Dharmabhyudayamahakavya 11
Dharmābhyudayamahākāvya 11
- Language
- Sanskrit
11.1
iti śrīvijayasenasūriśiṣyaśrīmadudayaprabhasūriviracite śrīdharmābhyudayanāmni
śrīsaṅghapaticarite lakṣmyaṅke mahākāvye śrīśatruñjayamahātīrthotpattiśrīṛṣabhasvāminirvāṇavarṇano nāma pañcamaḥ sargaḥ
śrīvastupālasacivasya pare kavīndrāḥ,
kāmaṃ yaśāṃsi kavayantu vayaṃ tu naiva
yenendramaṇḍapakṛto'sya yaśaḥpraśastirastyeva śakrahṛdi śailaśilāviśāle
11.1-2
granthāgram 149 | ubhayam 1498
ṣaṣṭhaḥ sargaḥ
ṛṣabhajinanirvāṇamahotsavaḥ
prabhormokṣaṇe tatra, nārakeṣvapi saukhyade | ajñātaruditaścakrī, mūrcchitaḥ kṣmā̍tele'patat
11.2
śokagranthivibhedāya, ruditaṃ śikṣayan hariḥ | tasya kaṇṭhamathā''lambya, phūtkāraṃ tāramātanot
11.3
labdhasaṃjño'tha rājā'pi, rudannuccaiḥsvaraṃ puraḥ | vihvalaḥ śokapūreṇa, vilalāpeti bālavat
11.4
nātha ! tyaktaḥ kuto doṣādanātho'yaṃ tvayā janaḥ ?
yuṣmad vinā kathaṃ bhāvī, bhavāraṇye'śaraṇyakaḥ ?
11.5
viyogaḥ sahyate bhānoḥ, punarudgamanāśayā | anāvṛttipadasthasya, bhavatastu suduḥsahaḥ
11.6
mūlato'si na yairdṛṣṭaste'pyasmattaḥ prabho ! varam | adṛṣṭe'rthe na tad duḥkhaṃ, dṛṣṭanaṣṭe tu yad bhavet
11.7
bandhavo'pyanugantārastvāmamī mama sarvathā | eka evāhamatrāsmi, tvayā paṅktibahiṣkṛtaḥ
11.8
bhūtvā tasya sutaḥ śrīmanniti śokavaśaṃvadaḥ | api muktipadaprāptaṃ, kiṃ vrīḍayasi taṃ prabhum ?
11.9
nṛpaḥ pralāpān kurvāṇo, gīrvāṇapatinā svayam | itthaṃ prabodhitaḥ śokaśalyaṃ kiñcinmumoca saḥ
11.10
yugmam
athā''diṣṭāḥ surendreṇa, candanairnandanodgataiḥ | pūrvasyāṃ diśi yāmyāyāṃ, pratīcyāmapi ca kramāt
11.11
vṛttāṃ prabhoḥ kṛte vyasrāmikṣvākukula̍jainmanām | caturasrāṃ pareṣāṃ tu, citāṃ cakrurdivaukasaḥ
11.12
yugmam
tato muktaśarīrāṇi, niveśya śibikāntarā | citāsamīpamāninyuste mahena mahīyasā
11.13
atho yathocitaṃ teṣu, nihiteṣu citāntare | vahniṃ vicakrurvrāyuṃ ca, vahni-vāyukumārakāḥ
11.14
taṃ ca vyadhyāpayan vahnimahāyā'bdhukumārakāḥ | sugandhibhirupānītaiḥ, kṣīravāridhivāribhiḥ
11.15
tataḥ sarve'pi devendrāḥ, devāśca jagṛhurmudā | daṃṣṭrā-dantādikānyasthiśakalāni yathocitam
11.16
yācamānāśca devebhyo, labdhakuṇḍatrayāgnayaḥ | śrāvakāstatprabhṛtyevamabhūvannagnihotriṇaḥ
11.17
bhasmabhūṣaṇatāṃ prāpuḥ, pare tadbhasmavandakāḥ | tataścitātrayasthāne, ratnastūpān vyadhuḥ surāḥ
11.18
indrāścāṣṭāhnikāṃ nandīśvare kṛtvā'ñjanādriṣu | nyasya māṇavakastambhe, daṃṣṭrā bhartūrapūjayan
11.19
bharato'pi prabhoraṅgasaṃskārāsannabhūtale | trigavyūtocchrayaṃ caityaṃ, cakre yojanavistṛtam
11.20
ratnāśmanirmitenātha, tena caityena bhāsuraḥ | āvirbhūto babhau ratnagarbhārbha ivācalaḥ
11.21
tatra caitye caturdvāre, pratidvāraṃ sa maṇḍapān | vicitrān sūtrayāmāsa, prabhāpallavitāmbarān
11.22
pratyekaṃ tatpuraḥ prekṣāmaṇḍapānāṃ catuṣṭayam | akṣapāṭaka-caityadru-pīṭha-puṣkariṇīyutam
11.23
taṃ giriṃ daṇḍaratnena, samīkṛtya nṛpo vyadhāt | aṣṭāpadaṃ sa sopānairaṣṭabhirmekhalānvitaiḥ
11.24
lohayantramayāneṣyajjanatāśātanābhayāt | rakṣakānārṣabhistatrākārṣīt kīnāśadāsavat
11.25
tasya siṃhaniṣadyākhyaprāsādasya ca madhyataḥ | devacchandaṃ vyadhāccakrī, ratnapīṭhapratiṣṭhitam
11.26
yathāmānaṃ yathāvarṇaṃ, yathālāñchanametra ca | bimbāni ṛṣabhādīnāṃ, caturviṃśatimātanot
11.27
kṛtvā ratnamayīḥ sarvabhrātṛṇāṃ pratimā api | tatropāstiparāṃ bhūpaḥ, svamūrtimapi nirmame
11.28
bahiścaityaṃ citāsthāne, prabhoḥ stūpamapi vyadhāt | bhrātṝṇāmapi ca stūpān, navartiṃ sa navādhikām
11.29
pratiṣṭhāpyātha bimbāni, tatra caitye yathāvidhi | payobhiḥ snapayāmāsa, māṃsalāmodameduraiḥ
11.30
pramṛjya gandhakāṣāyyā, candanena vilipya ca | arcayāmāsa māṇikya-suvarṇa-kusumāṃśukaiḥ
11.31
tatra cāguru-karpūra-dhūpadhūmyā ghanāvṛte | kurvan ghaṇṭāravairūjiṃ, vidyutaṃ bhūṣaṇadyutā
11.32
tūrya-cāmara-sotkarṣapuṣpavarṣamanoharam | karpūrāTransitionrātrikaṃ cakrī, cakre śakreṇa sannibhaḥ
11.33
yugmam
tadante ca vidhāyoccairvidhivaccaityavandanām | mahīmahendrastuṣṭāva, bhāvapāvanamānasaḥ
11.34
aho ! sahotthitajñānatrayo viśvatrayīpatiḥ | duḥkhatrayāt paritrātā, trikālajño jayatyayam
11.35
jayatyeṣa sva-parayornirviśeṣamanā muniḥ | samīpadīpastailokye'pyucchaistamattamaśchide
11.36
ayaṃ jayati kandarpasarpadapaṃyattatpatiḥ | surā'suraśiroratnarājinīrājitakramaḥ
11.37
jayatyasāvasāmānyadhāmadhāmajināgraṇīḥ | samagrajagdambhojavikāśanavibhāvasuḥ
11.38
asau diśatu viśve'pi, harṣamutkarṣayan guṇān | spaṣṭamaṣṭamahākarmamarmanirmanthakarmaṭhaḥ
11.39
sampiṣṭaviṣṭapāmiṣṭadurito'ṅkuritotsavaḥ | jayatyayaṃ mahāmāyātriyāmāyā divākaraḥ
11.40
asāvapārasaṃsārasamuttārataraṇḍakaḥ | jayatādujjvalajñānamuktādhānakaraṇḍakaḥ
11.41
siddhisaudhonmukhaprāṇiśreṇiniḥśreṇisannibhaḥ | rohanamohadrumadrohalohaparśurjayatyayam
11.42
ādināthamiti stutvā, parānapi jineśvarān | punaḥ punarnamaṃścaityān, kathañcinniryayau nṛpaḥ
11.43
giriṃ vilokayan vāraṃvāraṃ valitakandharaḥ | bhoktuṃ moktuṃ cāsamartho, nidhānamiva taddhanaḥ
11.44
vastrāntamārjitonmajjadbāṣpaplutavilocanaḥ | nibhṛtairmainibhirbhūpairvṛto'pyeka iva vrajan
11.45
mandamandāṅghrisañcāramuttatāra girestataḥ | nṛpaḥ śokatasrapūrairapaśyanniva varttanīm
11.46
viśeṣakam
asau sainyajanaiḥ svasvavāhanatvaraṇālasaiḥ | śokapracchāditotsāhamayodhyāmaviśat purīm
11.47
nāmeyaprabhupādānāṃ, divāniśamasau smaran | tyaktānyavyāpṛtistatra, tasthāvasvasthamānasaḥ
11.48
tamamātyajano vīkṣya, sarvakṛtyaparāṅmukham | iti prabodhayāmāsa, pitṛ-bhrātṛśucākulam
11.49
jagato'pi kṛtālokaṃ, lokottarapadāspadam | tātaṃ hatavipattāpaṃ, śocituṃ tava nocitam
11.50
tadvacaḥkusumāsārasārasaurabhasambhṛtaḥ | śocyastvayā na cātmā'pi, puṇyalakṣmīsvayaṃvaraḥ
11.51
mūrkho duḥkhārdito'bhyeti, lokaḥ śokasya vaśyatām | sevate na punardharmmaṃ, tatpratīkārakāraṇam
11.52
tvamapyākrāntalokena, śokena yadi jīyase | śauauryagarjitaṃ tatte, na dhatte dhruvamūrjitam
11.53
śakyo'pyakrīḍayat pīḍāvismāraṇavidhitsayā | enaṃ pratidinaṃ nānāvinodairāttasammadam
11.54
jalairjitāmṛtaiḥ svāmideśanābandhavandhubhiḥ | saha mitrasamūhena, cakre keliṃ kadā'pi saḥ
11.55
ādāyā''dāya padmāni, tatra mūrdhani dhārayan | nṛpaḥ pramodamāpnoti, nābhaiyāṅghribhramādiva
11.56
kadā'pyupavanotsaṅge, dhatte mudamasau lasan | puṣpāṇi vāsitāśāni, paśyan nāmeyakīrtivat
11.57
vahan sa kausumīṃ mālāṃ, hṛdi tatra pramodite | prabhorvyākhyākṣaṇonmīladdaśanadyutikautukāt
11.58
bhūnetā nityamityādikelikallolakautukī | mudā nirgamayāmāṃsa, dināni ghaṭikārddhavat
11.59
sāṃsārikasukhāmbhodhimagno bharatabhūpatiḥ | vibhormokṣadināt pañca, pūrvalakṣaṇyavāhayat
11.60
bharatacakravarttikevalajñāna-nirvāṇe
anyadyuḥ snātranirṇiktagātro dhātrībhṛtāṃvaraḥ | antarantaḥpurāvāsaṃ, bhūribhūṣaṇabhūṣitaḥ
11.61
ratnādarśagṛhaṃ prāpa, vairastrīparivāritaḥ | bharaṭeśo nabhodeśaṃ, vibhābhiriva bhāskaraḥ
11.62
yugmam
śuśubhe sa sthitastatra, darpaṇapratibimbitaḥ | vijitena smareṇeva, sevituṃ kṛtasannidhiḥ
11.63
tadā vilokamānasya, nṛpasya maṇidarpaṇam | abhavad dviguṇā mūrttiḥ, kāntiḥ koṭiguṇā punaḥ
11.64
nyastaṃ mohena hiñjīramiva tasya mahīśituḥ | tadā līlālolapāṇernijagālāṅgulīyakam
11.65
vinā tenāṅgulīyena, dṛṣṭā tenāṅgulī tataḥ | niḥśrīkā niṣpatākeva, maṇiketanayaṣṭikā
11.66
saubhāgyaṃ bhūṣaṇaireva, bibharti vapuraṅginām | niścetumiti moktuṃ sa, prārebhe bhūṣaṇavalīm
11.67
vimucya mukuṭaṃ hemamayaṃ mauliṃ vyalokayat | śriyā virahitaṃ caityamiva niṣkalaśaṃ nṛpaḥ
11.68
mukte muktāvalīndvandve, kuṇḍaladvitaye'tha saḥ | śatāṅgamiva niścakraṃ, svāsyaṃ niḥśrīmamaikṣata
11.69
vyalokayat parityaktahārāṃ sa hṛdayāvanim | saṃśuṣkanirjharodgārāṃ, svarṇācalataṭīmiva
11.70
grīvāmuttāritasmeramaṇigraiveyakāmasau | atārāparidhiṃ merumekhalāmiva caikṣata
11.71
sa bhujau cyutalakṣmīkau, niraikṣata niraṅgadau | pratimānavinirmuktau, surebhadaśanāviva
11.72
hastāvapāstamāṇikyakaṅkaṇau paśyati sma saḥ | toraṇastambhavad vātahṛtavandanakālikau
11.73
śeṣā apyaṅgulīrmuktāṅgulīyāḥ srastatejasaḥ | śākhā iva paribhraṣṭapallavāḥ sa vyalokayat
11.74
evaṃ vimuktālaṅkāraṃ, so'paśyad vapuraprabham | śuṣkaṃ sara iva bhraṣṭahaṃsa-rājīva-kairavam
11.75
acintayacca hī ! deho, bhūṣaṇaireva bhāsate | paṅkotkarṣākulo varṣākālaḥ sasyodgamairiva
11.76
śarīraṃ malamañjūṣā, bahirdurgandhibhīrubhiḥ | mūḍhaiḥ karpūra-kastūrī-candanairadhivāsyate
11.77
malotpannānmalaiḥ pūrṇādato'ṅgāllīnamantarā | dhautaṃ bodhijalaiḥ jñānaratnamādriyate budhaiḥ
11.78
svakīyān bāndhavāneva, manye dhanyatamānimān | yairidaṃ rājyamutsṛjya, lebhe lokottaraṃ padam
11.79
ahaṃ tu viṣayātaṅkapaṅkaniḥśūkaśūkaraḥ | gaṇayāmi na nāmāhamātmānaṃ mānuṣeṣvapi
11.80
cintayannityayaṃ dhīmānapūrvakaraṇakramāt | bhāvanāṃ bhavanāśāya, bhāvayāmāsa bhūvibhuḥ
11.81
athoccaiḥ siddhisaudhāgrasaṅgajāmpranamanorathaḥ | kṣitīśaḥ kṣapakaśreṇīniḥśreṇīmāruroha saḥ
11.82
munistadānīmānītakevalaśrīkaragrahaḥ | utsavotsukacittena, surendreṇābhyagamyata
11.83
khyāpayitvā balīyastvaṃ, vyavahāranayasya saḥ | śa launch śalaunchkreṇābhidadhe dīkṣāveṣagrahaṇahetave
11.84
keśasambhāramutpāṭya, muṣṭibhiḥ pañcabhirnṛpaḥ | dattaṃ devatayā'śeṣaṃ, muniveṣaṃ tadā''dade
11.85
samameva mahīśānāṃ, sahasrairdaśabhistadā | sāgrairharjagṛhe dīkṣādakṣaiḥ svāmyanuvartane
11.86
tadānīṃ kevalajñānamahimānaṃ mahāmanāḥ | vyadhatta tasya nābheyaprabhoriva ṛṣabhaprabhuḥ
11.87
bharato'pi tatastātavartanīmanuvartayan | asiñcad deśanāsārasudhābhiravanīvanīm
11.88
atikramya tataḥ pūrvalakṣaṃ dīkṣādinādasau | ārohanmuṣitāśeṣakaṣṭamaṣṭāpadācalam
11.89
kṛtvā māsopavāsakṣapaṇamakrupaṇadhyānaśuddhāntarātmā,
śaileśīṃ prāpya yogavyatikaraharaṇopāttasausthyāmavasthām
tatrāyaṃ trātapātākulasakalajagajjantujātaḥ prayātaṃḥ,
siddhiṃ saudharmanāthaprathitapṛthumahaḥślāghyanirvāṇalakṣmīḥ
Linked texts (2)
- Dharmābhyudaya — Udayaprabhā Sūri, Sanskrit
- Vivekamañjarī (Āṣāda) — Āṣāda, Sanskrit