<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Shorter narrative and descriptive poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda) › [Dialogue and debate poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada) › [Alivilasisamlapa](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa) › 2

# Alivilasisamlapa 2

Alivilāsisaṃlāpa 2

- **Language:** Sanskrit

### [2.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.1)

madhumam̐dhuragambhīrabhāvapūrṇovitathasayuktikanistulālisūktīḥ  
iti niśamayatā vilāsinā'ntaḥ stimitahṛdopalabaccirāya tasthe  
madhujharaparipūritālavālaḥ kusumasamūhitarohitamavālaḥ  
sakalaravapikālicakravālo vyahasadamuṃ daśayā svayāṃ rasālaḥ !  
‘kimupaśamamupaiṣyati krudhaṃ vā mama vacasā 'ya’miti sphuṭaṃ bubhutsuḥ  
avasaramadasīyavāci ditsuḥ saśamamalinirnijavistarādvyaraṃsīt  
ityalivilāsisaṃlāpe khaṇḍakāvye  
prathamaṃ śatakam | ”  
rāgadveṣavihīnabodhasukhatām̐, tasyātmano 'nanyatām̐,  
tatsatau, 'numitipramātvam̐, makhilodyogeṣu taddhetutām̐,  
tadbādhe 'nupalabdhihīnabalatām̐, śābdapramāṅgīkṛtim̐,ryuktyaiveśvarasiddhim̐, ratra gaditā vedānusāraucitī,  
alivilāsisaṃlāpe  
• dvitīyaṃ śatakam  
atha tathā 'livareṇa vigarhito 'pyavivṛteṅgita eva vilāsryasau  
upahasan manasā sahasāhasaṃ sakaladārśanikaprathamò 'bravīt

### [2.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.4)

ayi vayasya ! vayasyatule nave nṛpavarairavaraiśca sadā ''dṛtān  
jaḍadhiyā viṣayānanayā 'nayāt kva nu vihāya vihāyasi yāsyasi ?  
śṛṇu vaco mama bhṛṅga ! sukhopamaṃ nanu tanurviṣayānubhavaṃ vinā  
viphalatāmayate, na ca sā sthirā, vitanute 'tra kuṃdhīravadhīraṇāṅka  
sphurati kāyabhṛte kva nu cetanā ? tanugatā 'numatā sakalaiśca sā  
taditaraḥ kathaya kva saṃ cetano ? dṛḍhatarānupalabdhihato hyasau

### [2.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.6)

sukhamapi tyaja duḥkhasamanvayāditi vadantyabudhāḥ paravañcakāḥ  
kṛtiśatena vinā 'śanamāpyate kva ? tadapāsya na ko 'pi hi jīvati  
udarapūrtikṛte paridhāvya yastaditarat sukhajātamupekṣate  
alasatāmatha vā matimandatāṃ sa niyataṃ prakaṭīkurute naraḥ

### [2.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.7)

nijamaterbhramatā śucitā 'tha vā bahumataikyapathena parīkṣyate  
vividhakāyasukhāya viceṣṭate haladharādibudhāvadhi cetanaḥ

### [2.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.8)

sakalasammatipannamadūṣitā'kṣajamabādhitabodhamupekṣase  
śaṭhamaṭhādhipakaṇṭhaluṭatpadeṣvatha ca viśvasiṣīti mahādbhutam !

### [2.9](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.9)

anupajīvya na hīndriyajāṃ matiṃ kimapi mānamudeti tadātmanaḥ  
janakameva vibādhitumudyataṃ bhavati viśvasanīyamaho katham ?

### [2.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.12)

yadi ca vaiṣayike sakale sukhe kimapi paśyasi duḥkhamavarjitam  
sukhatayaiva tadātmasukhe 'pi na vyabhicare,nniyamo na vilaṅghyate  
atha vināśitayā sukhamīpsitaṃ tvamavadhīrayasī, damasāmpratam  
tvaritameva tathā sati bhujyatāṃ, vapuridañca yathā na bhaved vṛthā  
asukha ātmani cettvamaduḥkhatāṃ paramanṛtya rato 'si, na tat kṣamam  
asukhataiva nivartayatīdṛśānbhayavidaṃ, na budho yatate mudhā

### [2.14](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.14)

api ca nityasukhānubhavādbhavedarucireva nṛṇāṃ śramamantarā  
nanu sitā madhurā 'pi na rocate kaṭurasena vinā 'niśamāśritā  
acaturā alasā atha vā svayaṃ sukhamupārjayituṃ dhṛtamatsarāḥ  
sukhisamājasamāgamasatrapā rahasi vāsamuśantyapaṭaccarāḥ

### [2.17](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.17)

bahuladṛṣṭaphalā dhṛtaṣaḍguṇā nayaviduktirihārhati māntām  
kathamatīndriyasaṃśayitepsitā'viditavaktṛkavāci tavā''grahaḥ ?  
pariharan kila duḥkhamupāyataḥ sukhamupāssva sakhe ! sati sambhave  
itarathā viṣahasva tadāpatana, nayavido na bhajantyatibhīrutām  
karituraṅganirantarasaṅgareṣvariśirāṃsi padena ruṣā 'rdayan  
agaṇayan ripuhetitatikṣatīrbahu sukhaṃ bhuvi vīravaro 'śnute

### [2.18](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.18)

vividhadeśagatāgatasañcitā'gaṇitabhogyapadārthabhṛkālayaḥ  
vaṇikaścinabāndhavapālanāt sukhayaśaḥsukṛtānyadhigacchati

### [2.19](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.19)

madavilolvilocanamāninīmana upāyaśatairvaśayan yuvā  
sarabhasasmitatatparirambhaṇācchatamakhadādhikaṃ labhate sukham

### [2.21](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.21)

nayamupāyatayā bahu mānayan phalatayā smaraśāstrakṛtādaraḥ  
upalabhasva sukhaṃ, tvamato 'nyathā jaḍa ! luṭhannaṭavīṣu vipatsyase !  
anṛtacauryavivādaparāṅganā'bhigamanādi durācaraṇaṃ tyaja  
nṛpatidaṇḍabhayādyadi śakyate nibhṛtamatra kṛte kimu dūṣaṇam ?

### [2.22](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.22)

narapateḥ parameśvaratocitā sa paripāti hinasti sato 'sataḥ  
maraṇapyapavargapadāspadaṃ, dhanaratī bhajataḥ puruṣārthatām

### [2.23](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.23)

pramitirakṣabhavaiva matirmatā 'vanijalā'nalavāyuṣu tattvatā  
narakanākajaduḥkhasukhe dhruvaṃ nihitakaṇṭakasampraṇatāṅgavat

### [2.24](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.24)

tanuvisargata eva hi cetanā bhavati, kiṇvacayaṃ madaśaktivat  
layamupaiti nisargata eva sā śrutivacassu hito na samādaraḥ

### [2.26](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.26)

iti bṛhaspatibhāṣitadarśanā'niśavimarśavibhaktahitāhitaḥ  
anubhavāmi sukhaṃ, tvayi sauhṛdādupadiśāmi, hṛdā tadupāsyatām  
iti vilāsivacaḥkaśā SShato 'pyacala eva nimīlitalocanaḥ  
aviraman sa samādhisukhādalipciramaśiśripadaśrutināṭanam

### [2.27](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.27)

atigate samaye bahule manāṅmanasi bāhyakathāsu sakautuke  
anujighṛkṣuramuṃ budhamāninaṃ taduditena pathaiva tamabravīt

### [2.28](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.28)

ayi vilāsisamājaśiromaṇe ! na tanumātramupāśrayate citiḥ  
api tu sarvagataiva vibhāvyate, vivadate paramatra tu vāliśaḥ

### [2.30](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.30)

yadi citirna tanorbahiriṣyate, kathaya, bāhyamasaṃspṛśatī katham  
viṣayavṛndamiyaṃ pratibhāsayet ? tanurihāsti, śaśī tu nabhastale  
viṣayasaṅgamṛte yadi bhāsayet, sakalameva kuto na vibhāsate ?  
karaṇasaṅgaviyogaṃbhidā phalaṃ niyamayediti dhīrbahiriṣyatām

### [2.34](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.34)

nayanaraśmibhirindusamāgame sati matirbhavati svatanau yadi  
śaśini tajjanirastu, tanau kathaṃ ? na khalu hetuphale pṛthagāśraye  
śaśini dhīrajanītyakhilo jano vadati, nāpi pareṇa sa bādhyate  
bhavatu tatra tanostu nimittatā, na hi kulālatanau kalaśojāniḥ  
citirato 'khilavastugatā sadā, ''varaṇameva tadagrahakāraṇam  
tadiha yatra balādapasāryate sphurati tatra citirna tu sā ''vṛte  
sakalavastvanubhūtirabādhitā pratigharāgavivarjanaśītalā  
sucirayogahatāvaraṇā sukhaṃ prakaṭayaṃtyapaduḥkhalavaṃ dhruvam

### [2.35](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.35)

apajighṛkṣamapāstajihāsamapyupanataṃ vidhito ya upekṣayā  
anubhavedviṣayaṃ, sa paraṃ sukhaṃ labhata ityavivādamupeyatām

### [2.36](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.36)

nijagavākṣagataḥ pathi gacchataḥ sukhisaduḥkhajanānavalokayan  
hasati yadva, yadamūm̐śca didṛkṣate, 'nubhavamātrasukhāya tadādaraḥ

### [2.37](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.37)

atha yadā sukhilokavalokanāt prayatate sa tathā bhavituṃ svayam  
muhurupatyaśateṣu bhanastanū vyathayatīti satāmatirohitam

### [2.39](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.39)

kṣudhita icchati bhoktu, mathāśito vasana, māptapaṭaḥ sadanaṃ, gṛhī  
śaśimukhī, matha sūnu, matho dhanaṃ, nṛpatitā, mavadhistvaha durbacaḥ  
tanuhiteṣu hi teṣvakhileṣu cet prayatanīyamupāyagaveṣaṇe  
kṣapayataḥ purupāyuṣamatra kāḥ sukhalavasthitiśāntisuṣuptayaḥ

### [2.40](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.40)

idamaśakyamidaṃ ca susādhamityavadhṛtau kimapīha na sādhanam  
kramaśa eva kudhīrhi durāśayā'nṛtavikalpapayodhiṣu pātyate

### [2.43](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.43)

atha balāt ka cidīpsasi viśramaṃ manasi vāñchati dehasukhepsayā  
virama kāryaśatādava tāṃ yayā sukhamavāpsyasi nāpi ca khetsyate  
atha kṛtajñatayā sukhasādhane vapuṣi bhūrisukhāya viceṣṭase  
sapadi tāṃ sukhitāṃ tudato bhṛśaṃ tava kathaṃ bhavitā na kṛtaghnatā  
ayi vicāraya sundaramandirāntaragamañcakakuñcitalocanā  
nijatanūvipineṣu raṇepu vā nayavidaḥ kathamarhati yantraṇām ?

### [2.44](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.44)

yadi ca bhāvisukhoccayatṛṣṇayopatanamapyavadhūya sukhaṃ laghu  
vrajasi dṛṣṭamupekṣya parārthinastava kathaṃ na bhavetsvamatacyutiḥ ?

### [2.45](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.45)

nijakusūlagadhānyamatīndriyādhikaphalaspṛhayā vapato bhuvi  
prakaṭayatyadhikaṃ tava mūḍhatāmanumitipramititvanirākṛtiḥ

### [2.48](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.48)

tadidamutkaṭasaṃśayamātrato yadi karoṣi tadā śamamāśraya  
phalati tatra kadā cidapi kriyā, śamasukhānubhavo niyataḥ param  
atha śarīrasukhānmanasaḥ sukhaṃ tvamadhikaṃ vadasīdamasāmpratam  
na hi mano 'kṣagaṇena samīkṣyate, na padajānumitī pramitī tava  
tanugatāvayavaṃ kamapīha cedvadasi citta, midaṃ na hi yujyate  
bahubhiranvayavyatirekiṇī matisukhe tanugāvayavairyataḥ

### [2.49](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.49)

akhilakāyagatāvayaveṣu cet sukhamatisthiti, raṃtadapūjitam  
vada tathā sati cetayate kathaṃ vikala ekatamāvayave bhavān

### [2.53](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.53)

atha pṛthakpṛthagicchasi cetanān tanugatāvayavān sakalā, natat  
nijanijeṣṭakṛte vrajato diśaḥ ka iha tān kalahādvinivartayet  
ciraparīkṣaṇato 'pi na mukhyatā ka cidihāvayave suvacā tanoḥ  
śirasi vakṣasi vā sukhite 'pi ko vivahate karapādanipīḍanam  
tadavagaccha śarīramacetanaṃ tadanukūlaviruddhasamāṃgamāt  
taditaraḥ sukhaduḥkhayuto bhavet, sa puruṣo 'bhimataḥ sa ca cetanaḥ  
api ca labdhaphalānsvaqataum̐carmainayavidastvamavekṣya phalāśraye  
prayatamānatanustanuṣe mudhā hyapalapannanumānavimānanāmū

### [2.57](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.57)

na khalu bhāvi phalaṃ tava gocaro, na ca tathāvidhahetuphalānvayaḥ  
api tu dṛṣṭabalena sa kalpyate, tadiha nānumitiḥ pramitiḥ katham ?  
idamihaiva vicārya, maho sukhe svatanumātrasamāsthitike bhavān  
bhuvi cirasthirakīrtikarodyamān sapadi duḥkhakarān kurute kutaḥ ?  
vipulavittavināśamanaṃḥśramoniśatanūddyamaduḥkhaparamparāḥ  
nayavidāmanivāryatamā, yaśo viśadamatra cirāya cacīṣatām  
tanulayānuvināśini cetane na hi yaśo'nubhavaḥ śramakāriṇaḥ  
kimu parasya mukhairguṇakīrtanairiti bhavedaphalaiva yaśo'rthitā ?

### [2.58](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.58)

atha śarīralaye 'pi sa cetanaḥ paramukhasvaguṇastutijāṃ mudam  
samadhigacchati, dīrghasukhāya tatsapadi duḥkhamapi praṃsahiṣyate

### [2.60](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.60)

tadidamastavivādamupeyatā, mannumitiḥ pramitiśvadhikāvṛtā  
api ca dehalaye 'pi citisthitirna ca sukhasya tanūparatannatā  
iha rahasyamidaṃ praṇayād bruve, phalatayendriyajā matiriṣyate  
anumitistu samastajagaddhitāhitavivekanidānatayā ''hṛtā

### [2.69](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.69)

anupalabdhimataḥ prabalā 'numā niyamataḥ svaguṇena vibādhate  
itarathā gṛhago vipaṇau sutānanupalabhya kuto na hi roditi ?  
vya̍vadhito yadi tatra na yogyatā, 0na khalu sā ''tmani bāhyaguṇojjhite  
sphurati sa svayameva sadeti tu kramaśa eva rśaśo ! kathayiṣyate  
tadanubhūtisukhaspṛhayālavaḥ sukṛtarāśivaśātkati cit budhāḥ  
api mahendrapadaṃ vipadāspadaṃ vigaṇayanti, kimatra mahādbhutam ?  
tadidamarjanarakṣaṇasaṃkṣayakṣaṇajaduḥkhaśatairavidūṣitam  
aparatannamupāsyamapāsya kaḥ kṣaṇikamicchati vaiṣayikaṃ sukham ?  
na ca sukhaṃtvabalena vināśitā 'tra bhavatā pratipādayituṃ kṣamā  
dhruvamupādhirihāsti tu janyatā, na janimadvi cidātmasukhaṃ matam  
anubhavo hi sukhaṃ ratiroṣayorajanakaṃ bhavatīti puroditam  
abhidayā ''tmani citsukhayorna sā kathamapi prasariṣyati janyatā  
akhilamānabalairapasāraṇaṃ kriyata āvaraṇasya, na cijjaniḥ  
tvamata eva viddhīha nityatāṃ jahihi duḥkhasamāgamabhīrutām  
api nisargata eva sukhātmikā karaṇajanyatayā pratisaṃhitā  
viṣayadoṣaviṣaiḥ kaluṣā citiḥ sṛjati duḥkha, miyaṃ tu na tādṛśī  
viṣayajanmani duḥkhamavāritaṃ samavadhārya budhā balavattaram  
jahati tatsukhamiṣṭamanāsthayetyanumataṃ nayavidbhiridaṃ matam

### [2.73](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.73)

na hi viṣeṇa vimiśritamodanaṃ hṛdayamodanamapyavadhīrayan  
nipuṇasaṃsadi ko 'pi vigīyate, viṣayajaṃ sukhamīdṛśamīkṣyate  
jvarayutaḥ śiśirāmbu sukhaṃ vidannapi bhiṣagvacanādvinivartate  
tyajatu saukhyakare 'pi tathā bhavān kucarite durudarkaphale spṛhām  
apalapāmi sukhaṃ na hi sāmprataṃ, pariṇatiḥ kaṭuketi vadāmi cet  
na hi vibādhyata indriyajā matistadupajīvyatayā na jayastvaṃ  
vimalacitsukhalābhakṛte tanuṃ śramamapāsya mahāntamavanti ye  
tadadhikānupayogadurantatāśramavidasta ime nayavittarāḥ

### [2.79](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.79)

kimu na paśyasi nirmalamādhurīsubhagaśītalavāriyutāpagāḥ  
pratidiśaṃ sulabhāḥ paritṛptaye, phalabharānamitānamitāṃstarūna ?  
pratipuraṃ dhanino nijapoṣaṇorvaritamannamakiñcanarājaye  
dadati, yena vinā śramamāpyate satatamupāsana-puṇyasukhaṃ ca tat  
na hi vicāra udetyayamaśrutopaniṣadāṃ guruvāgavamāninām  
uparateṣvakhileṣu kathaṃ bhavediti na bhīstata eva vivekinām  
praśamihālikabhūpamataikyataḥ, svatanupālanamātramapekṣyate  
taditarattu jano nijavāsanā'nuguṇamicchati bhūrividhaṃ phalam  
yudhi nṛpo vijayaṃ mṛtimeva vā, 'bdhiṣu layaṃ maṇilābhamatho vaṇik  
ratimathāpi mṛtiṃ kila kārmuko lapati, kutra mataikyamavekṣyate ?  
gatavivādamatastanurakṣaṇaṃ, taditaratra kalirdurapahnavaḥ  
tadiha sarvamataikyapathāśrayaḥ śamavatā sulabho na vilāsinā

### [2.80](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.80)

tanusukhaṃ śamināṃ na ca kevalaṃ tanulaye sati citsukhasaṃskṛteḥ  
avirateranubhūtisukhaṃ dhruvaṃ makta ityaphalo na śamādaraḥ

### [2.81](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.81)

vivadase yadi dehalaye kathaṃ citisukhe tanumātrakṛte iti  
svapanakālabhavānubhavekṣayā virama, saṃskṛtimātrabhavo hi saḥ

### [2.87](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.87)

bhavatu nāma bahiḥsthitavastuno 'nubhavane svatanorāpa hetutā  
anubhave sakale na hi tāvatā tanunimittakatā, vyabhicārataḥ  
anusarantu patho vividhān jaḍā nijapurākṛtakarmaniyantritāḥ  
kṣatilavo 'pi na me tadavidyayā, kimitarāgasi ko 'pi nibadhyate ?  
na ca purākṛtakarma na vidyate, tvamadhunaiva purākṛtakarṣaṇāt  
janitamatsi phalaṃ, vada, kā trapā tava bhavāntarakarmaphaloktiṣu ?  
anupalabdhimṛgī prapalāyate vividhabhāvamṛgāṅgajatarjitā  
iha vivādavane, 'pi ca janyatā dṛḍhadṛkī laghu tāṃ prajighatsati  
caṇakamāṣavilakṣaṇatā yadi svakanidānavibhedanibandhanā  
jagati bhūpatiraṅkavicitratā na gamayejjanakasya bhidāṃ katham ?  
iha nisargamṛṣoktisamādhinā śiśumṛgeṇa na sambhāvi rakṣaṇam  
upajanānvayi vastu sahetukaṃ kimu nisargamimaṃ manuṣe mṛṣā ?

### [2.89](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.89)

tvamanayaiva diśeha purākṛtocitaniṣiddhavidhā'nuguṇaṃ phalam  
nṛpakṛtaṃ samavekṣya tatheśvaraṃ praṇidadhaddhṛdi hanta ! vimokṣyase  
rahasi duṣkṛtamācaritaṃ paraiḥ spaśamukhādavadhārya yathā nṛpaḥ  
diśati daṇḍa, miyaṃ parameśvare 'pyanumitirnirupadravamiṣyatām

### [2.94](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.94)

ayi sa kaḥ ? kva vasatyatha kīdṛśaḥ ? kiyati vā samaye sa ? itīrite  
sa saṃkalānubhavo, bhuvane 'khile, sukhatanuśca, sade, tyalamuttaram  
nagaraśāsakasaṅgatā dhiyo dadhati yatra hi puṃsi samaṣṭitām  
narapatiḥ sa mato, na hi bhūpatā 'viduṣi puṃsi ciraṃ pratitiṣṭhati  
tadatisaṃnihitaṃ layavarjitaṃ sukhatayā 'vadhṛtaṃ ca suṣuptiṣu  
nijakuvāsanayā 'saditi kṣayītyasukhamityatimūḍhadhiyāṃ matam  
nagaraśāsakadoṣaguṇocitaprabaladaṇḍapadonnatiśaktimān  
nigadito hi pumānvasudhādhipaḥ, pramitiśaktisamāṣṭirataśca saḥ  
pratinaraṃ yadi sātiśayā matirjagati śaktirapītthamavekṣyate  
niyamato 'vadhirastyanayoḥ kva ci,ttadavadheḥ sadanaṃ parameśvaraḥ

### [2.95](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.95)

svaviṣayasthitalokahitāhitā'vagamakā nṛpaterniyamā iva  
taduditāḥ śrutaya,stadanādarādarata eva hinasti sa pāti ca

### [2.97](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.97)

śrutivacāṃsi paramparayā''sthayopadiśataḥ paṭhataśca yatātmanaḥ  
vigatarāgaruṣo'pyavamaṃtya kaḥ śrayati kāmukavāci vatā''daram ?  
apaharanvasu rogamavārayan kubhiṣagapyavilaṅghyavacāstava  
vigatalobhanivāritasaṃsṛtiśramaśate 'pi yavau kimasūyasi ?

### [2.104](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.104)

na hi bṛhaspatiretya tavāntike svamatamāha, padairna ca te pramā  
anumiti na hṛdā bahu manyase, śaṭha ! khalīkuruṣe dhiṣaṇaṃ mṛṣā  
aruciranna cirāya nivartatāṃ śrutivaconicayoditacitsukhe  
arucirātmani cet, pata vāridhau, tadatiriktamitaṃ na hi citsukham  
ayi muhurviditendriyavibhramo viṣayadurviṣavegavimūrcchitaḥ  
nijamateḥ pariniṣṭhitatāṃ stuvan svavacasaiva kathaṃ na vilajjase ?  
vayadamī parameśvarakārite nigaḍiṃtā bhavabandhanasadmani  
yadi sahemahi duḥkhamathāpyalaṃ kramakathā kathamadya vimocayet  
yadi tu durmatidhikkṛtaśāsanāḥ svarucito vidadhīmahi duṣkṛtam  
adhikameva labhemahi duḥkhamityanusaranti budhāḥ śruticodanāḥ  
tadavadhārya nijādhikṛtiṃ dhiyā sakalabhūtahitaṃ vihitaṃ śrutau  
vidadhatā śubhakarma phalārthinā kramaśa eva padonnatirāpyate |:  
yadi tu necchati kiñcana citsukhānubhavamātrakṛtārthatayā naraḥ  
atṛṇatāmadhigantumatheśvaraḥ kṣapayati tvaritaṃ bhavabandhanam

### [2.106](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2.106)

alamidaṃ mananāya tavādhunā, yadi bubhutsitamatra vicārite  
tadanuyuṅkṣva, vadāmi parañca tat sakalamityabhidhāya yayāvaliḥ  
ityuktvā virate prayātayalivare tadvācamālocayan  
santyajyendriyajapramaikaśaraṇaṃ laukāyataṃ durmatam  
yuktyā tena jigaliṣuḥ śrutivacassvadyāpyaviśvastadhībauddhānāṃ matamāśrananuyayāvenaṃ vilāsī punaḥ

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.2) · Pramāṇa
