Treasury of Narratives (Caturviṃśatiprabandha) 12.2
Prabandhakośa 12.2
- Language
- Sanskrit
12.2.1
ityādivāgbhirniṣiddhaḥ kruddho mahyaṃ māyāsuro'syāṃ vaṭaśākhāyāṃ ṭaṅkitvā māmitthaṃ vyaḍambayat | ahaṃ ca prasāritavadanaḥ samudrāntaḥ sañcarato jalacarādīnbhakṣyaharan prāṇayātrāṃ karomi | iti
śrutvā śūdrako'pyabhāṣīt-ahaṃ tasyaiva mahībhṛto bhṛtyaḥ śūdrakanāmā tāmeva devīmanveṣṭumāgato'smi | tenoktam-evaṃ cettarhi māṃ mocaya, yathā'haṃ saha bhūtvā taṃ darśayāmi, tāṃ ca devīm
tena svasthānaṃ parito jātuṣaṃ durgaṃ kāritamasti | tacca nirantaraṃ prajvaladevāsti tato 'durlaṅghyam
tanmadhye praviśya taṃ nipātya devī pratyāharttavyā | ityākarṇya śūdrakastena kṛpāṇena tatkāṣṭhabandhanāni
chicttvā taṃ purodhāya, daivatagaṇaparivṛtaḥ prasthāya, prākāramullaṅghya tatsthānāntaḥ prāviśat | daivatagaṇāṃścālokya māyāsuraḥ svasainyaṃ yuddhāya prajighāya | tasminpañcatāmañcite svayaṃ yoddhumupatasthe
tataḥ krameṇa śūdrakastenāsinā tamavadhīt | tato ghaṇṭāvalambivimānamāropya devīṃ daivatagaṇaiḥ
saha prasthitaḥ pratiṣṭhānaṃ prati
itaśca, daśamaṃ dinamavadhīkṛtamāgatamavagatya jagatpatirdhyātāvān-aho ! mama na mahādevī, na
5 ca śūdrakavīro, na cāpi tau rasanālihau; sarvaṃ mayaiva kubuddhinā vināśitam | iti śocanātsaparicchada eva prāṇatyāgacikīḥ¹ purādbahirścitāmaracayaccandanādidārubhiḥ | yāvatkṣaṇādāśuśukṣaṇau
12.2.2
kṣepsyati parijanaścitāyām², tāvaddhūrṣāpaka eko devagaṇamadhyātsamāyāsīt | vyajijñapacca sapraśrayam-deva ! diṣṭyā varddhase mahādevyāgamanena | tanniśamya śravaṇaramyaṃ nareśvaraḥ sphuradānandakandalitahṛdaya ūrdhvamavalokayannāluloke nabhasi daivatagaṇaṃ śūdrakaṃ ca | ayamapi vimānādavatīrya rājñaḥ
10 pādorapatat mahādevī ca | abhinananda sānandaṃ medinīnduḥ śūdrakam | rājyārddhaṃ tasmai prādiśat
sotsavamantarnagaraṃ praviśya śrutaśūdrakacārucaritaḥ saha mahiṣyā rājyaśriyamupabubhuje mahābhujaḥ
§89) tasya ca sātavāhanasya candralekhādyāḥ pañcaśatāni paṭṭyaḥ | sarvā api ṣaḍbhāṣākavitvavidaḥ | rājā punaranadhītavyākaraṇaḥ | āgata uṣṇakālaḥ | ārabdhā jalakeliḥ | candralekhā śītāluḥ
śītaṃ na sahate | nṛpastu premṇā śṛṅgakajalaistāmanavarataṃ siñcate | tataḥ sā saṃskṛtena prāha-deva ! māṃ
15 modakaiḥ pūraya | hālastu tatsaṃskṛtatattvamanavagacchan modakanāma śrutvā dāsyāḥ pārśvānmodakapaṭalikāmānīnayat | candralekhā tāṃ dṛṣṭvā patimatibhramadarśanādahasīt-aho ! mahārājasya śāstrottejitamativyāpaḥ | rājñā'pyupahāso jñātaḥ | pṛṣṭā rājñī-kimarthaṃ vayamupahasyāmahe ? | rājñī jagādaanyārthasthāne'nyārthāvabodhādutptāsito'si priya ! | lajjito rājā | sadyo vidyārthaṃ³ bhāratīṃ
12.2.3
trirātropavāsenārādhya pratyakṣīkṛtya tadvarānmahākavirbhūtvā sārasvatavyākaraṇādiśāstraśatānya20 cīkṛpat⁴ | tasyeśvarasya guṇakṛttvo⁵ bhāratī devatā'vasare'vatīryāha | ekadā bhāratīmabhyarthayata⁶sakalamapi puraṃ ādyayāmārddhamahaḥ kavirūpaṃ bhavatu | tathaiva kṛtaṃ devyā | ekasmin dine daśakoṭayo gāthāḥ sampannāḥ | 'sātavāhanakaśāstraṃ' tatkṛtam
§90) tasya corvīpateḥ kharamukho nāma daṇḍanāthaḥ śūro bhaktaḥ prājñaḥ puṇyāḍhyaḥ ārambhasiddhaḥ
ekadā hālenādiṣṭaṃ kharamukhāya-mathurāṃ lāhi | ādeśaḥ⁷ pramāṇamityuktvā bahirvyāpāriṇāṃ pārśvametya
25 rājādeśamacakathat | vyāpāribhiḥ proktam-kharamukha ! dve mathure staḥ | ekā dakṣiṇamathurā pāṇḍacakṛtā | aparā pūrvamathurā yannoṣṭhe kṛṣṇaḥ samutpannaḥ | yatra vṛndāvanadīni vanāni | dvayormadhyātkā
mathurā grāhyeti pṛccha | kharamukhenoktam-pratāpamārttaṇḍaṃ taṃ kaḥ praṣṭumīṣṭe | vakṣyati hi-re ! mama ceto
na jānītha ? | tasya ca prakopaḥ sadyaḥ prāṇaharaḥ | dve api mathure grahīṣyāmaḥ | sainyaṃ dvikhaṇḍaṃ kṛtvā
dve mathure ekasminneva madhyāhne kharamukhena jagṛhāte | tatpurīdvayagrahaṇavarddhāpanikāmukhau dvau narau
30 āgamatām¹⁰ | yāvatpramodāttau nṛpatirālapati tāvattṛtīya eka āgāt | sa uvāca-deva ! bhavatkāryāpyamāṇajainaprāsādabhūmitale'kṣayo nidhiḥ prādurvabhūva diṣṭyā | yāvattadabhimukhamīkṣate,
tāvadeva dāsī premamañjūṣā śuddhāntādāyāsīt |-svāmin ! devyā candralekhayā sarvāṅgalakṣaṇaḥ suto
jātaḥ | catasro'pi varddhāpanikā dattāḥ kṣmāpālena | tena pramodenāsya mahonmāda utpannaḥ | tato
12.2.4
melayitvā lokaṃ hyārūḍho godāvarītīramupetya, tāṃ jagāda tāratarasvaram198. sañcaṃ bhaṇa godāvari ! puvvasamuddeṇa sāhiyā saṃtī | sālāhaṇakulasarisaṃ jai te kūle kulaṃ atthi