Pramāṇa · Search · About · API

Jainatarangini 3

Jainataraṅgiṇī 3

Language
Sanskrit

Contents

3.1

tṛtīyaḥ sargaḥ
tuṣṭaḥ prasādamamulaṃ kurute kṣaṇādyaḥ
kruddhaḥ prajāsu kurute bhayamapratarkyam
unmattapārthivapateriva hanta dhātorlīlāsvatantracaritaṃ bhuvi budhyate kaiḥ

3.2

ṣaṭtriṃśadvarṣadurbhikṣaduḥkhavismaraṇaṃ janaḥ
na yāvadakarottāvadaṣṭātriṃśe'pi vatsare

3.3

vṛṣṭyā saha rajovarṣamapatadgaganādbhuvi
udīpakṣataśālyutthabhāvidurbhikṣasūcakam

3.4

athācireṇa garjanto dhṛtacāpā ghanāghanāḥ
janānudvejayāmāsuḥ śarāsārairivārayaḥ

3.5

vṛṣṭyupadravasannaddhā phalaṅgiharaṇākulāḥ
utthitā budbudvyājādduṣṭā nāgaphaṇā iva

3.6

utpannadhvaṃsino bhāvānkariṣyāmyahamañjasā
iti jñāpayituṃ megho budbudānasṛjaddhruvam

3.7

vṛkṣāḥ sarvatra patrāntaḥpatadvṛṣṭikhanacchalāt
aśrubindūnivāmuñcanrudanto janacintayā

3.8

vitastāledarīsindhukṣitikādyāstadāpagāḥ
anyonyasparddhayevogrā grāmāṃstīreṣvamajjayan

3.9

savibhramā dhṛtāvārtā vāhinyutthāḥ saheṣitāḥ
javādadhāvannuttuṅgāstattaraṅgaturaṃgamāḥ

3.10

atyuccāpātakṛnnīconnatidaṃ ca niraṅkuśam
āsīdapathagaṃ satyaṃ tadā jalavijṛmbhitam

3.11

mṛdo jalasya tatkālendrivṛkṣaviṭapāliṣu
kenopadiṣṭaṃ tatkāle mūlotpāṭanapāṭavam

3.12

āgrāgrapaśugoprāṇigṛhadhānyādihārakaḥ
bhayadobhūjjalāpūraḥ sa mlecchotpiñjasaṃnibhaḥ

3.13

tadā maḍavarājyasthā viśokā śokadā nadī
itīva tajjale tūrṇaṃ mamajjurhṛhapaṅktayaḥ

3.14

purāṇeṣu prasiddhā yā viśokā śokanāśinī
tadābhūdviparītārthā prajābhāgyaviparyayāt

3.15

yebhyaḥ pratiṣṭhā prāptā tānduḥsthāndraṣṭumasāṃpratam
itīva toye tatkālaṃ mamajjrnagara gṛhaḥ

3.16

śilādārumayī magnastambhībhūtacaturgṛhā
catuṣpādiva dharmo yā lokottaraṇakṛddramau

3.17

tāradāgrāmapaṅktyāśca darśanāya viśāṃpateḥ
yātrāgatasya rāmasya setubandha ivābhavat

3.18

vitastāyāṃ kṛtā jainakadaliḥ sā gṛrahojjvalā
jalāveśāttaṭe magnā bhagnādyanagarāntare

3.19

pādadvayāvaśeṣāpi sthāpitāgre bhaviṣyatām
pādadvayaṃ pūrayituṃ samasyeva mahībhujām

3.20

kramarājye tadā kurvankallolairākulaṃ janam
mahānapsaraso vegādagāddurgapurāntaram

3.21

anyaḥ sarovaraḥ kopi padmanāgasarontikam
prītyā kimāgato dūrādyaṃ dṛṣṭvā viśaśaṅkire

3.22

svayamutpāṭayatyasmānvṛkṣavatsa sahāgataḥ
itīva tatra veśmani cikṣipuḥ svaṃ jalāntare

3.23

dūre samudro madbhartā koyaṃ me samupāgataḥ
itthaṃ vitastā trasteva pratīpamagamattadā

3.24

sīmojjhitā calanmārgo paṅkātaṅkakalaṅkitā
sthitiḥ kaliyugasyeva bhūrabhūjjalapūritā

3.25

tasminnavasare dhārāsāraṃ varṣati vāsave
naukāmāruhya bhūpālo niragājjanacintayā

3.26

paśyañjalāntare magnāṃ kṛṣiṃ kṛśataraḥ śucā
janakāruṇyapuṇyātmā vicacāra patiḥ sthalam

3.27

dṛṣṭāni yāni ghoṣeṣu gahanatvānna jātucit
sthānāni tāni bhūpālo naukārūḍho vyalokayat

3.28

pratāpaśikhinevātha śoṣitogāmnitairdinaiḥ
śāntiṃ krūro jalāpūraḥ sa trisāre samāgataḥ

3.29

athācireṇa tadvarṣe dānotkarṣādiva prabhoḥ
harṣamanvabhavansarve paktyā śālisaṃpadā

3.30

prajācandrakalāvṛddhyai kaśmīrendrapayonidhiḥ
tūrṇaṃ pūrṇātmatāṃ prāpa dayāpīyūṣapūraṇaḥ

3.31

ātmaiva kaścitsukṛtī kṣitīśaḥ
prajā priyāsya prakṛtiryathaiva
tatsaukhyavṛddhyā sukhitā yadāste
tadīyaduḥkhena ca duḥkhabhāgaḥ

3.32

vitastoccataṭe bhūyastadupadravaśaṅkayā
puraṃ cikīrṣurbabhrāma jayāpīḍapurāntike

3.33

akarottilakaṃ bhūmeralakādarpahṛtpuram
sa jainatilakaṃ nāma nadītīronnatisthale

3.34

rājño didṛkṣayevātra rājadhānīrucicchalāt
saudhabhittigatā nūnaṃ candrikāste sudhāsite

3.35

mūlotpāṭe daśāsyorirmameśena vivardhitaḥ
itīva khinnaḥ kailāsaḥ saudhavyājādivāgataḥ

3.36

sudhāsitagṛhā yatra sanbhāgāravasuṃdharam
jayāpīḍapuraṃ jīrṇaṃ hasatīva rucicchalāt

3.37

talaṅkārotsukasyāsya rājñaḥ pratyakṣatāṃ gatam
mayāsurapuraṃ kiṃ vā yaddṛṣṭvaityavadanbudhāḥ

3.38

yaddvāri kāntaṃ saṃkrāntaṃ paritaḥ saritastaṭāt
dvārikāṃ hasatīvāsya dvāri kāntyā sudhāsitam

3.39

tatra rājapurīyāya jayasiṃhāya bhūpatiḥ
pradadau rājyatilakaṃ nijajanmadinotsave

3.40

tatropaviṣṭaḥ saṃtuṣṭaḥ sevayā me mahīpatiḥ
bhaṭṭatantrādhikāraṃ ca pradadau brāhmaṇapriyaḥ

3.41

kāśmīrakāśyadeśīyasarvagītāṅkitāṅgane
tasminsaṃvatsare rājñā cakre kanakavarṣaṇam

3.42

tatropakaṇṭhe bhūpālaḥ smṛtyai kaṇṭhīravāṅghripaḥ
helālanāmno dāsasya helālapurakaṃ vyadhāt

3.43

śailapīṭhaṃ vidhāyoccairjayāpīḍapurāntare
sarastīre manohārirājavāsaṃ svakaṃ vyadhāt

3.44

udīpyatruṭitaṃ jīrṇaṃ nirluṇṭhyopasarovaram
mahāprajño nṛpaścakre tadvadrājā gṛhāvalim

3.45

nāgayātrādine yatra pratyabdaṃ dinapañcakam
gaṇacakrotsave rājā yogino bhogino vyadhāt

3.46

yatra kādambarīkṣīravyañjanādiprapūritāḥ
kṛtvā puṣkariṇīḥ sarvānsa yathecchamabhojayat

3.47

yatra yogisahasrotthaśṛṅganādāsakṛcchruteḥ
jñāne mānasanāgopi nyamīlabnijacakṣuṣī

3.48

na tadannaṃ na tanmāṃsaṃ na tacchasyaṃ na tatphalam
na te bhogā na ye rājñā bhojitā bhojanakṣaṇe

3.49

yogināṃ trividhāślīlaṃ madyamattatayoditam
asāhiṣṭa nṛpo bhaktyā yadasahyaṃ janairapi

3.50

mahārghaparidhānodyaddānamānādilāñchanaiḥ
teṣāmadhipatiṃ yatra meraṃ svasadṛśaṃ vyadhāt

3.51

satkanthākiṃnarāmudrādaṇḍāyairdvādaśīdine
bhārikānyoginaḥ kṛtvā pratyamuñcattato bahiḥ

3.52

vitastājanmapūjārthaṃ trayodaśyāṃ tato nṛpaḥ
dīpamālādidṛkṣuḥ sannaukārūḍhobhyagātpuram

3.53

subhāṣitāni saṃśṛṇvansaṃgītāni jalāntare
samārohāvarohābhyāṃ sa paurāśipamagrahīt

3.54

pūjārthaṃ prasphuratpauradattadīpāvalicchalāt
vitastāntaramāyātā tīrthakoṭirivādyutat

3.55

pārāvārataṭaprattadīpamālāstadā dadhuḥ
arcanāptasuronmuktasuvarṇakusumaśriyam

3.56

vitastāvalipūjāptanāgarīmukhanirjitaḥ
lajjayā kampatīvenduḥ sevāptaḥ pratimācchalāt

3.57

garvakharvīkṛtārātiḥ suparṇa iva līlayā
sarvāṃ rātrīṃ sa gāndharvacarvaṇairanayatsukham

3.58

vandyosau guṇibāndhavo dinapatiryasyodadyānugrahādṛṣṭā kutra na sarvadarśanasukhātsaccakraharṣasthitiḥ
nindyau tasya sutau piturbisadṛśau lokavyathotpādakau
yau kāloyamiti prathāmupagatau krūragrahau niścitau

3.59

atrāntare nijadveṣavaśātkaluṣitāśayaḥ
ādāmakhāno niḥśeṣaṃ deśamākrāmayaddhaṭhāt

3.60

yatrāśmevātikaṭhināstantratantritayantriṇaḥ
durmantriṇobhajanrājñi tasminsopi svatantratām

3.61

sphīte bhīte na kāmākhye śāstre na rasikobhavat
kevalaṃ mṛgayāsaktaścamatkāraṃ śvabhirvyadhāt

3.62

sarasāmantareraṇye yatra kutrāpi tiṣṭhataḥ
mṛgayārasikasyātra rātrirdinamivābhavat

3.63

kimucyatenyannīcatvaṃ yaddṛtyairvyavahārivat
śyenasaṃhṛtapakṣaughavikrayo nagare kṛtaḥ

3.64

athaikadā vibhajyāsau yauvarājyamadoddhataḥ
kramarājyaṃ nṛpatyājyaṃ yayau prājyaparicchadaḥ

3.65

yatra yatropaviṣṭaḥ sa pāvaniṣṭhopyaniṣṭavat
abhavanpīḍitagrāmīṇākrandamukharā diśaḥ

3.66

prasādamatulodagrapratigrahadṛḍhāṃ kṣitim
upagraha ivātyugraḥ saṃjahāra pade pade

3.67

kvacidbhītyā kvacidbhītyā kvacinnītyā vilobhayan
lobhagrasto balātkārānna keṣāmaharaddhanam

3.68

sa prākṛta iva vyājamaitrīṃ kurvangṛhāgataḥ
lobhādanyām̐lluvantyāṃstānanyānvitteravañcayat

3.69

nītā jārakṛtādyuktyā sabhayāstāḍayanstriyaḥ
taduktyādaṇḍayattasya grāmīṇānsevakavrajaḥ

3.70

tattadvinigrahasthānasāvadhānamatistadā
sa tārkika ivātyugro rāṣṭriyairdurjayobhavat

3.71

jāyāsnuṣāduhitrādyā bhavyā yeṣvabhavangṛhe
balātpraviśya saṃbhuktā nirlajjaistasya sevakaiḥ

3.72

samaṇḍamatsyaṃ kuṇḍaiste pītvā śuṇḍāntare madhu
bhāṇḍā iva madocchaṇḍāḥ śvāsairbhāṇḍamavādayan

3.73

taṇḍulāśca kusūlebhyaḥ śālābhyaḥ pīnabarkarāḥ
vīṭikābhyaḥ svayaṃ madyaṃ bhuktaṃ tairbalakāribhiḥ

3.74

sevakānaucitī tasya kiyatī varṇyate mayā
yeṣvamūrdhani vāstavyānghṛtābhyaṅgamakārayan

3.75

hasantīriva jvālābhistailapūrṇā hasantikāḥ
tānvārayitvā ye dīpāmniśāsvajvalayañśaṭhāḥ

3.76

ityādi kutsitācāraṃ bhārārtaṃ iva bhūpatiḥ
vijñapyodvejito lokairnirgantuṃ nāśakadgṛhāt

3.77

pīḍāṃ mā kurutetyādi rājadūtai bruvatyamī
avodhanniti taddhṛtyā rājā krandatu pīḍitaḥ

3.78

vairaṃ yo gurubhiḥ karoti satataṃ puṣṇātyalaṃ durjanāllobhātsaṃcayamātanotyanudinaṃ tadvānabhogojjhitaḥ
dīnāngrāmyajanāṃśca pīḍayati yo nirhetumatyakṣipaṃstasyāsannavināśinaḥ svavibhavastāpāya śāpāya vā

3.79

kurvansvasainyasāmagrīṃ kuhradenapure sthitaḥ
ekadā jainanagare bhūpālaṃ sabalobhyagāt

3.80

taddine śaṅkitastasmātpūrṇakarṇo duruktibhiḥ
svasainyasaṃgrahaṃ rājā rājadhānyāṃ gatokarot

3.81

vitastāntarvasaddāruśailapūrṇacaturgṛham
taradāyāmapaṅktyuccadaśakaṃ nagarāntare

3.82

setubandhaṃ vyadhājjainakadalākhyamayaṃ nṛpaḥ
svakṛtaṃ taṃ tadājñāsītsvavighnamiva bhītidam

3.83

nagaropaplavāśaṅkī saṃtrasto yatnamāsthitaḥ
purānniṣkāsayāmāsa taṃ sutaṃ mantrayuktibhiḥ

3.84

saṃtāpapradamuttarāyaṇamihālocyāpi ramyaṃ guṇairyo vāñchatyatha dakṣiṇāyanamamuṃ jñātvā himarttipradam
lokānāmasukhakṣayārthamubhayorādyaṃ punaryo bhajatyarthāyaiva paropakāranirataḥ sūryāya tasmai namaḥ

3.85

kramarājyāntaraṃ prāpte tasmindvairājyaśaṅkitaḥ
svākṣarairhājikhānaṃ sa prāhaiṣītpatramityadaḥ

3.86

putra me'vasaro duṣṭastādṛkprāpto duruttaraḥ
yatra matprāṇasaṃdehe gatirnānyā tvayā vinā

3.87

matpatrāvekṣaṇe yuktaṃ śayitasya tavāsanam
āsīnasya samutthānamutthitasya ca dhāvanam

3.88

kimanyatsatyamevokte tyaktvāpi śrutayantraṇām
yadyāgacchasi tattūrṇaṃ pūrṇe prāpsyasi vāñchitam

3.89

atitūrṇaṃ na cetprāpto mayi jīvati vihvale
gate mayi madabhyarṇe punarāgamanena kim

3.90

tāvatsvayapuraṃ prāptaḥ sobhūttīrṇo nṛpātmajaḥ
rājānīkaiḥ samaṃ yuddhamuddhataṃ sabalo vyadhāt

3.91

rāṣṭrādhikāriṇaṃ tatra natthabhaṭṭaṃ bhaṭaiḥ saha
hatvā kṛtvā ca kadanaṃ deśotpiṅgaṃ kṣudhā vyadhāt

3.92

athodatiṣṭhattumulastatkālaṃ sainyayordvayoḥ
unnaddhakhānasaṃnaddhayuddhekṣaṇasuduḥsahaḥ

3.93

aṣṭāviṃśābdavadasminpañcatriṃśepi vatsare
vairaṃ nītvā pitāputrau piśunaiḥ kārito vadhaḥ

3.94

tatratyādaradā vānye paritaḥ sarito jale
mamajjustadbhayādyena śavapūrṇamabhūtsaraḥ

3.95

hatvā mṛtyurivātyugrāṃ taddine nṛśatatrayīm
nausetubandhamucchidya nadīpāraṃ samāsadt

3.96

dhikkṛtaṃ yaḥ paitrike deśe rakṣaṇīyepi niṣkṛpaḥ
paradeśajayaṃ tyaktvā tādṛṅgignyaṃ samācarat

3.97

pāpāste śikhajādādyā gṛhītvobhayavetanam
bhūpamudvejayāmāsuḥ phalaṃ yairanubhūyate

3.98

uccaiḥ satphalado yathāyamahamapyetādṛgetāvatā
sparddhāṃ yāvadiyeṣa hanta janakenaikena mandaḥ sutaḥ
bhāsvānabhyuditaḥ sa tāvadatulaḥ sarvaprakāśodyato
yanmāhātmyavaśena vakragatayo dhvastā bhavanti svayam

3.99

taddeśakaṣṭadairduṣṭaiḥ prajānāṃ nāśahetunā
ādāmakhāno vitrāṇo lakṣmyā bhāgyaiśca tattyaje

3.100

ityātaṅkādibhirduḥkhairvairaṃ deśe'tra jīvyate
sarvanāśakarī māstu bhūbharturbahvapatyatā

3.101

sā cetteṣāṃ svabhedo mā bhūyādvairātparasparam
mā jāyetātha vā duṣṭaḥ sutaḥ kasyāpi duḥkhadaḥ

3.102

prajāntakāriṇau krūrau rājaputrāvubhāvapi
sūryasyeva mahībharttuḥ paṅkakālāvivoditau

3.103

apakartṛnvipanmagnāndayamānaḥ parānapi
kṣamī dātā guṇagrāhī svāmīdṛglabhyate katham

3.104

vyathito yatsutairduṣṭaiḥ so'smadbhāgyaviparyayaḥ
śṛṇvansa ruditākrandamiti pauragiraḥ pathi
pādadāhavyathārtopi nagarānnirgatonṛpaḥ

3.105

putrotpattimavekṣya tuṣyati nṛpo voḍhā dhuraḥ syāditi
snehātsaṃpadamasya yacchati nijamullaṅghya nītikramam
jñātvā taṃ balavantamātmasadṛśaṃ tādṛgbhiyā śaṅkate
yenāsannasukho na jātu labhate nidrāṃ sacintājvaraḥ

3.106

baddhvā mallikajasrathena sa yadā rājāliśāhirhato
bhrātṛdveṣavaśādvabhūva kadanaṃ kāśmīrikāṇāṃ mahat
tadvajjainamahībhujosya tanayadveṣātkimālokyate
tanmābhūdbahusaṃtatirnṛpagṛhe deśe vināśapradā

3.107

iti mārge kathāḥ śṛṇvangrāmyāṇāṃ jainabhūpatiḥ
vadhātukutanayaṃ nindanprāpa svayapurāntaram

3.108

tīradvaye vitastāyāḥ pitāputrabaladvayam
nyavīviśatsamāsannaṃ parasparajayodyatam

3.109

atrāntare hājikhānaḥ parṇotsāttūrṇamāgataḥ
suparṇa iva sadrṇadeśābhyarṇaṃ samāsadat

3.110

śrutvā varāhamūlānte putraṃ prāptaṃ balānvitam
agre bhadrāmakhānaṃ taṃ satkartuṃ vyasṛjannṛpaḥ

3.111

kālāpekṣī hājikhānaḥ premṇāśliṣya kṛtādaraḥ
prītiniṣṭhaṃ kaniṣṭhaṃ taṃ bhrātaraṃ svamamānayat

3.112

anyedyurmānitaṃ dṛṣṭvā janakena nijānujam
ādamakhāno vitrrāṇaḥ saṃtrastogāddigantaram

3.113

śāhibhaṅgapathā sindhuṃ samuttīrya balānvitaḥ
prāpa sindhupaterdeśaṃ kaṣṭakliṣṭaparicchadaḥ

3.114

itthaṃ triṃviṃśame varṣe jyeṣṭhaṃ niṣkāsya yuktitaḥ
hyājikhānānvitastuṣṭo nagaraṃ prāpa bhūpatiḥ

3.115

śiśirasamaye yobhūtkliṣṭaściraṃ hatapakṣatirdharaṇikuhareṣvantaḥ kālaṃ nināya śucākulaḥ
kusumasamaye prāpyodyānaṃ vikāsilatojjvalaṃ
kisalayarataḥ soyaṃ bhṛṅgaḥ sukhaṃ ramate punaḥ

3.116

asminnavasare tuṣṭāddhājikhānoddhataṃ cirāt
yauvarājyapadaṃ prāpajjanakājanakopamāt

3.117

pituḥ premamaṇiṃ prāpya svacchaṃ bhaktiparāyaṇaḥ
hṛdayānnātyajajjātu śrīmāñśārṅgīva kaustubham

3.118

vinayakṣitadevāgrajānusaṃkucitākṛtiḥ
hakāra iva saṅkīrṇaḥ soṣmā sarvāvadhirbabhau

3.119

na tattīrthaṃ na sā yātrā na sā līlā na cotsavaḥ
tadābhūnnaiva yatrāgāddhājikhānānvito nṛpaḥ

3.120

yo nityaṃ parito vṛto gaṇaśatairatyarthabhaktyujjvalaiḥ
putrābhyāṃ sahito hitastrijagatāṃ nānāvilāsānbhajan
kālo gacchati yasya lāsyalalitaṃ gītaṃ ca yacchṛṇvataḥ
śasyaḥ kasya na tannamasyavibhavaḥ kailāsavāso bhavaḥ

3.120.p1

iti jainarājataraṅgiṇyāṃ ādamakhānanirvāsanaṃ hājikhānasaṃyogavarṇanaṃ nāma tṛtīyaḥ sargaḥ

Linked texts (2)