabhyagādanaṅgarāddhāntamalaṃkriyāṃ tanoḥ  
vadhūjanasvāntavaśakriyauṣadhaṃ  
vayo navaṃ śaiśavavāsanāsaham

### [3.2](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.2)

camatkṛtaṃ yauvanaśilpinā tadā  
samañcitabhrūlatayā satoraṇam  
abhūtpraveśārhamanaṅgabhūpateradaḥpuraṃ kāntyamṛtāttasecanam

### [3.3](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.3)

vaco'dhidevyā vadanāñcitasthitervataṃsakaṇotpalavarṇadhoraṇī  
vyarājatāmuṣya kapolamaṇḍale  
vikasvaraśmaśrumiṣeṇa bimbitā

### [3.4](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.4)

vahtyavicchinnatayaiva karṇikāmaṇiprabhāsrotasi māṃsalodaye  
saśaivalāṅkuracamatkriyeva tatkapolabhūḥ śmaśrukarambitābhavat

### [3.5](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.5)

vidhiḥ sarojaṃ vyadhita svamandiraṃ  
tuṣārapāto'pi na tena sahyate  
itīva sānandamamuṣya bandhuraṃ  
bhujāntaraṃ mandiramindirātanot

### [3.6](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.6)

phaṇādharendraṃ parihṛtya bhīṣaṇaṃ  
dṛḍhādarāmaṃsataṭādhirohaṇe  
grahītumasya prasṛtāviva kṣamāṃ  
vyarājatāṃ jānuvilambinau bhujau

### [3.7](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.7)

kramātsamākramya śiśutvasaṃśritāṃ  
tadaṅgasīmānamidaṃ navaṃ vayaḥ  
kimasya bhūyaḥ kraśitātmano'tanotkṛpāvaśanmadhyamadeśamāśrayam

### [3.8](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.8)

samañcitaṃ śoṇimasaṃpadāñcale  
vyaśobhatāmuṣya vilocanadvayam  
apāṅgalīlāsvaravindamandirāpadāmbujālaktakapaṅkilaṃ kila

### [3.9](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.9)

karāravinde kaṭhine na mānasaṃ  
dhruvau ca kauṭilyabhuvau na vāṅmayam  
vimuktamaryādatayā vijṛmbhitaṃ  
navābhirūpyaṃ na kadāpi vartanam

### [3.10](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.10)

nirargalāyāmanirodhavartmanā  
vinā nidānaṃ śravaṇe virodhinī  
itīva roṣātiśayaspṛśordṛśoraśobhi koṇena viśoṇimāṇimā

### [3.11](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.11)

pramṛṣṭakandarpamadasya darpaṇaḥ  
prakāśya tasya pratibimbasampadam  
samānatādurṣidhatāṃ jahāra yadvibhūtimānyasya vijṛmbhaṇaṃ hi tat

### [3.12](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.12)

atatsamānabjabhavaḥ smarādimānvyadhatta rūpavyayalobhavāniva  
tadekarūpavyayadurvidhaḥ sa kiṃ  
tanoti tannyūnatanuśriyo'parān

### [3.13](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.13)

karambitaṃ yauvanakāntisaṃpadā  
kumāramālokya kutūhalānnṛpaḥ  
athāniyāyāsya vivāhakarmaṇe  
mahībhujāṃ mantrisukhena kanyakāḥ

### [3.14](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.14)

kareṇa sūnoḥ kṣitipālakanyakākarānayaṃ grāhayati sma bhūpatiḥ  
prakāśitāruṇyaruceḥ payojinīprasūnapālīrdivaso yathā raveḥ

### [3.15](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.15)

kulodvahāsvarkakumudvatīśayorvadhūṣu devī varadāmbikābhidhā  
amuṣya saṃtoṣamapuṣyadāntaraṃ  
viśiṣya tārāsviva rohiṇī vidhoḥ

### [3.16](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.16)

tanūbhuvastrīnapi tādṛśaśriyaḥ  
samīkṣya sāmrājyapadārhalakṣaṇān  
amanyataivāntarudanvadambarāṃ  
paramparābhojyatayā patiḥ kṣiteḥ

### [3.17](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.17)

sametya sāmrājyaramāṃ manoramāṃ  
vinītimānvīranṛsiṃhabhūpatiḥ  
bahirvyadhādūndhanamandirādarīndharāsurānkiṃ ca daridratābhidhāt

### [3.19](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.19)

anantaraṃ kīrtidhuraṃdharo'dadhātsa kṛṣṇarāyaḥ sakalāṃ vasundharāṃ  
amuṣya śīrṇairabhiṣekavāribhiḥ  
śaśāma vidveṣaṇaśauryapāvakaḥ

### [3.81](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.81)

sa koṇḍavīṭipramukhāni saṃgare  
mahānti durgāṇi mataṃgajeśituḥ  
purā gṛhītvā puṭṭapeddanūpure  
nyadhādatha stambhamasau mahāvalaḥ

### [3.20](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.20)

payodhikāñcīpariṇetṛtāspade  
pade'bhiṣektuṃ tamathācyutaprabhum  
kulādrikūrmoragakuñjarāgraṇīśramāpahṛtyai samanāhi mantribhiḥ

### [3.21](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.21)

pracoditāstaiḥ paricārakāstatastapātyayena stanayitnavo yathā  
aśeṣatīrthārṇavavāhinījalānyanaiṣurājñāsamakālamagrataḥ

### [3.22](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.22)

yuvānamājānubhujāyataṃ tato  
niśāmya sarvairniracāyi mantribhiḥ  
bhujaṅgarājanyadhṛtāṃ bhuvaṃ kṛtī  
bhujāṅgadīkartumau bhavediti

### [3.23](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.23)

praṇāmaśīlaḥ phaṇiśailaśāsituḥ  
kadācidagre karaśaṅkhavāriṇā  
payodhikāñcīpariṇetṛtāspade  
pade'bhiṣiktaḥ sa paraṃparāgate

### [3.24](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.24)

praṇīya vidyānagarīṃ patiṃ kṣiterahīndraśailādhibhuvāsya kalpitām  
udāravṛtterudyuñjatotsavaṃ  
vidhitsavaste sacivā viśeṣataḥ

### [3.25](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.25)

niśāntasaṃdānitavaijayantikānirantaracchāyanirākṛtātapam  
pariṣkṛtānekavidhapratolikaṃ  
puraṃ vibhoraikṣyata puṅkhitotsavam

### [3.26](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.26)

vicitrakauśeyavitānamaṇḍalīvilambimuktāmaṇidāmacāmaram  
parasparaprastutatarkaśilpavitpravartitātyadbhutacitraputrikam

### [3.27](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.27)

viśuddhamuktāphaladhūlipālikātaraṅgitaprāṅgaṇaraṅgavallikam  
itastataḥ klṛptahimāmbusecanapraśāntabāhyāṅgaṇacandradhūlikam

### [3.28](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.28)

samañcitāraṭṭavadhūnakhāñcalaprapañcitārāvavipañcikāñcitam  
sakaṅkaṇapreṅkhaṇakoṅkaṇāṅganāmṛdaṅgasaṃtāḍanabhaṅgisaṃgatam

### [3.29](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.29)

kaliṅgasāraṅgālighūrṇitottaraṅgasaurabhyakuraṅganābhikam  
paṭīrakarpūravimelanābhaṭīnirūḍhalāṭīkarahāṭakotkaṭam

### [3.30](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.30)

virāṭasaurāṣṭravadhūṭikālikāsaṭāvacūḍīkṛtacāruvīṭikam  
trigartapāṭhīnavivartalocanāpravartilārātrikapātravartikam

### [3.31](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.31)

avantikuntyāndhrapurandhrikākarānubandhi saugandhikadāmadanturam  
vidarbhasubhrūkaraśilpavaiduṣīvikalpajalpākāsitābhragarbhakam

### [3.32](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.32)

apāranepālanṛpālabālikākalāpasampāditadhūpanaipuṇam  
alakṣi māṅgalyamayaṃ kilākhilaṃ  
mahīpatermandiramindirāspadam

### [3.33](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.33)

parākṛtairammadapāṭavānakapraṇādapārīṇadarīpratiśrutā  
hariṣyati kṣmābharameṣa ityamī  
kulācalāḥ kṣvelanamācaranniva

### [3.34](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.34)

samañcitaṃ kañcukināṃ jayāravaiḥ  
sahāptarājanyajanena kenacit  
alaṃkṛtaṃ sāṅga ivāṅgakaḥ śanairasāvayāsīdabhiṣekamaṇṭapam

### [3.35](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.35)

anādi nāndībhiranardi maddalairarāṇi vīṇābhirabhāṇi veṇubhiḥ  
arebhi bherībhiragarji jarjharairagāri śṛṅgaiḥ samakāli kāhalaiḥ

### [3.36](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.36)

kṛtābhiṣekaḥ kṛpayā purā hareḥ  
sa eṣa sāmrājyapade'bhyaṣicyata  
ślathāmbuleśavyapadeśato mahī  
tadājani svinnatanustadādarāt

### [3.37](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.37)

apāṅgitapreṅkhadabhīśuvīcikākṛtāvalambairiva gandhavāribhiḥ  
karābjasauvarṇaghaṭāpavarjitaistamabhyaṣiñcattaralekṣaṇājanaḥ

### [3.38](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.38)

kṛtābhiṣekastuluvakṣitikṣitāṃ  
kulāgraṇīḥ kuṅkumavāridhārayā  
karīva sikto giridhātunirjharaiḥ  
śaśīva sāyantanasandhyayārucat

### [3.39](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.39)

aloki lokairharicandanodakaṃ  
vijṛmbhitaṃ maṇṭapavedikāmaṇe  
nirīkṣya kāntaṃ nṛpamāśayādamānbhuvo'nurāgo bahirudyato yathā

### [3.40](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.40)

adhārayatpāṇḍaramambaraṃ kṣiteradhīśvaraḥ snānavidheranantaram  
samāptavarṣasnapano yathā giriḥ  
śaranmukhe channanitambamambudam

### [3.41](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.41)

samāpya sarvāṃ samanantarakriyāṃ  
nṛpāsanastho nṛpatirniraikṣyata  
sumerusaṅgīva surendrapādapaḥ  
śriyaḥ sakheva śritabhānumaṇḍalaḥ

### [3.42](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.42)

pracālito'gre paricārikājanairnṛpasya nīrājanadīpikotkaraḥ  
digantarabhrāntimiṣānnaṭiṣyato  
dadhau pratāpasya sa pūrvaraṅgatāṃ

### [3.43](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.43)

arālakeśībhiranāṭi medinīmvayaṃvarapreyasi śobhite śriyā  
valāhake darśitavārṣikodaye  
na kiṃ śikhinyo naṭanaṃ vivṛṇvate

### [3.44](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.44)

vinītasāmantavidhūtacāmaradvayānvito'lakṣyata dhūrvahaḥ kṣiteḥ  
tuṣāraśailo dṛṣadāhatidvidhāpanīpatannākadhunīpayā iva

### [3.45](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.45)

manukramo rakṣati tatkulakṣamāpatīnitīvānujighṛkṣayā gatau  
tamīśasūryāviva dhārite kimapyarājatāmātapavāraṇe vibhoḥ

### [3.46](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.46)

kaliṅgabhūmeḥ kamitā kalācikāṃ  
maṇīnibaddhāṃ magadho'sya pādukām  
śakādhipaścāmaramañjarīmadhātsvayaṃ kṛpāṇīmapi siṃhaleśvaraḥ

### [3.47](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.47)

kṣamābhujaḥ kāñcanapuṣpamagrataḥ  
prakīrya bhaktyā pratipāditopadāḥ  
vyanaṃṃsiṣurvaṃśamaṇiṃ vidhostvarāvighaṭṭitānyonyakirīṭakoṭayaḥ

### [3.48](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.48)

mahattare mānavalokaśāsiturmano'nukūlā mahiṣīpade tadā  
kṛtābhiṣekā salagakṣitīśiturvarātmajāsīdvaradāmbikāvadhūḥ

### [3.49](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.49)

prasūnasaubhāgyapuṣā yaśomiṣātprajānurāgaprakaṭīkriyārhayā  
sa eṣa sāmrājyapadaśriyārucadvasantalakṣmyeva vadānyapādapaḥ

### [3.50](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.50)

cakāra yanmerumanādimaḥ pumān  
suvarṇarūpaṃ surasaṃsadāṃ vaśe  
suvarṇameruṃ svayamasya sevako  
mahīsurebhyo'dita mānaveśvaraḥ

### [3.51](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.51)

phalaṃ yadasyāḥ patisevayā prabhoḥ  
phaṇīśaparyaṅkapadārcayā ca yat  
cirāttadāsīccinaveṅkaṭādrirityabhikhyayākṣṇorapi dīrghamāyuṣi

### [3.52](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.52)

anena rājñā cinaveṅkaṭādrirapyayoci lakṣmīṃ yuvarājapūrvikāṃ  
kṣamāpatau rājyaramā sayauvanakramā ca kaumāramasāvasūcayat

### [3.53](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.53)

yathā jayantena purandaro yathā  
naraupavāhyo nalakūbareṇa ca  
arājadavyājasuhṛtsatāṃ tathā  
cirāyuṣā śrīcinaveṅkaṭādriṇā

### [3.54](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.54)

abhimatapikavāṇīpañcamairañcitaśrīrapica varadamāmbāvīrudālambabhūtaḥ  
patirurucadavanyāḥ prāptasāmrājyalakṣmyā  
śatamakhapuraśākhī caitralakṣmyā yathaiva

### [3.54.p1](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.3.54.p1)

iti tṛtīyaḥ sargaḥ

### [4.1](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.1)

caturthaḥ sargaḥ  
vāsaro'tha vasudhāvaladviṣo  
vallabheti mahiṣīpade mahīm  
ādarātkimabhiṣektumāharannambuvāhamaṇikumbhamāyayau

### [4.2](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.2)

śauryamārutasakhasya saṃnidhau  
kalpitānaghakaragrahe nṛpe  
medinī pulakajālamedurā  
nīpakuḍmalanibhādabhāsata

### [4.3](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.3)

asya kartumabhiṣekamaṅgalārātrikaśriyamivāvanībhujaḥ  
prāvṛṣāpyajani meghabhājanaprastutācirarucipradīpayā

### [4.4](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.4)

pālitā pratinavena bhūbhujā  
vārirāśiraśanā vasundharā  
ketakīkusumapāṃsukaitavātprāktanānparijahāsa pārthivān

### [4.5](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.5)

varṣukaṃ samavalokya vāridaṃ  
cātakadvijakulasya hṛṣyataḥ  
bāṣpavarṣakṛtasecanā navāddharṣato'jani purā vasundharā

### [4.6](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.6)

abhrapaṅkirakiratpayaḥkaṇānnirbharoṣmaṇi nidāghataḥ kṣitau  
garbhitāśanitayā tadudbhavaṃ  
ghrātumādaravatīva saurabham

### [4.7](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.7)

ambu pītamavapatya dustarādambarādatitarāmapāṃ nidhau  
prāvṛṣā pavanacakrayojitā  
vāridā vavamurañcitabhramāḥ

### [4.8](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.8)

ambhasārdritamavādayannabhāstāpayanhutavahe taṭinmaye  
maddalaṃ madajuṣāṃ śikhaṇḍināṃ  
tāṇḍavānuguṇamabhramaṇḍalam

### [4.9](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.9)

cātakāḥ satatadhāramakṣamāḥ  
pātumambu paripīḍitā mukhe  
prāksamīraśithilaiḥ payaḥkaṇaiḥ  
kurvate sma nijakukṣipūraṇam

### [4.10](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.10)

vāride śaramuci pradhāvinī  
vāhinī niviśate sma vāridhau  
rājahaṃsasadasāpi dudruve  
lakṣyamasti kimu jīvanatyajām

### [4.11](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.11)

agrataḥ kṛtaśikhaṇḍitāṇḍavo  
bhīṣmameṣa śucimujjhitaiḥ śaraiḥ  
vañcayanvalitajiṣṇukārmuko  
vāsaro'rjunavikāsamāsadat

### [4.12](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.12)

āndhyamantarabhitāpakandalīmaśru niśvāsitamapyayoginām  
āracayya vivavāra vārido  
dhūmapāvakajalānilātmatām

### [4.13](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.13)

krīḍayā divi taṭitkṛpāṇikāvalliṣu vyatihatāsu vāridaiḥ  
viślathā iva vibhāvasoḥ kaṇāḥ  
śakragopanikarāścakāśire

### [4.14](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.14)

kecanānilavaśātkaropalā  
dyotalāttaralitā diśāṃ mukhe  
nāsikābharaṇamauktikaśriyo  
nāṭikāṃ kṣaṇamivālalambire

### [4.15](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.15)

viṣvagambudavidhuntudo ruṣā  
carvati sma raviśarvarīviṭau  
śakragopakarakopalacchalātsṛkaṇā sa vicakāra tatkaṇān

### [4.16](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.16)

ambarātnipatitaiḥ karopalairāhativyatikaraspṛśo'vaneḥ  
śakragopavapuṣā samantato  
viśrathaḥ kṣatajavipruṣāṃ cayaḥ

### [4.17](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.17)

abjinīpraṇayinā himadyuteranvakāri na paraṃ nirūṣmatā  
alpadṛśyavapuṣā payomucāmāvalīṣvapi ca tatkalātmatā

### [4.18](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.18)

phenakañcukajuṣo viṣotkiraḥ  
prastutormipavamānaphūtkriyāḥ  
āpagāḥ phaṇadharā ivādhvagānkurvate sma pathi kuṇṭhitakramān

### [4.19](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.19)

śaśvadārdritaviśoṣitāmbaro  
varṣato'pi maruto'dhvagavrajaḥ  
paṅkile kila saśśrṛṅkhalo'bhavatprāptarājya iva mārave pathi

### [4.20](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.20)

tiryagānatagalaṃ viṣāṇayordīrṇavṛṣṭi dhṛtaromavikriyam  
pārśvadeśaparilīnāvartarṇakaṃ  
gokulaṃ nikhilamaikṣatākulam

### [4.21](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.21)

kledsiktamiva varṣasecanātkiṃca komalakhuraṃ gavāṃ kulam  
saṃkucattanu samagrakampanaṃ  
tarṇakānadhivanaṃ tadanvagāt

### [4.22](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.22)

bhānumambudharabandhanālaye  
tāpinaṃ viracayaṃstapātyayaḥ  
asya bhūrivasubhāgasau puretyabjinīṃ dhruvamamajjayajjale

### [4.23](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.23)

ambudā na paramaśvitāravāstadvavāni taṭinījalānyapi  
sehire na taraṇervijṛmbhaṇaṃ  
kāryakāraṇabhidā kathaṃ bhavet

### [4.24](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.24)

vidyutāmiva vijṛmbhaṇāsahaḥ  
śārṅgiṇo'pi śayanīyapannagaḥ  
ātanodadhipayodhi gāhanaṃ  
pāmareṣu phaṇabhṛtsu kā kathā

### [4.25](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.25)

kāminīnivahamānavigrahaḥ  
kālamāntrikapalāyito grahaḥ  
prādravatprakaṭamambubhṛddhaṭaṃ  
kiṃ vibhidya bhuvi kīrṇaśambaram

### [4.26](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.26)

paṅkilā na padavī paraṃ nṛṇāṃ  
dyosadāmapi babhūva durdine  
antarā jalakaṇairaṇūpamairārdrite rajasi nīpaniḥsṛte

### [4.27](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.27)

śāmyaducchritapayodharaśriyā  
saṃkucatkuṭajadantasaṃpadā  
prāvṛṣā galitabhūrivarṣayā  
pratyapadyata ghanasvarātyayaḥ

### [4.28](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.28)

śvetamānataṭidvāli saṃkucacchātamanyavaśarāsavāsanam  
nimnabhūmiṣu nilīnanirjharaṃ  
nirmarandarasanīpakorakam

### [4.59](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.59)

viprakarṣaghanasaṃkramaṃ sariddyajyamānasikatāvijṛmbhaṇam  
nisvatāśrayaniṣaṅgaroccayaṃ  
vṛttakeliviramacchikhāvalam

### [4.30](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.30)

vārirāśiśayanādudañcituṃ  
vyājitāṅgavalanendirāsakham  
aikṣi taddinamamuktasaṃśayaṃ  
haṃsapālibhirapāṅgitāmbaram

### [4.31](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.31)

ṣaṭpadāḥ padasamarpaṇāsahe  
prāktane dalacaye pariślathe  
kampavattanu kadambasantateḥ  
karṇikopari kathaṃcidāsat

### [4.32](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.32)

prāktane'pi kuṭaje payoruhāmaṅkure'pyanupalabdhaśīdhavaḥ  
māradaivatamude madhuvratā  
niścayānniraśanavrataṃ dadhuḥ

### [4.33](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.33)

pālitākhilabhuvāmbuvarṣataḥ  
prāvṛṣājani śanaiḥ praśāntayā  
pāṇḍarāmbudaparamparānibhādbhāsate sma divi tadyaśobharaḥ

### [4.34](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.34)

āstikastadanu hallakaśriyām  
nāstikaḥ kuṭajanīpasampadām  
prādurāsa vidhubhānumattviṣāṃ  
pratyavāyavigamo ghanātyayaḥ

### [4.35](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.35)

pāthasaḥ samudayanpraśuṣyataḥ  
padmagarbhaparalīnaṣaṭpadaḥ  
dṛṣṭagādha iva darśayan śaye  
kardamaṃ kamalinīgaṇo babhau

### [4.36](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya.4.36)

kuṇṭhiteṣu kuṭajādiṣu smaraḥ  
korakeṣvayutabhedanādiva  
ādade punaradovyathākṛte  
hallakāmbujamukhāñchilīmukhān

_First 200 of 332 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya)_

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.daksinatya.acyutarayabhyudaya) · Pramāṇa
