Pramāṇa · Search · About · API

Dharmabhyudayamahakavya 11

Dharmābhyudayamahākāvya 11

Language
Sanskrit

11.1

iti śrīvijayasenasūriśiṣyaśrīmadudayaprabhasūriviracite śrīdharmābhyudayanāmni
śrīsaṅghapaticarite lakṣmyaṅke mahākāvye śrīśatruñjayamahātīrthotpattiśrīṛṣabhasvāminirvāṇavarṇano nāma pañcamaḥ sargaḥ
śrīvastupālasacivasya pare kavīndrāḥ,
kāmaṃ yaśāṃsi kavayantu vayaṃ tu naiva
yenendramaṇḍapakṛto'sya yaśaḥpraśastirastyeva śakrahṛdi śailaśilāviśāle

11.1-2

granthāgram 149 | ubhayam 1498
ṣaṣṭhaḥ sargaḥ
ṛṣabhajinanirvāṇamahotsavaḥ
prabhormokṣaṇe tatra, nārakeṣvapi saukhyade | ajñātaruditaścakrī, mūrcchitaḥ kṣmā̍tele'patat

11.2

śokagranthivibhedāya, ruditaṃ śikṣayan hariḥ | tasya kaṇṭhamathā''lambya, phūtkāraṃ tāramātanot

11.3

labdhasaṃjño'tha rājā'pi, rudannuccaiḥsvaraṃ puraḥ | vihvalaḥ śokapūreṇa, vilalāpeti bālavat

11.4

nātha ! tyaktaḥ kuto doṣādanātho'yaṃ tvayā janaḥ ?
yuṣmad vinā kathaṃ bhāvī, bhavāraṇye'śaraṇyakaḥ ?

11.5

viyogaḥ sahyate bhānoḥ, punarudgamanāśayā | anāvṛttipadasthasya, bhavatastu suduḥsahaḥ

11.6

mūlato'si na yairdṛṣṭaste'pyasmattaḥ prabho ! varam | adṛṣṭe'rthe na tad duḥkhaṃ, dṛṣṭanaṣṭe tu yad bhavet

11.7

bandhavo'pyanugantārastvāmamī mama sarvathā | eka evāhamatrāsmi, tvayā paṅktibahiṣkṛtaḥ

11.8

bhūtvā tasya sutaḥ śrīmanniti śokavaśaṃvadaḥ | api muktipadaprāptaṃ, kiṃ vrīḍayasi taṃ prabhum ?

11.9

nṛpaḥ pralāpān kurvāṇo, gīrvāṇapatinā svayam | itthaṃ prabodhitaḥ śokaśalyaṃ kiñcinmumoca saḥ

11.10

yugmam
athā''diṣṭāḥ surendreṇa, candanairnandanodgataiḥ | pūrvasyāṃ diśi yāmyāyāṃ, pratīcyāmapi ca kramāt

11.11

vṛttāṃ prabhoḥ kṛte vyasrāmikṣvākukula̍jainmanām | caturasrāṃ pareṣāṃ tu, citāṃ cakrurdivaukasaḥ

11.12

yugmam
tato muktaśarīrāṇi, niveśya śibikāntarā | citāsamīpamāninyuste mahena mahīyasā

11.13

atho yathocitaṃ teṣu, nihiteṣu citāntare | vahniṃ vicakrurvrāyuṃ ca, vahni-vāyukumārakāḥ

11.14

taṃ ca vyadhyāpayan vahnimahāyā'bdhukumārakāḥ | sugandhibhirupānītaiḥ, kṣīravāridhivāribhiḥ

11.15

tataḥ sarve'pi devendrāḥ, devāśca jagṛhurmudā | daṃṣṭrā-dantādikānyasthiśakalāni yathocitam

11.16

yācamānāśca devebhyo, labdhakuṇḍatrayāgnayaḥ | śrāvakāstatprabhṛtyevamabhūvannagnihotriṇaḥ

11.17

bhasmabhūṣaṇatāṃ prāpuḥ, pare tadbhasmavandakāḥ | tataścitātrayasthāne, ratnastūpān vyadhuḥ surāḥ

11.18

indrāścāṣṭāhnikāṃ nandīśvare kṛtvā'ñjanādriṣu | nyasya māṇavakastambhe, daṃṣṭrā bhartūrapūjayan

11.19

bharato'pi prabhoraṅgasaṃskārāsannabhūtale | trigavyūtocchrayaṃ caityaṃ, cakre yojanavistṛtam

11.20

ratnāśmanirmitenātha, tena caityena bhāsuraḥ | āvirbhūto babhau ratnagarbhārbha ivācalaḥ

11.21

tatra caitye caturdvāre, pratidvāraṃ sa maṇḍapān | vicitrān sūtrayāmāsa, prabhāpallavitāmbarān

11.22

pratyekaṃ tatpuraḥ prekṣāmaṇḍapānāṃ catuṣṭayam | akṣapāṭaka-caityadru-pīṭha-puṣkariṇīyutam

11.23

taṃ giriṃ daṇḍaratnena, samīkṛtya nṛpo vyadhāt | aṣṭāpadaṃ sa sopānairaṣṭabhirmekhalānvitaiḥ

11.24

lohayantramayāneṣyajjanatāśātanābhayāt | rakṣakānārṣabhistatrākārṣīt kīnāśadāsavat

11.25

tasya siṃhaniṣadyākhyaprāsādasya ca madhyataḥ | devacchandaṃ vyadhāccakrī, ratnapīṭhapratiṣṭhitam

11.26

yathāmānaṃ yathāvarṇaṃ, yathālāñchanametra ca | bimbāni ṛṣabhādīnāṃ, caturviṃśatimātanot

11.27

kṛtvā ratnamayīḥ sarvabhrātṛṇāṃ pratimā api | tatropāstiparāṃ bhūpaḥ, svamūrtimapi nirmame

11.28

bahiścaityaṃ citāsthāne, prabhoḥ stūpamapi vyadhāt | bhrātṝṇāmapi ca stūpān, navartiṃ sa navādhikām

11.29

pratiṣṭhāpyātha bimbāni, tatra caitye yathāvidhi | payobhiḥ snapayāmāsa, māṃsalāmodameduraiḥ

11.30

pramṛjya gandhakāṣāyyā, candanena vilipya ca | arcayāmāsa māṇikya-suvarṇa-kusumāṃśukaiḥ

11.31

tatra cāguru-karpūra-dhūpadhūmyā ghanāvṛte | kurvan ghaṇṭāravairūjiṃ, vidyutaṃ bhūṣaṇadyutā

11.32

tūrya-cāmara-sotkarṣapuṣpavarṣamanoharam | karpūrāTransitionrātrikaṃ cakrī, cakre śakreṇa sannibhaḥ

11.33

yugmam
tadante ca vidhāyoccairvidhivaccaityavandanām | mahīmahendrastuṣṭāva, bhāvapāvanamānasaḥ

11.34

aho ! sahotthitajñānatrayo viśvatrayīpatiḥ | duḥkhatrayāt paritrātā, trikālajño jayatyayam

11.35

jayatyeṣa sva-parayornirviśeṣamanā muniḥ | samīpadīpastailokye'pyucchaistamattamaśchide

11.36

ayaṃ jayati kandarpasarpadapaṃyattatpatiḥ | surā'suraśiroratnarājinīrājitakramaḥ

11.37

jayatyasāvasāmānyadhāmadhāmajināgraṇīḥ | samagrajagdambhojavikāśanavibhāvasuḥ

11.38

asau diśatu viśve'pi, harṣamutkarṣayan guṇān | spaṣṭamaṣṭamahākarmamarmanirmanthakarmaṭhaḥ

11.39

sampiṣṭaviṣṭapāmiṣṭadurito'ṅkuritotsavaḥ | jayatyayaṃ mahāmāyātriyāmāyā divākaraḥ

11.40

asāvapārasaṃsārasamuttārataraṇḍakaḥ | jayatādujjvalajñānamuktādhānakaraṇḍakaḥ

11.41

siddhisaudhonmukhaprāṇiśreṇiniḥśreṇisannibhaḥ | rohanamohadrumadrohalohaparśurjayatyayam

11.42

ādināthamiti stutvā, parānapi jineśvarān | punaḥ punarnamaṃścaityān, kathañcinniryayau nṛpaḥ

11.43

giriṃ vilokayan vāraṃvāraṃ valitakandharaḥ | bhoktuṃ moktuṃ cāsamartho, nidhānamiva taddhanaḥ

11.44

vastrāntamārjitonmajjadbāṣpaplutavilocanaḥ | nibhṛtairmainibhirbhūpairvṛto'pyeka iva vrajan

11.45

mandamandāṅghrisañcāramuttatāra girestataḥ | nṛpaḥ śokatasrapūrairapaśyanniva varttanīm

11.46

viśeṣakam
asau sainyajanaiḥ svasvavāhanatvaraṇālasaiḥ | śokapracchāditotsāhamayodhyāmaviśat purīm

11.47

nāmeyaprabhupādānāṃ, divāniśamasau smaran | tyaktānyavyāpṛtistatra, tasthāvasvasthamānasaḥ

11.48

tamamātyajano vīkṣya, sarvakṛtyaparāṅmukham | iti prabodhayāmāsa, pitṛ-bhrātṛśucākulam

11.49

jagato'pi kṛtālokaṃ, lokottarapadāspadam | tātaṃ hatavipattāpaṃ, śocituṃ tava nocitam

11.50

tadvacaḥkusumāsārasārasaurabhasambhṛtaḥ | śocyastvayā na cātmā'pi, puṇyalakṣmīsvayaṃvaraḥ

11.51

mūrkho duḥkhārdito'bhyeti, lokaḥ śokasya vaśyatām | sevate na punardharmmaṃ, tatpratīkārakāraṇam

11.52

tvamapyākrāntalokena, śokena yadi jīyase | śauauryagarjitaṃ tatte, na dhatte dhruvamūrjitam

11.53

śakyo'pyakrīḍayat pīḍāvismāraṇavidhitsayā | enaṃ pratidinaṃ nānāvinodairāttasammadam

11.54

jalairjitāmṛtaiḥ svāmideśanābandhavandhubhiḥ | saha mitrasamūhena, cakre keliṃ kadā'pi saḥ

11.55

ādāyā''dāya padmāni, tatra mūrdhani dhārayan | nṛpaḥ pramodamāpnoti, nābhaiyāṅghribhramādiva

11.56

kadā'pyupavanotsaṅge, dhatte mudamasau lasan | puṣpāṇi vāsitāśāni, paśyan nāmeyakīrtivat

11.57

vahan sa kausumīṃ mālāṃ, hṛdi tatra pramodite | prabhorvyākhyākṣaṇonmīladdaśanadyutikautukāt

11.58

bhūnetā nityamityādikelikallolakautukī | mudā nirgamayāmāṃsa, dināni ghaṭikārddhavat

11.59

sāṃsārikasukhāmbhodhimagno bharatabhūpatiḥ | vibhormokṣadināt pañca, pūrvalakṣaṇyavāhayat

11.60

bharatacakravarttikevalajñāna-nirvāṇe
anyadyuḥ snātranirṇiktagātro dhātrībhṛtāṃvaraḥ | antarantaḥpurāvāsaṃ, bhūribhūṣaṇabhūṣitaḥ

11.61

ratnādarśagṛhaṃ prāpa, vairastrīparivāritaḥ | bharaṭeśo nabhodeśaṃ, vibhābhiriva bhāskaraḥ

11.62

yugmam
śuśubhe sa sthitastatra, darpaṇapratibimbitaḥ | vijitena smareṇeva, sevituṃ kṛtasannidhiḥ

11.63

tadā vilokamānasya, nṛpasya maṇidarpaṇam | abhavad dviguṇā mūrttiḥ, kāntiḥ koṭiguṇā punaḥ

11.64

nyastaṃ mohena hiñjīramiva tasya mahīśituḥ | tadā līlālolapāṇernijagālāṅgulīyakam

11.65

vinā tenāṅgulīyena, dṛṣṭā tenāṅgulī tataḥ | niḥśrīkā niṣpatākeva, maṇiketanayaṣṭikā

11.66

saubhāgyaṃ bhūṣaṇaireva, bibharti vapuraṅginām | niścetumiti moktuṃ sa, prārebhe bhūṣaṇavalīm

11.67

vimucya mukuṭaṃ hemamayaṃ mauliṃ vyalokayat | śriyā virahitaṃ caityamiva niṣkalaśaṃ nṛpaḥ

11.68

mukte muktāvalīndvandve, kuṇḍaladvitaye'tha saḥ | śatāṅgamiva niścakraṃ, svāsyaṃ niḥśrīmamaikṣata

11.69

vyalokayat parityaktahārāṃ sa hṛdayāvanim | saṃśuṣkanirjharodgārāṃ, svarṇācalataṭīmiva

11.70

grīvāmuttāritasmeramaṇigraiveyakāmasau | atārāparidhiṃ merumekhalāmiva caikṣata

11.71

sa bhujau cyutalakṣmīkau, niraikṣata niraṅgadau | pratimānavinirmuktau, surebhadaśanāviva

11.72

hastāvapāstamāṇikyakaṅkaṇau paśyati sma saḥ | toraṇastambhavad vātahṛtavandanakālikau

11.73

śeṣā apyaṅgulīrmuktāṅgulīyāḥ srastatejasaḥ | śākhā iva paribhraṣṭapallavāḥ sa vyalokayat

11.74

evaṃ vimuktālaṅkāraṃ, so'paśyad vapuraprabham | śuṣkaṃ sara iva bhraṣṭahaṃsa-rājīva-kairavam

11.75

acintayacca hī ! deho, bhūṣaṇaireva bhāsate | paṅkotkarṣākulo varṣākālaḥ sasyodgamairiva

11.76

śarīraṃ malamañjūṣā, bahirdurgandhibhīrubhiḥ | mūḍhaiḥ karpūra-kastūrī-candanairadhivāsyate

11.77

malotpannānmalaiḥ pūrṇādato'ṅgāllīnamantarā | dhautaṃ bodhijalaiḥ jñānaratnamādriyate budhaiḥ

11.78

svakīyān bāndhavāneva, manye dhanyatamānimān | yairidaṃ rājyamutsṛjya, lebhe lokottaraṃ padam

11.79

ahaṃ tu viṣayātaṅkapaṅkaniḥśūkaśūkaraḥ | gaṇayāmi na nāmāhamātmānaṃ mānuṣeṣvapi

11.80

cintayannityayaṃ dhīmānapūrvakaraṇakramāt | bhāvanāṃ bhavanāśāya, bhāvayāmāsa bhūvibhuḥ

11.81

athoccaiḥ siddhisaudhāgrasaṅgajāmpranamanorathaḥ | kṣitīśaḥ kṣapakaśreṇīniḥśreṇīmāruroha saḥ

11.82

munistadānīmānītakevalaśrīkaragrahaḥ | utsavotsukacittena, surendreṇābhyagamyata

11.83

khyāpayitvā balīyastvaṃ, vyavahāranayasya saḥ | śa launch śalaunchkreṇābhidadhe dīkṣāveṣagrahaṇahetave

11.84

keśasambhāramutpāṭya, muṣṭibhiḥ pañcabhirnṛpaḥ | dattaṃ devatayā'śeṣaṃ, muniveṣaṃ tadā''dade

11.85

samameva mahīśānāṃ, sahasrairdaśabhistadā | sāgrairharjagṛhe dīkṣādakṣaiḥ svāmyanuvartane

11.86

tadānīṃ kevalajñānamahimānaṃ mahāmanāḥ | vyadhatta tasya nābheyaprabhoriva ṛṣabhaprabhuḥ

11.87

bharato'pi tatastātavartanīmanuvartayan | asiñcad deśanāsārasudhābhiravanīvanīm

11.88

atikramya tataḥ pūrvalakṣaṃ dīkṣādinādasau | ārohanmuṣitāśeṣakaṣṭamaṣṭāpadācalam

11.89

kṛtvā māsopavāsakṣapaṇamakrupaṇadhyānaśuddhāntarātmā,
śaileśīṃ prāpya yogavyatikaraharaṇopāttasausthyāmavasthām
tatrāyaṃ trātapātākulasakalajagajjantujātaḥ prayātaṃḥ,
siddhiṃ saudharmanāthaprathitapṛthumahaḥślāghyanirvāṇalakṣmīḥ

Linked texts (2)