Pramāṇa · Search · About · API

Bhaktimanjari (Svati Tirunal Ramavarma Maharaja) 4

Bhaktimañjarī (Svāti Tirunāḷ Rāmavarma Mahārāja) 4

Language
Sanskrit

Contents

4.1

samastajagadudbhavasthitilayaikahetoḥ punarlasadbhuvanamaṅgalādbhutaguṇaikadhāmnaḥ param
tavaiva karuṇātmikā varada ! kaumudī māmakaṃ
manogatatamaḥkulaṃ haratu sarvamapyañjasā

4.2

akhaṇḍataracidrasāmbudhimayo'pi māyāṃ svataḥ
sṛjan jagadanekadhā vitathamapyaho bhāsayan
praimodamayi vindase tava rameśa ! sargakramaṃ
kimapyayi jagadguro ! kathayituṃ javāhutsahe

4.3

anantasukhasambhṛtaṃ triguṇakāladeśātigaṃ
prabho ! paramathādvayaṃ pracuracinmayaṃ brahma tat
vilesitha vibho! punaḥ pralaya iśvara! prākṛte
tadā jagati nābhavat kimapi kāraṇaṃ tvāṃ vinā

4.4

sṛjāmi jagadityaho tava babhūva vāñchā yadā
tadaiva bhavato'jani tribhuvaneśa! māyā svayam
tato'jani jagadguro! bhuvanahetutattvaṃ mahat
tato'hamiti saṃjñitaṃ nanu babhūva tattvaṃ javāt

4.5

tadeva khalu sātvikī varada! rājasī tāmasītyahaṅkṛtiriti tridhā pariṇataṃ babhūva prabho!
tataḥ karaṇamānino ravisamīrasomādikān
manaśca suṣuve ramāramaṇa! tatra vai sātvikī

4.6

tataḥ sapadi rājasī paramahaṅkṛtistatkṣaṇāt
sasarja karaṇānyaho daśa tathaiva cādhokṣaja!
punaḥ prasuṣuve javādapica tāmasāhaṅkṛtirmukunda! gaganādikānyanagha! pañca bhūtānyaho

4.7

amī bhavadanupraveśavaśatastavāpyaikatāṃ
hiraṇmayamayi prabho! vyadadhurekamaṇḍaṃ mahat
tadetadatha kāraṇāmbhasi puraiva sṛṣṭe sthitiṃ
cakāra karuṇānidhe ! bahuśatānyaho vatsarān

4.8

tato'ṇḍamayi saṃvibhidya ca hiraṇmayaṃ tatpunaścireṇa khalu kāraṇāmbhasi sunirmale'vasthitam
kṣaṇānnanu ramāpate ! samudabhūjjaganmaṅgalaṃ
caturdaśajaganmayaṃ tava vapurvirāḍāhvayam

4.9

tato nanu hiraṇyagarbha iti saṃjñayātyunnate
vilesitha jagatpate ! sapadi satyaloke svayam
sa vai sphuṭavijṛmbhitāmitarajovikāro javādaho samudabhūdalaṃ pravikasatsisṛkṣārasaḥ

4.10

tadarthamanavāpya bodhamiha so'tha cintākulīkṛtātmahṛdayo manāgakhilanātha ! tasthau svayam
tadā tapatapetyaho giramananta ! vaihāyasīmamuṃ paramaśiśravo viracayaṃstapaḥpreraṇām

4.11

ka eṣa hi pumānidaṃ vacanamabravīnmāmihetyasau tu vicikitsayā pracālitāntaraṅgaḥ svayam
vilokya sakalāsvapīśa ! bata dikṣu dṛṣṭvā vibho !
naiṃ kiñcidapi so'karonnanu tapaḥ sahasraṃ samāḥ

4.12

tato hṛdayapaṅkajoditavariṣṭhabhaktyudbhavapramodapulakāśrugadgadatarākṣarāyārcitai
svamāśu parituṣyatā bhuvananātha ! tasmai punaḥ
pradarśitamayi tvayā nijapadaṃ vikuṇṭhābhidham

4.13

kadācidapi yatra no vikurute hi māyā punarvimohamadaroṣabhīmukharasāstu dūraṃ gatāḥ
sadaiva vilasatyaho sukhamayīśa ! yasmin daśā
tadetadalamahbhutaṃ jayati bho ! vikuṇṭhaṃ padam

4.14

caturbhujavirājitā vidhṛtaśaṅkhacakrāyudhāḥ
kalāyakusumaprabhāḥ suparivītapītāmbarāḥ
vasanti sakalāśca yatra hi lasadvimānālayāstathāvidhamanopamaṃ jayati tadvikuṇṭhaṃ padam

4.15

lasattulasikāvanapracurasaurabhasrotasā
nikāmasurabhīkṛtākhilaharidvitānāṅgaṇam
japāruciravidrumollasitamañjulastambhayuṅnirarghamaṇigopuraṃ jayati tadvikuṇṭhaṃ padam

4.16

anekavanitājanairabhivṛtā sadaivandirā
prasūrtanu jagattrayasya ca mukunda ! yatra svayam
lasatyayi bhavatkaṭākṣarasapānabaddhaspṛhā
tadīśa ! bhuvanādbhutaṃ jayati bho vikuṇṭhaṃ padam

4.17

itīha paridarśite nanu pade vikuṇṭhābhidhe
bhujaṅgapatiśāyinaṃ smitasudhānvitāsyāmbujam
ghanāghanalasadyutiṃ parilasatpiśaṅgāmbaraṃ
bhavantamayi dṛṣṭavān sukṛtavārirāśirvidhiḥ

4.18

tadā pracurasammadodgatanirgalāścuḥ sa hi
praṇamya padapadmayostava samastapāpacchidoḥ
prayaccha karuṇānidhe ! bhuvanasṛṣṭidakṣāṃ matiṃ
mametyayamayācata tribhuvaneśvara ! tvāmalam

4.19

svakīyapadapaṅkaje natamamuṃ vilokyādarāt
svapāṇisarasīruheṇa kila tasya pāṇiṃ spṛśan
bhavenmatirayīha te na ca nibaddhatā sṛṣṭibhistvatīśa ! samudīrayaṃstamakaroḥ paṭuṃ nirmitau

4.20

caturyugasahasrasammitadinena caikena vai
nijena sa sṛjan jagad varada ! tāvatīṃ yāminīṃ
nayatyajita ! nidrayā tvayi nilīya sṛṣṭaiḥ samaṃ
tvimāmayi vidurniśāṃ pralayamīśa ! naimittikam

4.21

kadācana ramāpate ! nanu dināvasāne vidhiḥ
suṣuptiniratāśayo bhavati sannililye svayam
jaganti ca yayustadā jaṭharabhāgamīśasya te
tadābhavadidaṃ jagat sakalamañjasaikārṇavam

4.22

prabodhaya ! rayeṇa māmahaha kalpakālāvadhāvitīha samudīrya bho varada ! kālaśaktiṃ punaḥ
prasuptamanagha ! tvayā sakalajīvarūpātmanā
svakīyajaṭharāsthitairakhilalokajālaiḥ samam

4.23

caturyugasahasramevamajita ! prasupte tvayi
prabudhya hi puraiva śaktirayi deva ! kālābhidhā
prabuddhamakarot sapadyayi bhavantamāttādaraṃ
ramāvara ! carācarātmakasamastalokātmakam

4.24

vibudhya ca tadā bhavān salilagarbhaśāyī vibhurvilokya sakalānyaho nanu jaganti līnānyalam
nijāntariha ca sthiteṣvanagha ! teṣu sūkṣmātmanā
dadau varada ! dṛṣṭimīśvara ! kṛpāmṛtasyandinīm

4.25

tato'jani jagatpate ! tava hi nābhirandhrādaho
samastajagadātmakaṃ kamalamekamatyadbhutam
athāvirabhavad ramāramaṇa ! tatra¹ dhātā punaḥ
kṣaṇāt sarasijodare nikhilavedarāśiḥ svayam

4.26

itīha jagatāṃ pate ! prathitapauṣkarūlpe punarvivarddhitasarojabhūḥ pravilasatkṛpāvāridhiḥ
vilesitha jagattrayīracanakautukī yo bhṛśaṃ
sa māmava sarojanābha ! sakalāpadāṃ sañcayāt

4.27

vasan sa tu sarojabhūstava tu nābhijāte'mbuje
kuto nu jaladhāvidaṃ samajanītyapaśyan svayam
tadākalanakautukāt sakalādikṣu paśyannaho
babhūva caturānano vilasadaṣṭanetraḥ prabho !

4.28

payonidhisamudbhavaṃ kamalameva paśyannasau
tadāśrayamaye bhavadvapurananta ! nālokayan
ihāmburuhamadhyago niravalambakaḥ kastvahaṃ
kuto'jani saroruhaṃ tvidamitīśa ! so'cintayat

4.29

dhruvaṃ jalaruho'sya vai kimapi kāraṇaṃ sambhaveditīha caturānano'tha manasā viniścitya saḥ
svayogabalato javāt samavaruhya nālāntare'pyameyarucitundilaṃ tava vapurna caudaikṣata

4.30

nivṛtya punarapyasau sarasije purāvad vidhistvadīyakaruṇārasāyanamavāptukāmaḥ sphuṭam
tapaḥ paramamāsthito madhuripo ! śataṃ vatsarān
samastaviṣayāvalīvimukhamānasaḥ sādaram

4.31

prasannahṛdayasya te madhuripo ! svarūpaṃ paraṃ
vilokya tapaso'vadhau sarasijāsano'ntardṛśā
prahṛṣṭahṛdayo hare ! diśa dhiyaṃ jagannirmitau
mamātipaṭumityasau sarasamañjasāyācata

4.32

avāpnuhi samastalokakulasṛṣṭidākṣyaṃ javād
vidhehi punarapyaho nanu tapo vidhe ! sādaram
bhavennirupadhirmayi pracurabhaktirapyanvahaṃ
taveti samudīrayaṃstamakaroḥ prasannāśayam

4.33

punaśca kalayaṃstapaḥ sa khalu vatsarāṇāṃ śataṃ
tapomatibale tato hi samavāpya pūrvādhike
vilokya calitaṃ jale sarasijaṃ samīreṇa vai
tvadīyabalavarddhitaḥ salilamārutau cāpibat

4.34

tvadīyakaruṇābalājjalaruheṇa tena drutaṃ
jagattrayamaho punarviāracayan svayambhūḥ svayam
manuṣyamṛgapakṣibhūruhasarīsṛpādyānasau
guṇāṃśca vividhānatho nanu sasarja lakṣmīpate!

4.35

sasarja sanakaṃ hṛdā munivaraṃ sanandābhidhaṃ
sanātanamaho punarnanu sanatkumāraṃ tathā
amī varada! sṛṣṭikarmaṇi tu tena hi preritāstvadīyapadalolubhā na jagṛhustadīyāṃ giram

4.36

ruṣaṃ khalu tadoditāṃ sapadi rundhato'sya sphuṭaṃ
dhruvoḥ paramihāntarādajani satvaraṃ śaṅkaraḥ
padāni vitarāhvāyāpi ca me viriñcetyasau
ruroda nanu tena vai samudabhūt sa rudrābhidhaḥ

4.37

avāpya vanitāḥ sa vai vidhiniyogato nirmitiṃ
yadā samupacakrame nanu tadātha tannirmitān
vilokya sa bhayānakan sapadi rudrasaṅghān prajā
na vai sṛja tapaścaretyemumuvāca pāthojabhūḥ

4.38

tato'jani marīciratrirapi cāṅgirāścāṅgataḥ
pulastyapulahau punarbhṛguvasiṣṭhadakṣāstathā
tvadīyapadasevakaḥ sapadi nāradastāpaso
ramāvara ! vidheralaṃ bhuvanasṛṣṭidakṣasya vai

4.39

sṛjaṃstadanu kardamaṃ varada ! dharmamukhyāṃstathā
vidhāya ca sarasvatīṃ vidhirabhūdanaṅgākulaḥ
tadā tu bhavadājñayā sanakadakṣamukhyaiḥ sutairasau subahu bodhito madhuripo ! tamaḥ svaṃ jahau

4.40

vidhāya nigamān punaḥ sa tu tathopavedān vidhiḥ
svakīyamukhabṛndatastvayi sadā nibaddhāśayaḥ
manuṣyakulanirmitiṃ manu̍tadīyajāyātmanā
vidhātumamalāśayaḥ svayamathāyamārabdhavān

4.41

athāhamahināthatalpaśayana ! kṣaimāsaṃsthitiṃ
saśailakulavārirāśinikarāntarīpātmikām
kramāt kathayituṃ kimapyayi samutsuko'smi prabho !
tadarthamayi te kṛpā patatu mayyananyāśraye

4.42

lasatyajita ! lakṣayojanamitaḥ punastāvatā
rameśa ! lavaṇāmbudhinā parivṛto'ntarīpottamaḥ
bhuvo varada ! madhyagaḥ suvidito'tha jambūīriti
svaimānasaddaśocchrayeṇa lasito'ntare meruṇā

4.43

ilāvṛtasamāhvayaṃ lasati varṣamasyābhito
hare ! navasahasrayojanamitaṃ tu tasyottare
bhavanti hi tathonnatāstvavadhiparvatāḥ śṛṅgavanmukhā apica ramyakapramukhamīśa ! varṣatrayam

4.44

tathaiva vilasatyaho varada ! dakṣiṇasyāṃ diśi
tribhistvavadhiparvatairniṣadhahemakūṭādibhiḥ
yutaṃ tu harivarṣakiṃpuruṣamukhyavarṣatrayaṃ
samastabhuvanaikanāyaka ! sarojanābha ! prabho !

4.45

purodiśi ca gandhamādanasamākhyasīmādriṇā
yutaṃ lasati ketumālamiti varṣamatyuttamam
tathaiva khalu mālyavannagayutaṃ pratīcyāṃ diśi
prabho ! lasati varṣamamburuhanābha ! bhadrāśvakam

4.46

diśāmaja ! catuṣṭaye giricetuṣṭayaṃ bhāsate
sphuṭaṃ tvayutayojanapramitavistarocchrāyayuk
suvarṇadharaṇīdharasya nanu mandarādyaṃ kṣitervāsamatiniścalāṃ madhuripo ! tvavaṣṭambhatām

4.47

amīṣu dharaṇīdhareṣvapi caturṣu cūm̐tādibhūruhottamacatuṣṭayaṃ lasati sindhukanyāpate !
tadīyaphalanissrutāstvanagha ! nimnagā vartmabhiśruturbhiriha secayantyalamilāvṛtaṃ santatam

4.48

lasanti girayaḥ pare nanu kuraṅgavaikaṅkatatrikūṭaśiśirādayaḥ kanakabhūdharaṃ cābhitaḥ
gatāstvajita ! kesaratvamatha tasya cāṣṭau tathā
mahāgirivarāḥ punarjaṭharadevakūṭādayaḥ

4.49

atho daśasahasrayojanasahasrayuktā purī
lasatyajita ! merumūrdhani hi madhyato brahmaṇaḥ
imāmamu kilābhito niyamitāstathāṣṭau puro
digīśanilayāstadīya kacaturthabhāgena vai

4.50

tavaiva nanu vāmanasya khalu vāmapādāṅgulīnakhāhatajagatkaṭāhavivareṇa cāntargatā
atīva mahatā punarjagadadhīśa ! kālena vai
divi dhruvapade śanairavatatāra sā jāhnavī

4.51

niṣicya punarindumaṇḍalamathālaye brahmaṇo
nipatya nanu merumūrdhani cireṇa jahnoḥ sutā
caturbhiriha nāmabhiḥ paramiṃya caturdhā bhavantyaśeṣamavanītalaṃ samatanot pavitraṃ bhṛśam

4.52

navasvapi ca varṣarājiṣu purā paraṃ kīrtiteṣvaśeṣajagatīpatirnanu bhavān ramāvallabhaḥ
lasatyajita ! mūrtibhirnavabhiracyutātmocitaiḥ
pṛthak pṛthagupāsito navabhirīśa ! bhaktottamaiḥ

4.53

atho hayagaveṣaṇodyatatarairala kalpitā
lasanti sagarātmajaiḥ paramihāṣṭasaṅkhyāyutāḥ
samastajagatīpate ! sphuṭamupāntarīpottamāḥ
purā hi samudīritasya varadāntarīpasya vai

4.54

dvilakṣatamayojanaḥ suvidito hare ! plakṣa ityathāsti punarikṣutoyanidhināvṛto dvīparāṭ
nadībhiracalaistathā hyapi ca varṣakaiḥ saptabhiryuto nanu bhajanti bhānumayi deva ! tadvāsinaḥ

4.55

tato dviguṇitottarottaraviśālatāśālino
lasanti paramantarīpanikarāśca saptāpare
yathākramamihābdhibhirdadhighṛtādibhirveṣṭitā
bhajanti khalu tatra tatra vibudhān pṛthaṅmānavāḥ

4.56

svamūrddhanyayi digīśapattanacatuṣṭayenānvito
vṛto'sti pariśuddhatoyanidhinā tathā puṣkaraḥ
ravestu kanakācalaṃ niyamatastvabhikrāmataḥ
sṛtiḥ śirasi yasya vai paramupāsitabrahmaṇaḥ

4.57

tataḥ paramaśeṣasattvanivahairalaṃ varjitā
bhavatyajita ! mṛṇmayī vasumatī tathā kāñcanī
tataḥ paramihāvṛtāndhatamasena kāpi kṣitirlasatyakhilalokagītamahimannaṃlokābhidhā

4.58

iti kṣitigirīndravārinidhivarṣakadvīpapuṅgavavrajamayī punaḥ sakalasattvajālāśritā
anekatasrāṣṭrapattananadīvanairmaṇḍitā
śatārdhaśatalakṣayojanamiteyamurvī smṛtā

4.59

nabhasyatha divākarendusahitāmitaprojjvalagrarkṣakalitaṃ punarvarada ! tejasāṃ maṇḍalam
bhajanti bhuvi kecidatra nanu śiṃśumārātmanā
carantamakhileṣu rāśiṣu yathākramaṃ tvāṃ sadā

4.60

adho bhuvi rasātalādibhuvanāni sapta prabho !
lasanti khalu bhogināmagha ! vāsabhūtānyaho
tato'pyalamadhaḥ sthito vahati bhūmimenāṃ phaṇāsahasratalasusthitāmavirataṃ phaṇīndraḥ svayam

4.61

itīha parikalpite jagati vidyamāneṣvaho
bahuṣvanagha ! janmarāśiṣu muhuḥ śarīrī bhraman
anantasukṛtāvalīsuripākakāle punarbhajatyajita ! mānavīyamiha janma sarvottamam

4.62

durāsadaparākramā vipuladehasattvojjvalā
apiha bhuvi kesaridvipatarakṣumukhyā mṛgāḥ
vivekalavavarjitāḥ khalu yatastadīyaṃ tataḥ
paraṃ viphalameva deva ! nanu janma nissaṃśayam

4.63

iyaṃ hi jananī pitā tvayamaso madīyo guruḥ
suto'yamayamagrajastvavarajo'yamityādyaho
vivicya hṛdi vedituṃ kalayituṃ ca śāstraṃ paraṃ
vinā jagati mānuṣaṃ kimiha janma dakṣaṃ bhavet

4.64

itīha bahudhā punaḥpunarapīśvarālakṣite
samastapuruṣārthasādhanasamarthamatrāvanau
surāsurasudurlabhaṃ nanu manuṣyajanmaiva yad
bravīmi hi tadudbhavādikamihātra saṃkṣepataḥ

4.65

svakarmabalacoditaḥ prathayato jananyāstvayaṃ
jano jaṭharagahvaraṃ viśati māṃsapiṇḍātmakaḥ
tato'ṅkuritamaulipāṇicaraṇaḥ kramājjāyate
tvadekaśaraṇo hare ! daśābhiraṅga ! māsaiḥ sphuṭam

4.66

asahyatarapūtigandhirudhirāmiṣāntrāvilāt
kadā bahirito vrajāmyahamitīha vāñchan bhṛśam
balādatha samīritāḥ sapadi sūtikāvāyunā
rudannatha narākṛtirbhuvi rameśa ! sañjāyate

4.67

tataḥ svajananīstanāsvadanamātrapuṣyattanuḥ
krameṇa parivardhitaḥ punarathānnapānādibhiḥ
bhavatyatha paṭuḥ śanaiścalitumapyatho bhāṣituṃ
kalaṃ sa janayanmudaṃ samadhikāṃ svapitroḥ sphuṭam

4.68

tato'jita ! kalāsu hanta gurubhiḥ paraṃ śikṣito'pyasau vahati dākṣyamāsu niyataṃ yathāvāsanam
marau taditarāvanāvapi ca bījamuktaṃ samaṃ
dadāti hi mahīguṇānuguṇameva tāvat phalam

4.69

tridhā bhavati dehināṃ prakṛtirapyaho sāttvikī
ramāramaṇa! rājasī hyapi ca tāmasīti prabho!
pravṛttirakhileṣu hanta bhavatīha kṛtyeṣvaho
punarnijaguṇānurūpamayi nātha! teṣāṃ pṛthak

4.70

bhavanti hṛdayodbhavā bhuvi nṛṇāṃ tu ṣaḍ vairiṇo
mukunda! bhṛśadurdamāḥ prabalakāmarroṣādayaḥ
jitāstvajita! yena te sa sukṛtī jito yastu tairna cāsti bhuvanatraye'pi ca tathāvidhaḥ pātakī

4.71

tamaḥkaluṣitāśayāḥ katicidatra yoṣitsvaho
bhramanti hi sukhabhrameṇa bhuvi pāpakṛtyā narāḥ
patanti śalabhā yathā śikhini bhakṣyabuddhyā svayaṃ
svanāśamanavekṣya hanta baḍiśe ca mīnā yathā

4.72

pare nanu dhanārjanaikaniratā narāḥ pāpinaḥ
svabharturahitaṃ ca cauryamathavā paropadravam
vidhāya samupādefaultrjayanti hi dhanaṃ tvanālocya hā
taṭitsphuritabhaṅguratvamiha tasya viśvārttihan!

4.73

avāpya jagadīśvare bhavati bhaktimatyuttamāmanantasukṛtavrajairayi nikāmameke janāḥ
vidhūya nirayāvaheṣvalamamīṣu vāñchāṃ sadā
paraṃ sukhamavāpnuvanti kṛpayā tavādhokṣaja!

4.74

athāhamaravindanābha! kathayāmi varṇāśramocitaṃ supariśuddhamīśa! nanu dharmamadyādarāt
tvayaiva paramuddhavāya nijabhaktavaryāya taṃ
purā samupadiṣṭamatra kṛpayaiva te kiñcana

4.75

ramāvara ! sudurlabhaṃ bhuvi manuṣyajanmaiva tad
bahuṣvatha vivekaleśarahiteṣu dehiṣvaho
tato'pyatidurāsadaṃ nanu mahīsuratvaṃ hare !
vinā śramalavaṃ naro bhajati yatra sevāṃ tava

4.76

tato'hamiha sāmprataṃ tadiha janma sarvottamaṃ
tavaiva kṛpayā punarjagati vindatā dehinā
vidheyamalamāśramottamacatuṣṭayasyocitaṃ
bravīmi nanu dharmamīśa ! bhavatā paraṃ kalpitam

4.77

athopanayanādavāpya manujo dvijatvaṃ paraṃ
vasan gurukule sadā hyajinamekhalādaṇḍadhṛt
akhaṇḍitatanūruho'pyatha hutānalaḥ sandhyayorvinītahṛdayo guroḥ sa nigamānadhīyīta ca

4.78

prege ca divasāvadhau svagurave samānīya sannivedya parattumarhati sa bhaikṣamannaṃ śuci
nikāmamatha varjayedapi vadhūmuravālokanaṃ
sadaiva kalayed guroḥ sakutukāñca śuśrūṣaṇam

4.79

iti vratamakhaṇḍitaṃ nigamaśikṣaṇāntāvadhi
dvijo nanu vahan punaḥ svagurave tathā dakṣiṇām
vitīrya ca yathāsamṛddhi sahasā tvadīyājñayā
vivarjitamadastyajet tamimamāśramaṃ tvādimam

4.80

vivikṣuratha bhūsuraḥ svayamatho gṛhasthāśramaṃ
satīmatha yavīyasīmapi samānavarṇodbhavām
nikāmamajugupsitāṃ vidhivadudvahet sādaraṃ
guṇākṛtimukhairaho paramathānurūpāṃ vadhūm

4.81

avāpya dayitāṃ dvijaḥ paramathānuraktāṃ nije
tayā samamakhaṇḍitaṃ satatamagnihotraṃ dadhat
yajecca purudakṣiṇairapi makhaistu yajñeśvaraṃ
bhavantamatha paurṇamāsapaśubandhadarśādibhiḥ

4.82

akāmakaluṣīkṛtaḥ paramathānasūyastathā
dayālurakhileṣu bhūtanivaheṣu dāntāśayaḥ
nikāmaparituṣṭadhīḥ paramathālpalābhena ca
tvayīśa ! nirataḥ sadā nanu bhaved gṛhasthāśramī

4.83

vivikṣuratha kānanaṃ svatanayeṣu bhāryāṃ nijāṃ
nidhāya tu sahaiva vā vanabhuvaṃ dvijaḥ pravrajet
nayecca vana eva bhāgamakhilaṃ tṛtīyaṃ punarmunirnanu nijāyuṣo vidhṛtavalkalo nispṛhaḥ

4.84

trikālamapi cācaredatha jalāśaye majjanaṃ
svavṛttimiha vanyamūlaphalarāśibhiḥ sādhayet
punaḥ śayanamācarennanu niśāsvaho sthaiṇḍile
sadā paramaduṣkaraṃ bhuvi tapaścaret tatparaḥ

4.85

yadā samupajāyate hi nirayātmakeṣvātmano
viraktiratha lokarāśiṣu nikāmamatra dvijaḥ
tadā trijagatāṃ gurau bhavati labhacetā dṛḍhaṃ
ramāvara ! parivrajet svamanasā vidhūtāndhikaḥ

4.85-2

vahannatha kamaṇḍaluṃ varada ! veṇudaṇḍaṃ tathā
caret paramanispṛho bhuvamimāmasakto bhṛśam
vidhūtamadamatsaro vihitasāmyabhāvo'khileṣvaho na hi rato bhavedapi ca vādavivādādiṣu

4.87

nyased bhuvi padaṃ yatiḥ pathiṣu dṛṣṭipūtaṃ caran
pibedapi jalaṃ punarjagati vastrapūtaṃ bhṛśam
vadedalamānanditāmahaha satyapūtāṃ giraṃ
tathā hṛdayapūtameva khalu karma sarvaṃ caret

4.88

vihāya tu vigarhitānapi caturṣu varṇeṣvaho
samaṃ jagati saṃyamī svabharaṇāya bhikṣāṃ caret
sakṛt tvaniyateṣu nātha ! sadaneṣu saptasvaho
bhavecca parituṣṭadhīḥ subahu tatra labdhāndhasā

4.89

iti tvadupakalpite nanu yatiḥ svadharme rataḥ
samastaviṣayāvalīvimukhamānasaḥ santatam
hṛdambujasamudbhavatpracurabhaktibhāro'rvadhau
carācarajagadguruṃ niyatamāpnuyāt tvāṃ param

4.90

athāhamitaraistribhirnalinanābha ! varṇairjagatyupāsyamakhilaṃ pṛthak pṛthagananta ! dharmaṃ varam
krameṇa kathaye yathāmati tavaiva kāruṇyataścaturdaśajaganniyanturamitānubhāvasya ca

4.91

avāpya dharaṇīpatitvamiha bāhujo nyāyato
nijāḥ praṇihitaḥ prajāḥ svasutavad bhṛśaṃ pālayet
dhanaṃ ca taidupāhṛtaṃ subahu devabhūdevayoḥ
kṛte tu viniyojayedatha yathocitaṃ santatam

4.92

yudhi sthiraparākramaḥ parilasadyaśobhājanaṃ
vadānyavaratāṃ dadhat satatamārthisaṅgheṣvaho
vaśī ca paramāstiko nigamagītavarṇāśramādidharmaparipālane ca nirato bhaved bhūpatiḥ

4.93

athātra paśurakṣayā ca kṛṣibhirvaṇigvṛttibhiḥ
svakālamaniśaṃ nayedajita ! vaiśyajātiḥ svayam
dvijaisya paricaryayā virahitaḥ svayaṃ pāpmanā
kathañcidiha śūdrajātirapi kalpate śreyase

4.94

vidhātumaniśaṃ matiṃ tanujuṣo'sya sanmārgāṃ
mukunda ! bahavo lasanti gairavo dharāmaṇḍale
tadīyaguṇamākalayya ca vidhūya doṣāvalīṃ
naro vigatasaṃśayaṃ na tu vimohamatrāpnuyāt

4.95

kṣamā ca marudambaraṃ salilamagnirindū raviḥ
kapotarśāyusindhavaḥ śalabhapuṣpaliḍsindhurāḥ
tatheha madhuhā mṛgo'pyatha tathāṇḍajaḥ piṅgalā
mukunda ! kuraro'rbhako'pyatha kumārikā bāṇakṛt

4.96

ahiḥ paramathorṇanābhiriha sindhukanyāpate !
supeśākṛditīritāstu guravaścaturviṃśatiḥ
amī jagati caryayā hi nijayaiva puṃsāṃ satāṃ
hitāmupadiśanti nāma saraṇiṃ śubhāvāptidām

4.97

vilokya ca batedṛśāniha śubhāptihetūn bahūn
vivekasahitāstu ye bhuvi caranti pāpānyaho
nibadhya yamapūruṣairahaha kālapāśairdṛḍhairamī nirayayātanāṃ bahu bhavanti nītā mṛtau

4.98

luṭhantamatha dāruṇe narakasīmni hāhetyaho
rudantamadhikaṃ kṣudhāpyatha pipāsayā vyākulam
vimardya śitahetibhirvikaruṇaṃ samākarṣayantyatīva bata taptatāmrakalite tale pāpinam

4.99

vimocayitumīdṛśānnarakasaṅkaṭāt prāṇinaṃ
murāntaka ! paṭīyasī tava hi bhaktirekaiva sā
imāṃ tu navadhā jagau danujabālakebhyaḥ purā
bhavatpadaparāyaṇottamattamaḥ sa kāyādhavaḥ

4.100

śrutirvarada ! kīrtanaṃ smaraṇamaṅghrisaṃsevanaṃ
ramāvara ! tathārcanaṃ tvapica vandanaṃ dāsatā
tvayaiva saha sakhyamacyuta ! nivedanaṃ cātmanastvatīha navadhā smṛtā bhavati bhaktiratyuttamā

4.100.p1

iti svātiśrīrāmavarmavañcimahārājaviracitāyāṃ bhaktimañjaryau caturthaśatakam