<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Shorter narrative and descriptive poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda) › [Dialogue and debate poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada) › [Alivilasisamlapa](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa) › 1

# Alivilasisamlapa 1

Alivilāsisaṃlāpa 1

- **Language:** Sanskrit

### [1.1-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.1-2)

a̱livilāsisaṃlāpo  
nāma  
khaṇḍakāvyam  
vidyā vidyata eva yatra satataṃ, vedyo na yo rāgiṇāṃ,  
yaṃ vaidyaṃ manasā prapadya viṣayavyāleṣvabhīkā budhāḥ  
vedāśeṣavicārasīmavilasatsiddhāntabhūmiḥ sa me  
vidyutya dyatu hṛdyavadyamakhilaṃ śrīvaidyanāthaḥ śivaḥ

### [1.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.2)

vaiṣayikabrahmavidoḥ pūrvottarapakṣaśikṣaṇe dākṣyam  
vyaktyā vivektukāmairhṛśyo 'sāvalivilāsisaṃlāpaḥ

### [1.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.3)

kadā cidāsannataṃbhe vasante rasāṃlasālābhimukho'pyalolaḥ  
sarojinīsauhṛdaniḥspṛho'lirvilāsinā sasmitamevamūce

### [1.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.4)

"sakhe ! himānīhatihīnaśobhāṃ purā ciraṃ coritacittavṛttum  
upasthitāmodarasaprasārāṃ sarojinīṃ samprati māvamaṃsthāḥ

### [1.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.5)

anekadhāmāghaviśālakundalatāparāgasthagitātmarūpaḥ  
prabhātamārabhya nirastamānaṃ madhūni sampādya yayā ''dṛto'si

### [1.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.6)

sahasravasvāgamaramyarūpā sahāsavaktraiva raviṃ pratārya  
nisargalole tvayi sādarā yā niśāmaśeṣāmupagūhya reme

### [1.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.7)

vasantamārabhya śaranniśāntaṃ tvadīyasaṅgītakamātralubdhā  
mudā bhruvantaṃ parirakṣya hṛṣṭā rasārpaṇe yā praṇayaṃ dadhāti

### [1.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.8)

tvamalpakālaṃ sumanodhṛtāyāṃ mamlānakāntyāṃ navamallikāyām  
ciropabhogakṣamamyarūpa yāṃ prāpya citte na viṣādameṣi ?

### [1.9](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.9)

guṇauvalīpūrṇatamāntaraṅgāṃ yāmutsukāṃ tvadviraheṇa nūnam  
dūrāṃgataḥ stokarasaiṃkagītivinidranetrāṃ ramayanavopsīḥ

### [1.11](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.11)

svabhāvasiddhāttuladaṇḍakośāṃ bhavantamāliṅgya niśāṃ nayantī  
milinda ! manye gaॅjamīlikāniryā raujato naiva manāg bibheti 10  
alaṃ taptyutkaṭahaum̐ nidāghe 'pyanāratābhugnamṛṇālabāhuḥ  
tvayā samaṃ yā sarasīṃ vigāhya vyātyukṣikāṃ nirvṛtaye tanoti

### [1.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.12)

dineśamabhrāntanilīnamūrti dṛṣṭvā 'pi jālāpadupaiṣyatīti  
acintayantī bhavadekasaṅgāt paṅke'pi vāsaṃ bahu manyate sma !

### [1.13](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.13)

calasya te rāgaparīkṣaṇāya varṣāsu śaśvatkapaṭāvṛtāṅgī  
mālatyupete tvayi yā saraugā ''praśasyamānā tanimānameti

### [1.14](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.14)

kalāpikekākṣarayugmasūcyaṃ “tvaṃ ketakīkāmuka” ityaniṣṭam  
śrutveva yā jīvitanirapekṣā varṣāsu vāpīṣu tanuñjahāti

### [1.15](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.15)

śaradyaśaṅkaṃ bhavatā vihartuṃ sandhyātamaḥsaṃhaticandrikāsu  
raktotpalendīvarapuṇḍarīkarūpairabhīsārarasaṃ vyanakti

### [1.16](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.16)

himartuduḥsparśasamīranīra samparkabhītyā bhavatoñjhitā kim ?  
naive'pamāne'pyadhṛtātikaṣṭā sāpatrapātaṅkamapi prasehe

### [1.17](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.17)

asoḍhabhāvatkaviyogaduḥkhā bhavāntare tvāmadhigantukāmā  
asāvaviśrāntapatattuṣāratuṣānale dehamaho ahauṣīt !

### [1.19](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.19)

ityacchalāviṣkṛtabhaktibhāvāṃ pratikṣaṇaṃ samprati sambhṛtābhām  
sarojinīṃ muñcasi cenmadāndha ! milinda ! nūnaṃ bhṛśanirghṛṇo 'si  
ananyasādhāraṇasaukumāryasaundaryasaurabhyasamaṣṭibhūmiḥ  
sarojinī kutra ? malīmasānyapuṣṭapriyā cūtalatā ca kutra ?

### [1.20](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.20)

priyān vicetuṃ vipinaṃ gatānāṃ śucākulānāṃ pathikāṅganānām  
dṛśorvikīryāyatuladhūlimuṣṭīrasau hi pāpāni samucinoti

### [1.21](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.21)

sapallavāntāntavanopayuktāmainarhapuṣpāvasarābhisārām  
śritāṃ susamparbharavaṃśakuntaiścirāttatāruṇyaphalāmimāṃ dhik !

### [1.22](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.22)

vayasyaśīte rucire 'tiyāte prakāmavṛddhāvalivalgitānām  
nivāsatāmātmani manyamānā kathaṃ na sā samprati lajjate sma?

### [1.25](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.25)

iti svakāmitvaguṇānurūpaśloktivaicitryacamatkṛtārtham  
vilāsinaṃ vākcaturaṃ vicintya taṃ vyaṅgyabhaṅgyaiva jagāda bhṛṅgaḥ  
“gatau bhramaṃ nāpavadanti santaḥ kintvīkṣyate te manasi bhramo 'yam  
ato 'nugṛhyopadiśāmi yattat tvayā 'vadhānena ciraṃ vibhāvyam  
aye vilāsin! na hi vidyate me rasālasāle 'bhiniveśaleśaḥ  
asaktacetā janakānanodyatsarvāgamotthaṃ rasamādriye 'ham

### [1.26](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.26)

nirantaraṃ mādhavairamyaśobhānavāvatārastutikḷptagītiḥ  
svavarṣmaṇā viṣṇupadāvalambī yāyāvaro 'raṇyacaro dvijo 'ham

### [1.27](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.27)

suhṛdgandhāt sumanassamūhāt samastadoṣajñacirapraśastam  
rasaṃ rasāyāṃ madhuraṃrjanāya dātuṃ na dūṣyo mama pakṣapātaḥ

### [1.28](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.28)

anyāvirodhena sumeṣu sāraṃ śrameṇa sampādya vimuktabhogaḥ  
girauvaddannirvṛtaye prakāśya bhūtopakṛtyai bhuvi paryaṭāmi

### [1.29](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.29)

na vājapeyādvi ramāmi nityaṃ na pauṇḍarīkādathavā saṃvāccai  
svayām̐gamālāsatatapravṛttyā dhruvā hi maskarmasum̐khopalabdhiḥ

### [1.30](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.30)

mayā kiloccāvacapārthivām̐nāṃmaṃpīḍayā bhūtadayāpradhīnā  
svaprāṇayātraikaphalā mumukṣūnavyāpitā mādhukarīha vṛttiḥ

### [1.31](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.31)

alpo 'pi dehe mama nāsti rrāgo na kutra cidveṣamahaṃ vahāmi  
sadaikarūpasthitikṛm̐ttamohaṃ haṃsāhvataṃ puṣkaraṃmāśrayāmi

### [1.32](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.32)

jitendriyeṣvapyanuvarta̍mānaṃ traiguṇya̍metanmama pādamūle  
ālokya māṃ dhāritakṛṣṇam̐rū̱paṃ sarvatragaṃ brahma viniścinu tvam

### [1.33](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.33)

madīyarandhravicintanena kīṭo'pi madrūpamavindateti  
brahmātmatāvyañjananiḥsapanā laukaprasiddhā hi mama praśastiḥ

### [1.34](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.34)

strībhāvasambhāvanayā latāsu taruṣvapi vyaktamanojaceṣṭe  
alaṃ bhavatyātmanirūpaṇena viprastutaṃ prastutameva vakṣye

### [1.35](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.35)

anekaśākhāmacurapracāranivāritasvāśritatīvratāpaiḥ  
smarāndhabhāvād bhavatā rasālo latātvamāropya na nindanīyaḥ

### [1.36](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.36)

akiñcanādikṣitipāntalokasādhāraṇasvāduphalopabhogaḥ  
paropakāraikadhṛtāvatāraḥ stutyo mayopetya hi vastuto 'yam

### [1.38](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.38)

nidāghakālātikarālahelimayūkhamālākulito 'tivelam  
anviṣya hṛṣyannivasannamuṣya cchāyāsu viśrāmyati pānthasaṅghaḥ  
kāntāsu kāntārapathena yāntīṣvatyantatāntāsu vasantakāle  
niśāntaśīghrāptividhānahetoḥ piṣṭātmadhvanyayamucinoti

### [1.39](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.39)

phalātibhāre 'pi nato vinīto 'vanopayuktaiḥ sahakārarājaḥ  
tvayā sadāmodairasapradāyī tapyau na garhyastvatha vāriyuktyā

### [1.40](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.40)

viruddhadurdarśanagāni hitvā 'phalāni tucchānyarthiyātranāni  
suśrāvadhīryuccaphalābhilāpādamuṃ samantād bhajate dvijaughaiḥ

### [1.44](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.44)

vicitravarṇojjvalaṃpatnaniryaddravaṃ svakaṇṭhe satataṃ nidhāya  
antevasannasya vanāpriyo 'yaṃ dvijau girā 'śeṣagiro 'tiśete  
atrāpatantyā sahitaḥ śuko 'pi śrutvā muhuḥ kokilamañjuloktīḥ  
tṛptaḥ prakhaṇḍyaiva phalāni bhuñcan prakṣīṇabandho 'mumupāsasāda  
mahāphalaṃ niścalabhām̐varamyaṃ vihāya mohātsahkāremanam  
jalāśayānaṃ gūḍhapathena yāntyā 'nayā vratatyāgavinindayā 'lam  
iyaṃ purā ghoranidāghataptaṃ pipāsayā 'vyakturavaṃ kṛśaṃ mām  
svapāṇinā vātajavena toye nimajjayantī svaguṇaiścakarṣa

### [1.45](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.45)

madoddhatairāvaṇahastapātairvane 'vanījeva nipīḍyamānā  
vidaśya vidrāvya ca taṃ mayām̐'sau trātā yathāśakti jaṭāyuneva

### [1.46](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.46)

sadāruṇollāsitapadmanetrā viśrāvya yā sārasaniṣṭhuroktīḥ  
padānataṃ māṃ kaṭukaṇṭakāgraistutoda mādyaddṛḍhadā 'dayā'sau

### [1.47](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.47)

iyaṃ muhurbāḍavajātairupestaiyārjitaśrīkasarojahastā  
lobhād bhayādvā dvijarājaidṛṣṭernigūhati svaṃ dṛḍhabaddhamuṣṭiḥ

### [1.48](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.48)

nigūḍhabhāvānniśi viprasūnau doṣaṇānuṣaṅgātsatataṃ vigītai  
tapaiḥsahasyānavalokyairūpā mudaṃ vidhatte na sarojinī me

### [1.49](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.49)

nirīkṣya paṅke patitom̐ sadāhaṃ hā hanta cakreṇam̐ vinā'jyamānām̐m  
giropadiśthānirūmuddidhīrṣurvimohya martyām̐ madhunā nyabandhye

### [1.50](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.50)

kaṣṭā 'tra pīḍām̐karapatrajātanipātajā mohavaśāddaśā me  
sakośam̐bhūsaṅkaṭavāsaduḥkhaṃ soḍho mayā kesarasūcivedhaḥ

### [1.51](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.51)

niśāṃ kathaṃ cid vyapanīya muktyai hariṃ smaran maunaviniścalāṅgaḥ  
saroṣamasyā avamatya patyām̐ karairniśānte galahastito 'smi

### [1.52](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.52)

tathā'vadhūtaṃ ca madena sārthaṃ vihāya mārgaṃ trapayā nivṛttam  
sphuṭāravindadvayadattatālaṃ priyaṃvadaṃ māṃ sutarāṃ jahāsa

### [1.53](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.53)

tathā'pyamuṣyāṃ bahumānavatyaum̐matyāhato 'sau jalarjā'valeti  
upādiśaṃ yaddhitaverdaimaismanmanastato'jāyata bhūriduḥkham

### [1.54](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.54)

sunīcakāsāram̐kule'psusūtom̐ divaiva kāmyā na mamābhigamyā  
asārasaṃsārasamutsukom̐'sau vahatyakharvaṃ nibhṛtaṃ ca daṇḍam

### [1.55](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.55)

tathā''ttagandho'pyaniṣedhya roṣaṃ tattvaṃ vadan majjulaguñjitena  
kṛpāmapātre kṛtapāpamātrāṃ kartavyadṛṣṭyā viphalāmakārṣam

### [1.56](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.56)

itthaṃ prayasyāpi ciraṃ mayā'syāṃ kadāpi nādṛśyata nityabodhaḥ  
tadā''virāsīn manasā'prasahyo dine dine me'tulabhānutāpaiḥ

### [1.57](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.57)

arthaikasatyād gatigītakīrtiḥ śuciśnam̐ muktām̐śanatāvratī cam̐  
haṃsam̐ḥ prasaṅgād bahum̐rūpasampadyuto vimuktyai mama śīghramāgāt

### [1.58](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.58)

kathaṃ parāgām̐kulitendriyeṇa sa mādṛśā'laṃ malinena dṛśyaḥ ?  
tathā'pi satyena kṛtānutāpaṃ sa sarvasām̐kṣī vṛṇute miṣeṇa

### [1.60](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.60)

tanuṃ vahan brahmam̐sarasvatīṣṭhāṃ dūre sthitaḥ kāmam̐manorathānām  
bhāgyaikalabhyo vimalasvarūpo dayārdradṛṣṭiḥ saṃhasā''virāsīt  
yadīyasaṅgena samānam̐saṃsyapūrṇasya toyena śaraddinaṃsya  
prakarṣayogaḥ sarasaśca loke vede tu yogāṅgaimam̐dhuvratasya

### [1.63](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.63)

tasmin samāgacchati satyayatnāt kṛtsnā'pi mṛtsnājanatā nitāntam  
vismṛtya kāryāṇyakhilānyakasmādām̐kāśamārgārpitadṛṣṭirāsīt  
ānandane nandanato'pi tasmin samāgate divyahiraṇyapakṣe  
stabdhaḥ kṣaṇa svasvamano'nurūpaṃ nānāvidhaṃ bhāvamuvāha lokaḥ ||na nākaloke sthitirasya dṛṣṭā'svapne 'pi bhūmyāṃ kila na śrutā 'pi  
āyātyayaṃ viṣṇupadādiheti kaścidviniścitya vipaścidūce

### [1.64](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.64)

tiṣṭhet kathaṃ viṣṇupadaṃ sukhenai śūnye purāṇaśrutinirvivyādā  
tadbrahmalokasthitirityathāsuṃ pratyabravītko 'pi budhābhimānī

### [1.65](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.65)

aitihyamātraṃ śaraṇaṃ praviśya taṃ mānasādāgatamāha kaścit  
kāvyeṣu viśvasya ca citrakūṭaigiāristhitiṃ tasya paro jagāda

### [1.66](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.66)

anyo vilāsī nalabhīmakanyā'nyonyānurāgaikanidānamenam  
ālocya kāntāṃgurumānabhaṅge dautyopayuktaṃ gaṇayāṃbabhūva

### [1.67](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.67)

pratārito 'nyaḥ śaṭhagopakāntāpāntreṇa tulyadvipayodhareṇa  
tadīyapārthakyavidhau kṣamo 'yaṃ grāhya ityāgrahato 'bhyadhāvat

### [1.68](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.68)

lubdhaḥ paraḥ kāñcanapatramātre dyāvāpṛthivyoḥ pravitatya jālam  
jighṛkṣurenaṃ sahasā vidārya yāte 'tra mūlakṣatitaḥ śuśoca

### [1.69](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.69)

hā hetaraḥ svodarapūraṇāya dhṛtāmiṣaṃ svīyakaraṃ prasārya  
jighāṃsurenaṃ paṭucañcukoṭīvikuṭṭitāṅgo dharaṇau papāta

### [1.70](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.70)

evaṃvidhe paṇḍitapāmarāṇāṃ kolāhale sambhramataiḥ pravṛtte  
nirviṇṇacetā nibhṛtaṃ nilīya prāpaṃ viviktaṃ pariṇāmadarśī

### [1.71](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.71)

haṃso mahāmohahatān hasaṃstān nānāvidhābhirgatibhirnipīḍya  
upetya māmeṣa bhayādrudantaṃ parīkṣamāṇaḥ kṣaṇamātramāsīt

### [1.72](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.72)

attā nu māmeṣa madīyasattā ''yattā 'sya śaṅkā 'sya na yāti cittāt  
mattānavaṃ tasya ca śaktimattā hṛttāpinī dhīrmama sampramattā

### [1.73](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.73)

kiṃ prāptakālaṃ? kimu me hitaṃ syād? bhavetkadaitadbhavabhītibhaṅgaḥ?  
prasādaye tāvadamuṃ, parastādastu svamaste yadalekhi vastu

### [1.74](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.74)

asya prasādena vinā na mokṣastrātavya ātmā hyakhilairupāyaiḥ  
itthaṃ vicārya svayamagrayāyī taṃ prāṇamaṃ prāṇamapekṣamāṇaḥ

### [1.78](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.78)

muhurnamantaṃ śataśaḥ stuvantaṃ māmāpadantaṃ ciramarthayantam  
prasannayā 'sāvanugṛhya dṛṣṭyā viśvāsamāpādayati sma citte  
sthiraprasādatvamavekṣyaṃ tasya śaṅkākalaṅke manaso 'payāte  
laulyena lālāṃṭikatāṃ vihāya jijñāsamāne mayi tasya tattvam  
tvaṃ ko 'si? kaṃ draṣṭumihāgato 'si? pravartitaḥ kena? dadāsi kasmai?  
kasmājjaniste? 'si ca kasya gṛhyaḥ? kasmiṃstvadāsthetyabhidhātukāme  
hṛṣyannapīrṣyanniva sarvajīvabhāvaikavedī mama cāpalena  
manāganādiṣṭamahārahasyapipṛcchiṣotthena babhūva maunī

### [1.80](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.80)

mūko nvayaṃ? kiṃ vaktṛttireṣa? sādṛśyamātrānna viśaṅkyametat  
āśvāsayatyatra manaḥprasādo mayā pratīkṣyo 'yamiti vyacinti  
mamādhikālāpakadarthyamānaḥ samādhikālāpagame sa haṃsaḥ  
muhurniṣedhanniva neti netītyavyaktamevopadideśa pūrvam

### [1.82](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.82)

tanmūkabhāvaṃ manaso'vadhṛya pradakṣiṇīkṛtya punaḥ punastam  
tadābhimukhyaṃ spṛhayan pranṛtyan prapañcayāmi sma pureva vācam  
vanātsamāhṛtya ram̐sānabhīkṣṇaṃ samarpya bhaktyā mayi sevamāne  
hṛdi prasanno 'pi sa gūḍhabhāvo niruttaraḥ kvā 'pi rayāt pratasthe

### [1.83](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.83)

tadīyarūpekṣaṇamātralubdho vihāya gandhān vividhān rasāṃśca  
śanaiḥ śanairanvagamaṃ, kathaṃ nu mando gatiṃ bindatu mādṛśo 'sya ?

### [1.84](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.84)

apekṣamāṇaṃ sa ca māṃ dayālurvilambamāno vidhinopaॅninye  
āhūya huṅkāraraveṇa mandaṃ mandākinītīramupājagāma

### [1.85](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.85)

tadīyavīkṣākṣaja eva pakṣānvidhūya sarvān sahasotthiteṣu  
dvijeṣum̐ padmāsananiścalāṅgaḥ kṣaṇaṃ viśaśrāma sa nau haṃsaḥ

### [1.86](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.86)

pratyudgamenaiva kṛtādareṣu svābhyastanānāvividhonmukheṣu  
teṣu prayāteṣu sa māṃ nirīkṣya tauraṃ svaraṃ sādhu rahasyuvāca

### [1.87](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.87)

tenādimapraśnakṛtottaro 'haṃ vicārayan prācyanakāravām̐cam  
jaganniṣedhātmavidhānatattvamam̐syāśayaṃ tanmananādbubudhye

### [1.89](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.89)

vispaṣṭadṛṣṭasya kathaṃ niṣedho ? dṛśyaḥ kathaṃ vā bhavitā 'yamātmā ?  
akṛtrimau vāk kathamapramāṇaṃ ? kathaṃ nu yāthārthyamihāvadhāryam ?  
ityādidustarkasamīravegairvikṣipyamāṇo 'pi viruddhadikṣu  
śraddhāya taddhāritavānamuṣya padairdvayaṃ mūrdhni mukhe 'pi cāham

### [1.91](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.91)

tatra prasaṃjñānimilitaiḥ sapakṣairjalpannanalpaṃ śikhibhiḥ śukaiśca  
siṣṇāsayā''yātabudhaiḥ svavācā madhyasthabhāve 'pi kṛtapraśaṃsaḥ  
vipakṣamātaṅkahitaiṣu taddaṇḍamākramya madaṃ vilumpan  
prāptārirājījayam̐patrayogānnirvādhasampannamartapracāraḥ

### [1.92](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.92)

guroramuṣyātha surasravantyāḥ sthitvā 'nukūlaṃ suciraṃ niśamya  
śrautaṃ pramodāvahatadvacāṃsi krameṇa yukto ''smi bahuśrameṇa

### [1.93](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.93)

ayatnataḥ kalpatarūpanīte śataikratuprāpyaphale 'pi tarṣaḥ  
yadā na me 'bhūt sa tadā saharṣo vabhāvanākāṅkṣitasannikarṣaḥ

### [1.94](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.94)

kadā ciduḍḍīya viyatyakasmādvismāpitāśeṣapatatricetāḥ  
māṃ maṇḍalākāragaticchalena diśaśvaretyādiśati sma haṃsaḥ

### [1.97](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.97)

bhayaṃ dvitīyādbhavatīti yuktyā vyaṅktuṃ viviktasthitimīhamānaḥ  
upāsyamāno 'pi mayā kadā ciccakrāṅgarājaḥ sa rayādayāsīt  
tasya prasaṅgādviṣaye 'khile 'pi nyakkṛtya bhauvaṃ kṛtakṛtyabhāvam  
prāpto 'smi tṛptau 'smi tameva nityaṃ svacchandacārī hṛdaye vahāmi  
nitāntamṛdvī navamallikā vā sakaṇṭakā samprati ketakī vā  
daivopapannā mama tulyarūpā rame na tasyāṃ na ca tāṃ tyajāmi

### [1.101](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.101)

bhikṣārthamevopasarāmi sarvaṃ gāyāmi cārthoktamahaṃ svavācā  
dināntalabdhāganiśāntavāsī niḥsaṅgraho muktadurāgraho 'smi  
vilāsinā ''lasyavaśena gehavilāsinā kiṃ bhavatā vyaloki ?  
ahantayā mohita ! yāhi dūraṃ, hā hanta yāmo hitakṛdviviktam  
samānakāntācaraṇaprasāda nityodyamo yadyapi nāvabhinnaḥ  
ayatnamekāntasukhe vibhedamathā ''vayora kiṃ vitathā tathā 'pi ?  
nyasyan sam̐bhaṅgāni padāni śaṅke kauṭilyadoṣāt patitāsi pam̐ṅke  
svapakṣam̐dākṣyena mamāniruddhā sarveṣu mārgeṣu gatirmatikṣva

### [1.103](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1.103)

apatrape 'pātravivodhanena, vyarthena kiṃ kāryamihāstyanena ?  
tvaṃ gaccha yatrecchasi, veṣa eṣa tvāṃ vakṣyaho vaiṣayikaṃ viśeṣāt  
nirantarāyainnavaco'ntarāyakārī vikārī na mato 'dhikārī  
bhavān śamārīn mṛdamānanārīmukhānakhedaṃ hṛdi yaddadhāti

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.1) · Pramāṇa
