Pramāṇa · Search · About · API

Treasury of Narratives (Caturviṃśatiprabandha) 12.1

Prabandhakośa 12.1

Language
Sanskrit

12.1.1

so'pyavocat-deva ! so'yaṃ yasya kranditadhvanirdevena rātrau śuśruve | ityuktvā tasya prāguktaṃ vṛttaṃ
sakalamāvedayat | punrā rājā tameva mastakamaprākṣīt-kastvaṃ bho !, kimarthaṃ cātra bhavadāgamanamiti ? | tenābhidadhe-mahārāja ! bhavataḥ kīrtisubhākarṇi samākarṇya" karuṇaruditavyājenātmānaṃ
jñāpayitvā "tvāmahamupāgamam | dṛṣṭaśca bhavān | kṛtārthe me'dya cakṣuṣī jāte iti | kāṃ kalāṃ
samyagavagacchasi ?-iti rājña ājñayā niravadhi" gītaṃ gātuṃ pracakrame | krameṇa tadgānakalayā 30
mohitā sakalāpi nṛpatipramukhā pariṣat | sa ca māyāsuranāmako'surastāṃ māyāṃ nirmāya mahīpatermahiṣīṃ mahanīyarūpadheyāmapajihīrṣurūpāgato babhūva | na ca viditacarametatkasyāpi | lokaistu
śīrṣamātradarśanāt tasya prākṛtabhāṣayā 'sīsulā' iti vyapadeśaḥ kṛtaḥ | tadanu pratidinaṃ tasminnatitumbarau madhurataraṃ' gāyati sati śrutaṃ tatsvarūpaṃ mahādevyā dāsīmukhena | bhūpaṃ vijñāpya
tacchīrṣa khāntikamānāyitam | pratyahaṃ tamajīgapat rājñī | dināntare rātrau prastāvamāsādya sadya
5 evāpaharati sma tāṃ māyāsuraḥ | āropayāmāsa ca tāṃ ghaṇṭāvalambināmani khavimāne | rājñī ca
karuṇaṃ kranditumārebhe-hā ! ahaṃ kenāpyapahriye | asti ko'pi vīraḥ pṛthivyāṃ yo māṃ mocayati
'tatkharaṃ 'khūndalābhikhyena vīreṇa śrutvā vyomantyutpatya ca tadvimānasya ghaṇṭā pāṇinā gāḍhamadhāryata | tatastatpāṇinā'vaṣṭabdhaṃ vimānaṃ purastānna prācālīt | tadanu cintitaṃ māyāsureṇa-kimarthaṃ
vimānametanna sarpati | yāvaddrākṣīttaṃ vīraṃ hastāvambitaghaṇṭam | tataḥ khaḍgena taddhastamacchinat

12.1.2

10 patitaḥ pṛthivyāṃ vīraḥ | sa cāsuraḥ puraḥ prācalat | tato viditadevyapahāravṛttāntaḥ kṣitikāntaḥ
pañcāśatamekonāṃ' vīrānādiśat'-yatpaṭṭadevyāḥ śuddhiḥ kriyatāṃ keneyamapahṛteti | te prāgapi śūdrakaṃ
pratyasūyāparāḥ procuḥ-mahārāja ! śūdraka eva jānīte | tenaiva tacchīrṣakamānītam | tenaiva ca' devī
jahre | tato nṛpatistasmai kupitaḥ śūlāropaṇamājñāpayat | tadanu deśarītivaśāttaṃ raktacandanānuliptāṅgaṃ śakaṭe śāyayitvā, tena saha gāḍhaṃ baddhvā, śūlāyai yāvadrājapuruṣāśceluḥ, tāvatpañcāśadapi
15 vīrāḥ saṃbhūya śūdrakamavocan-bhoḥ mahāvīra ! kimarthaṃ raṇḍeva mriyate bhavān | 'aśubhasya kālaharaṇa'miti nyāyāt mārgaya narendratkatipayadināvadhim, śodhaya sarvatra devyapahāriṇam
kimakāṇḍe eva svakīyāṃ vīratvakīrttimapanayasi ? | tenoktam-gamyatāṃ tarhi uparājam | vijñāpyatāmenamarthaṃ rājā | tairapi tathā kṛte pratyānāyitaḥ śūdrakaḥ kṣitīndreṇa | tenāpi svamukhena vijñaptiḥ
kṛtā-mahārāja ! dīyatāmavadhiḥ | yena vicinomi pratidiśaṃ devīṃ tadapahāriṇaṃ ca | rājñā dinada20 śakamavadhirdattaḥ | śūdrakagṛhe ca sārameyadvayamāsīt tatsahacāri | nṛpatiravadat-etadvaṣaṇayugalaṃ
pratibhūprāyamasmatpārśve muñca | svayaṃ punarbhāvān devyudantopalabdhaye hiṇḍatāṃ mahīmaṇḍalam | so'pyādeśaḥ pramāṇamityudīrya pravīryavān pratasthe' | bhūcakraśakrastatkauleyakadvandvaṃ śṛṅkhalābaddhaṃ śayyāpādayorabadhnāt' | śūdrakastu paritaḥ 'paryaṭanbhramyamāno'pi yāvatprastutārthasya vārttāmātramapi kvāpi

12.1.3

nopalebhe, tāvadacintayat-aho ! mamedamayaśaḥ prādurabhūt | yadayaṃ svāmidrohī madhye" bhūtvā devīma25 mapājīharaditi | na ca kvāpi śuddhirlabdhā tasyāḥ | tasmānmaraṇameva mama śaraṇam | iti vimṛśya
dārubhiścitāracayat" | jvalanaṃ cājvālayat | yāvanmadhyaṃ praviśet" tāvattābhyāṃ śunakābhyāṃ
devatādhiṣṭhitābhyāṃ jñātam-yadsmadadhipatirnidhanaṃ "dhyāyannastīti | tato daivataśaktyā śṛṅkhalāni"
bhaṅktvā nirvilambau gatau tau tatra yatrāsīcchūdrakaracitā citā | daśanaiḥ keśānākṛṣya śūdrakaṃ
bahirniṣkāsayāmāsatuḥ" | tenāpi akasmāttau vilokya vismitamanasā nijagade-re pāpīyāṃsau !
30 kimetatkṛtaṃ bhavadbhyāmaśubhabadbhyām ? | rājño manasi viśvāsanirāso bhaviṣyati, yatpratibhuvāvapi
tenātmanā saha nītau | atha" bhaṣaṇābhyāṃ babhāṣe-dhīro bhava asmaddarśitāṃ diśamanusara
sarabhasaṃ kā citā tava ! | ityabhidhāya purobhūya prasthitau tena sārddham | kramātprāptau kollāpuram
tatrasthaṃ mahālakṣmīdevyā bhavanaṃ praviṣṭau | tatra śūdrakastāṃ devīmabhyarcya kuśasrastarāsīnaścirātramupāvasat | tadanu pratyakṣībhūya bhagavatī mahālakṣmīstamavocat-vatsa ! kiṃ mṛgayase ? | śūdrakeṇoktam-svāmini ! sātavāhanamahīpālamahiṣyāḥ śuddhiṃ vada | kāste keneyamapahṛtā ? | śrīdevyoditam-sarvān yakṣarākṣasabhūtādidevagaṇān sammīlya tatpravṛttimahaṃ nivedayiṣyāmi | paraṃ teṣāṃ
kṛte tvayā balyupahārādi praguṇīkṛtya dhāryam | yāvacca te kaṇehatya balyādi upabhujya prītā na
bhaveyustāvattvayā vighnā rakṣaṇīyāḥ | tataḥ śūdrako devatānāṃ tarpaṇārthaṃ kuṇḍaṃ viracayya homamārebhe

12.1.4

militāḥ sakaladaivatagaṇāḥ | svāṃ svāṃ bhuktimabhimukhena jagṛhire | tāvattaddhomadhūmaḥ prasṛmaraḥ prāpa
tatsthānaṃ yatra māyāsuro'bhūt | tenāpi jñātalakṣmyādiṣṭaśūdrakahomasvarūpeṇa preṣitaḥ svabhrātā
kollāsuranāmā homapratyūhakaraṇāya | samāgataśca viyati kollāsuraḥ svasenayā samam | dṛṣṭastadaivatagaṇaiḥ | cakitaṃ ca taiḥ | tato bhaṣaṇau divyaśaktyā yuyudhāte daityaiḥ saha | kramānmāritau ca tau
daityaiḥ | tataḥ śūdrakaḥ svayaṃ yoddhuṃ prāvṛttat | krameṇa daṇḍavyatiriktapraharaṇāntarābhāvāddaṇḍenaiva bahūnnidhanaṃ nītavānasurān | tato dakṣiṇabāhuṃ daityāstasya cicchiduḥ | punarvādoṣvaiva daṇḍayuddhamakarot | tasminnapi chinne dakṣiṇāṃghriṇopāttadaṇḍo yoddhuṃ lagnaḥ | tatrāpi daityairlūne vāmapādāttayaṣṭirayudhyata | tamapi kramādacchidaṃścasurāḥ | tato dantairdaṇḍamādāya yuyudhe | tatastairmastakamacchedi
athākaṇṭhatṛptā daivatagaṇāstaṃ śūdrakaṃ bhūmipatitaśiraskaṃ dṛṣṭvā-aho ! asmadbhuktidāturvarākasyāsya kiṃ
jātam ? | iti paritapya yoddhuṃ pravṛttāḥ | kollāsuramamārayat | tataḥ śrīdevyā'mṛtenābhiṣicya
punaranusaṃhitāṅgaścakre śūdrakaḥ, pratyujjīvitaśca | tasya sārameyāvapi punarjīvitau | devī ca prasannā
satī tasmai khaṅgaratnaṃ prādāt | anena tvamajayyo bhaviṣyasīti ca varaṃ vyatarat | tato mahālakṣmyādidaivatagaṇaiḥ saha sātavāhanadevyāḥ śuddhyarthaṃ samagramapi bhuvanaṃ paribhramya prāptaḥ śūdrako

12.1.5

mahārṇavam | tatra caikaṃ vaṭatarumuccaistaraṃ nirīkṣya viśrāmārthamāruroha yāvat, tāvatpaśyati tacchākhāyāṃ lambamānamadhaḥśirasaṃ kāṣṭhakīlikāpraveśitorddhapādaṃ puruṣamekam | sa ca prasāritajihvo'ntarnīraṃ vicarato jalacarādīn bhakṣayan vīkṣitastaiḥ | pṛṣṭaśca śūdrakeṇa-kastvam ?, kimarthaṃ cetthaṃ
lambito'si ? | tenoktam-ahaṃ māyāsurasya kaniṣṭho bhrātā | sa ca madanonmadiṣṇurmadagrajaḥ
pratiṣṭhānādhipateḥ sātavāhanasya nṛpatermahiṣīṃ riraṃsurapāharat sītāmiva daśavadanaḥ | sā ca pativratā tannecchati | tadanuprokto agrajanmā-na yujyate paradārā'paharaṇaṃ tava
197. vikramākrāntaviśvo'pi parastrīṣu riraṃsayā | kṛtvā kulakṣayaṃ prāpa narakaṃ daśakandharaḥ