Pranabharana (Prāṇābharaṇa)
प्राणाभरण
in praise of Prāṇanārāyaṇa, King of Kāmarūpa; almost identical with the Jagadābharaṇa.
- Language
- Sanskrit
- Author
- Jagannātha
- Extent
- 48 passages, 622 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Kavya Mala Part 1 Collection Of Sanskrit Literature By Pt. Durga Prasad And Kashinath Pandurang 1929 Nirnay… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
- 2 — 48 parts
Text
2.1
vidvāṃso vasughātale paravacaḥślāghāsu vācaṃyamā
bhūpālāḥ kamalāvilāsamadironmīlanmadāghūrṇitāḥ
āsye ghāsyati kasya lāsyamadhunā dhanyasya kāmālasakharvāmādharamādhurīmadharayanvācāṃ vilāso mama
2.2
vidvāṇaiva guṇajñatā samudito bhūyānasūyābharaḥ
kālo'yaṃ kalirājagāma jagatīlāvaṇyakukṣiṃbhariḥ
evaṃ bhāvanayā madīyakavite maunaṃ kimālambase
jāgartu kṣitimaṇḍale ciramiha śrīkāmarūpeśvaraḥ
2.3
pārīndrāṇāṃ dhurīṇairavanitalaguhāgarbhajaḥ saṃpatadbhiḥ
khāpabhraṃśāparādhapracalitanayanaprāntamākarṇyamānaḥ
tvatprasthānāntarudyatpralayajaladharadhvānadhikkāradhīro
ghṛṣṭakṣīrodatīro jagati vijayate dundubhirdundunādaḥ
2.4
kiṃ brūmastava vīratāṃ vayamamī yasmindharākhaṇḍalakrīḍākuṇḍalitabhru śoṇanayanaṃ dormaṇḍalaṃ paśyati
māṇikyāvalikāntidanturatarairbhūṣāsahasrotkaraiḥvindhyāraṇyaguhāgṛhāvaniruhākratkālamullāsitāḥ
2.5
māhātmyasya paro'vadhirnijagṛhaṃ gambhīratāyā pitā
ratnānāmahameka eva bhuvane ko vāparo māddaśaḥ
ityevaṃ paricintya mā sma sahasā garvāndhakāraṃ gamo
dugdhābdhe bhavatā samo vijayate śrīprāṇanārāyaṇaḥ
2.6
tvatto janma sitāśurokharatanujyotsnānimajjātmano
dugdhāmbhonidhimugdhavīcivalayaiḥ sākaṃ parikrīḍanam
saṃvāsaḥ suralokasindhupuline vādaḥ sudhāṃśoḥ karaiḥ
kasmānnojjvalimānamañcasi tamāṃ deva tvadīyaṃ yaśaḥ
2.7
āvajhāsalkāntirasyasitamāṃ colaṃ rasākāṅkṣayā
laṅkāyāvaśatāṃ tanoṣi kuruṣe jaṅghālalalāṭakṣatam
pratyaṅgaṃ parimardanirdayamaho cetaḥ samālambase
vāmānāṃ viṣaye nṛpendra bhavataḥ prāgarabhyamatyadbhutam
2.8
deva tvāṃ paritaḥ stuvantu kavayo lobhena kiṃ tāvatā
stavyastvaṃ bhavitāsi yasya taruṇaścāpapratāpo'niśam
kroḍāntaḥ kurutetarāṃ vasumatīmāśāḥ samāliṅgati
dyāṃ cumbatyamarāvatī ca sahasā gacchatyagamyāmapi
2.9
lokānāṃ vipadaṃ dhunoṣi kuruṣe saṃpattimatyutkaṭāmityalpetarajalpitairjaḍadhiyāṃ bhūpāla mā gā madam
yatkīrtistava vallabhā laghutarabrahmāṇḍabhāṇḍodare
piṇḍīkṛtya mahonnatāmapi tanuṃ kaṣṭena hā vartate
2.10
kṣoṇīṃ śāsati mayyupadravalavaḥ kasyāpi na syāditi
prauḍhaṃ vyāharato vacastava kathaṃ deva pratīmo vayam
pratyakṣaṃ bhavato vipakṣanivahairghūmutpatadbhiḥ krudhā
yadyuṣmatkulakoṭimūlapuruṣo nirbhidyate bhāskaraḥ
2.11
āsvādena raso rasena kavitā kāvyena vāṇī tathā
lokāntaḥkaraṇānurāgarasikaḥ sabhyaḥ sabhā cāmunā
dāridryānaladahyamānajagatīpīyūṣadhārādhara
kṣoṇīnātha tathā bhavāṃśca bhavatā bhūmaṇḍalaṃ bhāsate
2.12
amlāyanyadarātikairavakulānyamlāsiṣuḥ satvaraṃ
dainyadhvāntakadamvakāni parito neśustamāṃ tāmasāḥ
sanmārgāḥ prasaranti sādhunalinānyullāsamātanvate
tanmanye bhavataḥ pratāpatapano deva prabhātonmukhaḥ
2.13
utkṣiptāḥ kavarībharaṃ vivalitāḥ pārśvadvayaṃ nyakkṛtāḥ
pādāmbhojayugaṃ ruṣā parihitā dūreṇa celāñcalam
gṛhṇanti tvarayā bhavatpratibhaṭakṣmāpālavāmabhruvāṃ
yāntīnāṃ gahaneṣu kaṇṭakacitāḥ keḥ ke na bhūmīruhāḥ
2.14
dṛṣṭiḥ saṃbhṛtamaṅgalā budhamayī deva tvadīyā sabhā
kāvyasyāśrayabhūtamāsyamaruṇādhāro'dharaḥ sundaraḥ
krodhaste'śanibhūrudāradhiṣaṇena khāntaṃ tu somāspadaṃ
rājannūnamanūnavikrama bhavānsarvagrahālambanam
2.15
sṛṣṭaḥ sṛṣṭibhuvā purā kila paritrātuṃ jaganmaṇḍalaṃ
tvaṃ caiṇḍātapanirdayaṃ tapasi yajñavālājaṭālaiḥ kaiḥ
saṃrambhāruṇalocano raṇabhuvi prasthātukāmo'dhunā
jānīmo bhavatā na hanta viditaḥ śrīkāmarūpeśvaraḥ
2.16
āyātā kamalāsanasya bhavanādraṣṭuṃ trilokītalaṃ
gīrvāṇeṣu dināni kānicidaho nītvā punaḥ kautukāt
āntvā bhūvalaye mahākavikulopāsyā tavāsyāmbuje
rājansaṃprati satyadhāmani girāṃ devī sukhaṃ vartate
2.17
vidvadvainyatamaśrirmūrtirathavā vairīndravaṃśāṭavīdāvāgniḥ kimaho mahojvalayaśaḥśītāṃśudugdhāmbudhiḥ
kiṃ vānaṅgabhujaṃgadaṣṭavanitājīvāturevaṃ nṛṇāṃ
keṣāmeṣa narādhipo na janayatyalpetarāḥ kalpanāḥ
2.18
nadanti madadntinaḥ parilasanti vājivrajāḥ
paṭhanti virudāvalīmahitamandire bandinaḥ
idaṃ tadavadhi prabho yadavadhi pravṛddhā na te
yugāntadahanopamā nayanakoṇaśoṇadyutiḥ
2.19
mayi tvadupamāvidhau vasumatīśa vācaṃyame
na varṇayati māmayaṃ kaviriti krudhaṃ mā kṛthāḥ
carācaramidaṃ jagajjanayato vidhermānase
padaṃ na vidadhetarāṃ tava samo dvitīyo naraḥ
2.20
bhujaamitapaṭṭiśodlitahasadantāvalaṃ
bhavantamarimaṇḍalakthana paśyataḥ saṃgare
karāla kuliśāhatisphuṭavibhinnavindhyācalo
na kasya hṛdayaṃ jhaṭityadhiruroha jambhāhitaḥ
2.21
yamaḥ pratimahībhṛtāṃ hutavaho'si tannīvṛtāṃ
satāṃ khalu yudhiṣṭhiro dhanapatirdhanākāṅkṣiṇām
gṛhaṃ śaraṇamicchatāṃ kuliśakoṭibhirnirmitaṃ
tvameka iha bhūtale bahuvidho vidhātrā kṛtaḥ
2.22
dvinetra iva vāsavo mitakaro vivasvāniva
dvitīya iva candramāḥ śrītavapurmanobhūriva
narākṛtirivāmbudhirgururiva kṣamāmāgato
nuto nikhilabhūsurairjayati kāmarūpeśvaraḥ
2.23
dīnatrāte dayārdrā nikhilaripukule nirdayā kiṃ ca mūrddhī
kāvyālāpeṣu tarkaprativacanavidhau karkaśatvaṃ dadhānā
lubdhā dharmeṣvalubdhā vasuni paravipaddarśane kāṃdiśīkā
rājannājanmaramya sphurati bahuvidhā tāvakī cittavṛttiḥ
2.24
devāḥ ke pūrvadevāḥ samiti mama naraḥ santi ke vā purastādevaṃ jalpanti tāvatpratibhaṭapṛtanāvartinaḥ kṣatravīrāḥ
yāvannāyāti rājannayanaviṣayatāmantakatrāsimūrttairmugdhāriprāṇadugdhāśanamasṛṇarucistvatkṛpāṇo bhujaṃgaḥ
2.25
prācīsaṃdhyāsamudyanmahimadinamaṇermānamāṇikyakāntirjvālāmālā karālā kavalitajagataḥ krodhakālānalasya
āśākāntāpadāmbhoruhatalavigalanmañjulākṣārasābhā
sā bhāti kṣoṇiśobhākaraṇa tava dṛśoḥ saṃgare śoṇimaśrīḥ
2.26
tvāṃ sundarīnivahaniṣṭhuradhairyagarvanirvāsanaikarasikaṃ samare nirīkṣya
kā vā ripukṣitibhṛtāṃ vata rājalakṣmīḥ
svāmivratatvamapariskhalitaṃ babhāra
2.27
nāsatyayogo vacaneṣu kīrtau tathārjunaḥ karmaṇi cāpi dharmaḥ
citte jagatprāṇabhavo yadāte vaśaṃvadāte kimu pāṇḍuputrāḥ
2.28
manthācalabhramaṇavegavaśaṃvadā ye
dugdhāmbudherudapatannaṇavaḥ sudhāyāḥ
tairekatāmupagatairvividhauṣadhībhirdhātā sasarja tava deva dayādragantān
2.29
keśairvadhūnāmatha sarvakoṣaiḥ prāṇaiśca sākaṃ pratibhūpatīnām
tvayā raṇe niṣkaruṇena gāḍhaṃ cāpasya jīvā cakṣuṣe javena
2.30
mahendratulyaṃ kavayo bhavantaṃ vadantu kiṃ tāniha vārayāmaḥ
bhavānsahasraiḥ samupāsyamānaḥ kathaṃ samānatridaśādhipena
2.31
sa tu varṣatu vāri vāridastvamudārāśaya ratnavarṣaṇaḥ
sa kuhūrajanīmalīmasastvamihāntardhihireva nirmalaḥ
2.32
katipayairniraṇāyi janādhipastadaparairudaṭaṅki ghanādhipaḥ
ajani kevalameṣa girāṃ patirbhuvi madekamate kamateśvaraḥ
2.33
makarapratimairmahābhaṭaiḥ kavibhī ratnanibhaiḥ samanvitaḥ
kavitāmṛtakīrticandrayostvamihorvīramaṇāsi bhājanam
2.34
puraḥ purastvādaribhūpatīnāṃ bhavanti bhūvallabha bhasmaśeṣāḥ
anantaraṃ te bhrukuṭīviṭaṅkātpatanti roṣānalavisphuliṅgāḥ
2.35
bhuvanatritaye'pi mānavaiḥ paripūrṇe vibudhaiśca dānavaiḥ
na bhaviṣyati nāsti nābhavannṛpa yaste bhajate tulāspadam
2.36
pīyūṣayūṣakarupāmarupāmapi te giraṃ nipītavatām
toṣāya kalpate no yoṣādharabimbamadhurimodrekaḥ
2.37
bhāsayati vyomasthā jagadakhilaṃ kumudinīrvikāsayati
kīrtistava dharaṇigatā sagarasutāyāsamaphalatāṃ nayate
2.38
bhāgyena saha ripūṇāmuttiṣṭhasi viṣṭarātkrudhāviṣṭaḥ
sahasaiva patasi teṣu kṣitiśāsana mṛtyunā sākam
2.39
tvayi pākaśāsanasame śāsati sakalaṃ vasuṃdharāvalayam
vipine vairivadhūnāṃ varṣanti vilocanāni ca dināni
2.40
ahitāpakaraṇabheṣaja naranātha bhavānkarasthito yasya
tasya kuto'hibhayaṃ syādakhilamapi medinīṃ carataḥ
2.41
kuvalayalakṣmīṃ harate tava kīrtistatra kiṃ citram
yasmānnidānamasā lokanamasyāṅghripaṅkajo hi bhavān
2.42
dṛṣṭaḥ sadasi cedugrāścandracandanacandrikāḥ
atha tvaṃ saṃgare saumyāḥ śeṣakālānalāsayaḥ
2.43
apāre khalu saṃsāre vidhinaiko'rjunaḥ kṛtaḥ
kīrtyā nirmalayā bhūpa tvayā sarve'rjunāḥ kṛtāḥ
2.44
dadhīcivalikarṇeṣu himahemācalābdhiṣu
adātṛtvamadhairyaṃ ca dṛṣṭe bhavati bhāsate
2.45
śāsati tvayi he rājannakhaṇḍāvanimaṇḍalam
na manāgapi niścinte maṇḍale śatrumitrayoḥ
2.46
bhānurambiyamo vāyaṃ baliḥ karṇo'thavā śibiḥ
pratyarthino'rthinaścetthaṃ tvayi yānti vikalpanām
2.47
kamalāvāsakāsāraḥ kṣemādhṛtiphaṇīśvaraḥ
bhavānkuvalayaścendurānandayati mānavān
2.48
gagane candrikāyante himāyante himācale
pṛthivyāṃ sāgarāyante bhūpāla tava kīrtayaḥ
Part of
See also: more in Eastern Indian (Gauḍa, Mithilā and Utkala) chronicles and court poems
- Vallalacarita (Vallālacarita) — Sanskrit; 1510 CE
Discussed in 5 studies in Pramāṇa (listed on the page).