<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Shorter narrative and descriptive poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda) › [Dialogue and debate poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada) › [Alivilasisamlapa](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa) › 3

# Alivilasisamlapa 3

Alivilāsisaṃlāpa 3

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [3.108](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.108) — 1 part

### [3.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.1)

ātithyocitasatkriyākrama,(1)ihāyanāgate 'pyaspṛhā,  
satyapravrajitasya,(2)ramyaviṣayā,(3)steṣvādaraḥ kāminām(4)  
dambhenāpi tadarjanaṃ śaṭhadhiyāṃ,(5) vijñānavādosthiti-(6)  
ryuktyā tasya nirākriyā,(7)'tra śatake saṅkṣepato darśitāḥ

### [3.1-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.1-2)

alivilāsisaṃlāpe  
tṛtīyaṃ śatakam  
atha tatanijapakṣo 'sāvaliḥ sāvahelaṃ  
kṣatavacasi vilāsinyakṣi nikṣipya kiñcit  
anilacaladalāgrairāhūyantaṃ rasālaṃ  
mṛdupadagatigītiḥ sādaraṃ stutyamāpa

### [3.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.2)

savinaya iva so 'muṃ mārutānamramauliḥ  
pikamadhuraninādaiḥ svāgatenābhinandya  
abhinavamadhudhārāklṛptapādyārghyakṛtyaḥ  
kusumamṛdulatalpaṃ kalpayāmāsa sadyaḥ

### [3.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.3)

kṣaṇamayamapanīyā''yāsamadhvānubhūtaṃ  
surabhimadhuramadhvā''kaṇṭhapānena tṛptaḥ  
sapadi madhukarībhistadrasālāśritābhiḥ  
suciramatithibuddhyā nṛtyagītaiḥ siṣeve

### [3.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.4)

mṛdumalayasamīrānītacūtaprasūnoditaviśadarajobhiścāndanīṃ prāpya carcām  
apalapitaśarīro'pyacchahīropamārhaḥ  
kṛtibhiranumame 'sau mañjunā guñjitena

### [3.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.5)

anabhirucitamāsīttasya nityasverūpā''vṛttikaracalaivṛttaṃ rājasā''ganturūpam  
api ca tadanumānaṃ spaṣṭadṛśyasya sarvairiti sa tadavadhūyā'nyatra gantuṃ vavāñcha

### [3.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.6)

sakalakaragarucyātithyasatkārasīmāṃ  
vidadhadapi rasālastaṃ niroddhuṃ na śaṃke  
sulabhatanunidānāddṛṣṭajātanabhogaiḥ  
kva cidapi ciravāso neṣyate smā'niketaiḥ

### [3.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.7)

atha nutasahakārārabdhanānāprakārā'tithisamucitasārāhārasatkārabhāraḥ  
bhramarasahacarībhiḥ saṃbhramādabhramārgaṃ  
yugapadatugato 'sāvutpapātā'lirāśrāt

### [3.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.8)

viharati paritastaṃ cūtamudbhūtagandhaṃ  
svanavijitavipañcīpañcame tatra bhṛṅge  
abhimatapaḍabhiṃjñopajñavijñānavādo  
vipina iha vilāsī taṃ vicinvan viveśa

### [3.9](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.9)

yuvatikulamivrāsīt karṇikārocitaśrīsubhagamupavanaṃ yatsālam̐saṃpūrṇaśobham  
dadhadapi ca palāśān hṛdyatāruṇyayogād  
vahata iha navodhakandalīnam̐mabhirūyām

### [3.10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.10)

mṛdumṛdupavanāptyā luptasañcārakhedaṃ  
panakurabanikuñjaiḥ saurabhāliṅganīyam  
dhṛtamadhurasarāgālāpamādyanmilindaṃ  
śaśiśucirucimallīsām̐syaṃramyaṃ yadāsīt

### [3.11](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.11)

pṛthulakucataruṇyāhlādahetau vane 'smin  
lasati carati mandaṃ dakṣiṇe gandhavāhe  
jahasuratha vavalguścāliliṅguḥ prameṇuḥ  
praṇayamiha vahantyaścāpalambālavallyaḥ

### [3.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.12)

parimalamaṇumapyāsvādya vāsantikāyā  
dhṛtaciragurumānā adya vā santi kā yāḥ ?  
vaśayati hariṇākṣīranyapuṣṭopadeśo  
vipina iha vihartuṃ kasya naṣṭo 'padeśaḥ

### [3.13](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.13)

vikasitasitasarvvā'tītamallīparītaṃ  
tadupavanamavāpya kā'pyapaśyattuliṃ tam  
svakaraṇagatadoṣāttādṛkṣānapekṣaḥ  
kṣubhitamanasijo 'yaṃ vyakṣipaddikṣu cakṣuḥ

### [3.14](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.14)

niśamitamitadūtā'vyaktasandeśamātratvaritavirahatāntasvāntakāntābhiyāte  
madanamadanavīnārambhahīnābhimānā'bhisaraṇaparadīnālāpimīnākṣyūpete

### [3.15](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.15)

dhalitalalitadolārūḍhalolālakāntākulanayanamahelārabdhahelākalope  
javanapavanavegoddhṛtathrīsojighṛkṣāskhalitayuvativīkṣāvyagrakāmārtaloke

### [3.16](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.16)

bahukusumacikīrṣānyājadūrīkṛtālīnicayacaturarāmā'krāntasaṅketakuñje  
subhagataruṇacetaścañcarīkāravinde  
vana iha sa vilāsī kartumaicchad vihāram

### [3.17](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.17)

anupadamaviśaṅkaṃ niṣprayāsaṃ ca labhyāḥ  
kathamiva ramaṇīyā indriyārthā mayeti  
capalamatirupāyaṃ cintayan so 'napāyaṃ  
taducitamatha veṣaṃ bauddhabhikṣorbabhāra

### [3.18](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.18)

hṛdi niyatamamāntaṃ rāgamāsajya cīre  
vaśāyitumujubuddhīn muṇḍayitvā śiraḥ svam  
dadhadajinamajīnaṃ kuṇḍikāmaṇḍihasto  
mukulitanayano 'yaṃ dhyānamapyabhyanaiṣīt

### [3.19](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.19)

jayati yatirasāvityāptaviśrambhabhakterjaḍamanujasamājādarjayan bhojanīyam  
sa vasu durupadeśaiḥ sañcitaṃ vañcitebhyo  
dṛḍhadṛpadi vihāre nyakṣipacchadmabhikṣuḥ

### [3.20](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.20)

adhigatabahubhikṣācīrarakṣāmiṣāttā  
racitavitathadīkṣāḥ sādhu bhuñjan bhujiṣyāḥ  
vratamidamiti sarvāṃnīrnatāṃ sa praśaṃsan  
ciramaramata nārīsaṅgasaṅghṛṣṭahṛṣṭaḥ

### [3.21](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.21)

smaraparavaśamenaṃ vismṛtasnopadeśaṃ  
kapaṭayatimakasmād vīkṣya vismeracetāḥ  
aliratha pathi tathye sthāpayiṣyan dayāluḥ  
“smarasi rasika ! kaccinmadvacāṃsī”tyapṛcchat

### [3.22](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.22)

cakitamavivikitsaṃ pratyabhijñāya so 'liṃ  
hṛdi samuditalajjo 'pyāśrayan dhṛṣṭabhāvam  
svamatamatanuyuktyābhāsavinyāsasāraṃ  
budhavihatavicāraṃ satvaraṃ pratyuvāca

### [3.23](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.23)

amarahitamidaṃ no vedmi sarvaṃ tvaduktaṃ,  
bhavatu durupapādaḥ kāyacaitanyavādaḥ  
vimatirapi mameṣṭā nānumāne pramāṇe,  
śruticitisukhajīveśāṃstu nityān na manye

### [3.24](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.24)

na khalu viṣayasattāsiddhiranyatra vitte,ranumite nanu tasmād vedyavittyorabhedam  
tava mama ca mate kiṃ dravyasaṃvittyabhinnānubhavaviṣayakumbhe dravyabhedaḥ prasiddhaḥ

### [3.25](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.25)

mitirubhayavidhā 'sāvakṣajā vā 'numā vā  
samudayavināśau vindatītyasthirā sā  
kathamiva tadabhinne vastuni syāt sthiratvaṃ ?  
kṣaṇikamiha vadāmastena sarvaṃ padārtham

### [3.26](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.26)

jaladharapaṭale ced dṛṣṭanaṣṭasvarūpe  
vyabhicarati na sattaikakṣaṇotpādanāśau  
gamayati gatabādhaṃ sā samaste prapañce,  
kṣaṇikamidamitīdṛk bauddhasiddhāntaghoṣaḥ

### [3.27](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.27)

vipaṇivitatarūpyaṃ bhūṣaṇa ādikriyāyāṃ  
prabhavati, na hi tadvacchuktirūpyaṃ samartham  
anumatamaṃta ādye sattva,mante 'pyasattvaṃ,  
tadiha bhavati sattā 'rthakriyākāritaiva

### [3.28](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.28)

yadi guṇiguṇakarmaikāśritāṃ brūṣi sattāṃ  
prasabhamabhiniveśād gautamollūkyavākṣu  
ayi vada, samavāye sā viśeṣe 'sti no vā ?  
matavihatirihādye, 'ntye tayoḥ syādasattvam

### [3.29](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.29)

yadi vadasi viśeṣeṣvvāśrayaikyena sattāṃ,  
prasarati ghaṭaniṣṭhe tarhyabhāve 'pi sā te,  
alamiha samavāyābhāva etāṃ na roddhuṃ,  
kathameva samavāye sattvamevaṃ sati syāt ?

### [3.30](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.30)

atha tava samavāyo 'san viśeṣaśca kārye  
prabhavati, guṇakarmadravyasattā kimarthā ?  
sadasadapi ca kāryaṃ ced vidhatte, trisattve  
vada vinigamakaṃ kiṃ ? vaiparītyaṃ kuto na ?

### [3.31](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.31)

yadiha ciramatītaṃ vastu tanna kriyetau,  
'ghaṭitasakalahetu syonna bhāvyadya sadyaḥ,  
phalajanipaṭu vailakṣaṇyamekakṣaṇe yat,  
kṣaṇikaviṣayasattā 'rthakriyākāritā sā

### [3.32](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.32)

kṣaṇamimamapahāyā'nyatra hetutvamicchan  
patati mahati jāle, nāsti yasmād vimokṣaḥ  
parasahakṛtiśūnyaṃ kiñcidekaṃ na śaktaṃ,  
sahakṛtirapi kāryā 'pekṣate hetumanyam

### [3.33](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.33)

iti mahadanavasthādausthyamuddhartuqāmairatiśaya iti kurvadrūpateti kṣaṇo 'yam  
phalajananasamarthaḥ kalpyate bauddhavṛddhairupagata iha nāsti prāṃcyadoṣāvatāraḥ

### [3.34](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.34)

api ca bhavadabhīṣṭā sarvagā kiṃ nu sattā,  
svaviṣayasakalasthā ve,ti cā''locyamāne  
prathamamatamayuktaṃ sarvasattvaprasaṅgā,ccaramamatanirāsaḥ kārya ātmāśrayeṇa

### [3.35](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.35)

pralayasamaya eṣā nāsti cettarhyanityā,  
dhruvata nuravakāśaṃ sā tadā ''pnotu kutra ?  
niradhikaraṇasattāmāśritatvasvabhāvāmabhidadhadupahāsaṃ lapsyase satsabhāsu !

### [3.36](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.36)

anugatamatiranyāpohamātropapannā  
gamayati na hi sattāmuktadoṣairniruktām  
sakalaviṣayadharme 'pohamātre ca śūnye  
bhavati bhavati sarvaṃ śūnyamityeṣa pakṣaḥ

### [3.37](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.37)

anubhavapathayātāśeṣavitteḥ kṣayitve  
gamayati tadabhinne vedyajāte 'sthiratvam  
sadapi sukhamabhijñairduḥkhameveti bhāvyaṃ  
sukhamapi hi vinaśyad duḥkhameva prasūte

### [3.38](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.38)

sukhataditaradhātrāvāhyanityaṃkṣaṇām̐ghekṣaṇajanitaviraktyā durlabhā me na muktiḥ  
tava tu kimapi nityaṃ jānatastatra rāge  
prasarati bata dūraṃ yāti nirvāṇavārtā !

### [3.39](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.39)

kka cidapi kila pakṣe duḥkhatoktau sapakṣaprakṛtayugagataikasthāyijāterabhāvāt  
kṣaṇagaṇagatavailakṣaṇyasiddhayopamāne  
'nupanamati satāṃ svaṃ lakṣaṇaṃ bhāvanīyam

### [3.40](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.40)

kṣaṇikamatha ca śūnyaṃ duḥkhamevaṃ caturdhā  
visadṛśamiti ca svaṃ lakṣaṇaṃ bhāvanīyam  
galitaviṣayarūpopaplavatvādviśuddhodbhavati tadanu muktiḥ śūnyavijñānadhārā

### [3.41](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.41)

iti bhagavati buddhe śāsati svopadeśaṃ  
nijamativividhatvāttasya śiṣyāścaturdhā  
jagṛharaṇu tadukterāśayaṃ, tena bhinnā  
api na hi vivadante proktasiddhāntasāre

### [3.42](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.42)

sati kila mitikuḍye meyamālinyayogaḥ  
kathamapi ca kadā cid durnivāraḥ, sa neṣṭaḥ  
nipuṇamatibhirasmātkāraṇānmokṣamārgerdhruvamabhilaṣaṇīyā śūnyasāmrājyasiddhiḥ

### [3.43](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.43)

gaganakusumakalpā vittirākāraśūnyā,  
yadi bhavati suṣuptau śūnyarūpaiva sā 'pi,  
munimataparaṃtattvaṃ śūnyatāmeva tasmāt  
prakaṭayati pumarthaṃ mādhyamikayuktiśailī

### [3.44](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.44)

prasajati jagadāndhyaṃ sarvaśūnyatvavāde,  
bhavatu tadiha tattvaṃ svaprakāśā satī cit  
sphurati vividharūpā sā svayaṃ vibhramādau,  
vyavahṛtiranayā ''stāṃ, bāhyavastustu śūnyam

### [3.45](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.45)

ahamiti ca suṣuptāvālayajñānadhārā  
sṛjati khalu vicitrā jāgarasvapnacittīḥ,  
iha niyatamanādirvāsanā hetu, rasyāḥ  
kṣaya udayati yogācāradṛṣṭyā vimuktiḥ

### [3.46](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.46)

na hi viṣayamapāsya jñānavaicitryasiddhi,rna ca bhavati vicitrā vāsanarte 'nubhūtim,  
anubhavagatanānākāranityānumeyaṃ  
vadati sadapi bāhyaṃ vastu sautrāntikastu

### [3.47](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.47)

kathamanumitirāstāṃ kā'pyamattvā 'parokṣaṃ ?  
prathamamubhayasambandhekṣaṇaikodbhavā sā,  
viṣayamanubhavāmītyatra sarvaikyamatyāt  
kṣaṇikasadaparokṣaṃ vastu vaibhāṣikāṇām

### [3.48](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.48)

iti gṛhakalahe 'pi sthairyayodhāvarodhe  
dhṛtaparikarabandhā yaugapadyena bauddhāḥ  
abhidadhati mudheyaṃ bhīrutā ''śritya nityaṃ  
bhavatatibhavaduḥkhādbhāvanevā'stvamatra

### [3.49](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.49)

upanamati nisargādeva duḥkhaṃ sukhaṃ vā  
bhramati samayacakre, duḥkhatā tvatra cintyā,  
bhavati ca tadupekṣā tena, na dveṣarāgāvabhinavasukhaduḥkhe rāgaroṣāspade hi

### [3.50](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.50)

sukhamidamiti buddhau tatra rāgo 'nivāryo,  
navanipatitaduḥkhaṃ dviṣyate nā'nuvṛttam  
gaṇayati januṣā'ndho nā'pi vandhyā svaduḥkhaṃ  
ripugadahṛtacakṣurnaṣṭaputrāsamānam

### [3.51](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.51)

iti kathitapathenānityatāttvasiddhau  
svakṛtasukṛtapāpotpādite saukhyaduḥkhe  
anubhavati śarīrī nitya ityāgrahaṃ tvaṃ  
tyaja, bhaja sukhaduḥkhe tulya, mete hyalaṅghye

### [3.52](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.52)

vayapi kṛtakṛtyā bhāvanāmātratulyīkṛtasakalapadārthāḥ sarvadopekṣamāṇāḥ  
kṣaṇavaśasukhaduḥkhe bhuñjmahe, pūjayāmo  
'rjitasukhajanakārthedvādaśā'pīndriyāṇi

### [3.53](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.53)

phalamapi ca parokṣairdevataiḥ pūjitaiḥ kiṃ,  
phalati sukhamanalpaṃ svendriyāṇāṃ saparyā  
citirapi tadadhīnā, tena caitanyameṣāṃ  
bahubhirata upāyaistarpaṇīyānyamūni

### [3.54](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.54)

alamakhilarahasyakhyāpanenā, 'ntarāyo  
bhavati hi sukhabhoge tena, tad yāhi dūram  
abhilaṣasi sukhaṃ cetsevamānaḥ sadā 'smān  
vasa maṭha iha, saukhyaṃ bhokṣyase, mokṣyase ca

### [3.55](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.55)

iti vadati vilāsinyasya śiṣyā bhujiṣyā  
jahasuratha viśiṣyā'ghoṣayan bhṛṅgabhṛṅgam  
alirapi dhṛtadhairyyaḥ sthairyyasiddhyā 'syam̐ vāryo  
bhrama iti suvicāryācāryyakārye 'yatiṣṭa

### [3.46-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.46-2)

virama jaḍa, vilajja vyāhatoktiprapañcāt,  
patasi kumatamārge, pātayasyevamanyān  
sphuṭataramanubhūyā'trānubhanyasya bādhaṃ  
kathamapalapasi tvaṃ mānameyavyavasthām ?

### [3.57](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.57)

kathamiva na vibheṣi prasphuṭādhyakṣabādhādanumitirapi na syācchūnyataikāntavāde,  
inapuṇa! bhaṇa śūnyaṃ śūnyavacchūnyavattvāditi kimanumitiḥ syāddhetusādhyāśrayaikye ?

### [3.58](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.58)

na samasamayasattā vedyavit tyo, yato 'rtho  
'rpayati mitiṣu rūpaṃ svaṃ, tataḥ pūrvabhāvī  
janakaphalagapaurvāparyamaryādayaivā''śrayaṃti jagati sarvo hetutāṃ kāryatāṃ ca

### [3.59](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.59)

gamayati mitikādācitkatā hetumanyaṃ,  
kvacidapi manuṣe tvaṃ na kṣaṇadvandvayogam,  
svayamudayati citrau jñaptirityapyasāraṃ,  
kimiti sati tathātve vāsanāmabhyupaiṣi ?

### [3.60](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.60)

bhavati kimapi na vyāpāraśūnyena kārye,  
na kalaśajaniriṣṭā 'vyāpṛtāraṇyadaṇḍād  
kṣaṇavilayini hetāvvyāpṛtiḥ kāstu ? tasmāt  
kṣaṇayugaparirambho vastuno nirvivādaḥ

### [3.61](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.61)

kathamiva bhavadiṣṭaṃ niḥsvarūpañca śūnyaṃ  
prabhavati citi citrākārabhārārpaṇāya ?  
tadapi tava na nityaṃ, tena vācyo 'sya heturniyata,mupagate 'smin durniṃvārā 'nevasthā

### [3.62](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.62)

atha tava yadi śūnyaṃ nityamekaṃ svakāryaṃ  
janayati, bata sarvaṃ syātsadaivāviśeṣāt  
aparamapi ca tenāpekṣyate cettadeva  
prabhavatu, na tu śūnyaṃ, kiñca siddhāntahāniḥ

### [3.63](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.63)

ayi ! viṣayasamūhālamba naikasvavittyā  
saha yadi viṣayāṇāṃ mūḍha ! vāñchasyabhedam  
ghaṭapaṭasukhaduḥkhā'bhāvabhāvaikyamaṃddhā  
prasajati tadabhinnābhinnatadbhedabādhāt

### [3.64](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.64)

kṣamata idamapoho niḥsvarūpā na bhettuṃ,  
yadi tamapi na bhāvaḥ ko 'pi bhindyātparasmāt  
upagata iha so 'stu vyaktivittorvibhettā,  
parihara baॅkavandhāyāsasāmyādapoham

### [3.65](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.65)

adhikaraṇamapāsyā 'syai pratidvandvinaṃ vā  
'nubhavati kimabhāvaṃ laukikastārkiko vā ?  
adhikaraṇamabhāvaścedalaṅghyā 'navasthā,  
jhaṭiti digiyamūhyā tatpratidvandvino 'pi

### [3.66](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.66)

adhikaraṇavirodhijñaptinaiyatyaśūnye'mitiviṣayabhāvāṅgīkṛtau naiṣa doṣaḥ  
na hi gatiraparā te 'pāsya bhāvaṃ svatantraṃ,  
sthitimaṃtikṛtiṣu tvaṃ sūkṣmadṛṣṭyā 'vadhehi

### [3.67](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.67)

ghaṭa iha bhuvi nāstītyeva buddhiḥ prasiddhā  
sakalamataviruddhā nāstitāmātrabuddhiḥ  
sṛjati phalamabhāvaḥ kevalo netyavocaṃ,  
matavimatiṣu śeṣe bhāva evaiṣa bhāraḥ

### [3.68](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.68)

sphurati jagadavaśyaṃ, nā'tra sarvasya bādhaḥ,  
sakalamapi na satyaṃ, tattvamatrāstu kiṃ nu ?  
iti mahati vimarśe bādhasatyatvaśaṅkā  
niradhikaraṇabādhā'darśanenā'paneyā

### [3.69](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.69)

tadadhikaraṇabādhe 'pyāgrahāducyamāne  
tadadhikaraṇapṛcchāsrotasā preryamāṇaḥ  
patati bhṛśamalaṅghye ko 'navasthāsamudre,  
'dhikaraṇamiti satyaṃ saṅgirante śrutijñāḥ

### [3.70](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.70)

tadadhikaraṇamekaṃ sarvasattānidānaṃ  
sphurati vividharūpaiḥ svasvahetuprasaṅge  
sakalaviṣayabādhā''dhāratannityasiddhaṃ  
śrutiśikharavicāraiścintyate mokṣamāṇaiḥ

### [3.71](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.71)

bhavadabhimataśūnyaṃ cetpareṇā'nirūpyaṃ  
sadatha bhavati nityaṃ, brahma ta,nnāmni bhedaḥ  
na tu bahu manuṣe tvaṃ nityatāṃ kvāpi, tasmāddrumasi bahuvikalpeṣūcyase nāstikaśca

### [3.72](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.72)

bhavadabhimataśūnye bhāvatā neṣyate cet  
sphurati viṣayavittyoḥsā, vadeyaṃ kutastyā ?  
anusarati hi kāryaṃ 'pyupādānadharmo,  
na kathamaparathopādānakāryatvahāniḥ ?

### [3.73](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.73)

api ca vivṛśa śūnye bhāvatāyā nivṛttau  
prasajati niyataṃ tadvyāpyanailayādyabhāvaḥ  
anupatati na kārye śūnyatā, hetudharme  
'sati tava, bhavatvādaiyatā kena kārye ?

### [3.74](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.74)

trividhasamayavādhāgocaraṃ sarvavādhāśrayamabhavasiddhaṃ sākṣiṇaṃ pradviṣan kaḥ  
jayati budhavivāde ? tajjayaṃ ko 'bhinandeddṛḍhu sa tu yathecchaṃ śūnyatāṃ yuktiśūnyām

### [3.75](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.75)

iti nigaditayuktyā hetutā bhāva eva  
sthira upagamanīyā vyāpteḥ sambhavena  
na tu jananavināśanyādhinityābhibhūtakṣaṇagaṇacalavṛttiṣveṣa bhāro 'rpaṇīyaḥ

### [3.76](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.76)

maṇikaghaṭaśarāvodañcanādyairvicitrairmṛdiva vividharūpairbhāsatāmeṣa bhāvaḥ  
nijanijasahakāriprāptasāhāyyasajjaḥ  
kimiha vada vicitraṃ ? sarvadā dṛṣṭametat

### [3.77](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.77)

kalaśajaniṣu mṛtsnā daṇḍacakrāmbusūtrādyupakaraṇasamaṣṭiṃ dīrghakālānuvṛttyā  
labhata iti samakṣaṃ vīkṣya ko 'pakṣapātī  
kṣaṇikaciti vivakṣejjāgradākārabhāram ?

### [3.78](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.78)

nigadita upamāne cetanatvātkulālo  
ghaṭayati bahudeśānekadeśe mṛdādīn  
śikharijaladhihetūn ko 'nya ekatra kuryādaghaṭitaghaṭanāyāṃ yaḥ paṭīyānsa īśaḥ

### [3.79](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.79)

anubhavati purastādvastu klṛptopakāraṃ  
smarati tadanu saṃskārodbhavaṃ, taṃ cikīrṣan  
prayatata upalabhyā''pnoti śarmānupūrvyādiyati mahati kāle cetanaḥ sthāsnurekaḥ

### [3.80](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.80)

saniyamamanubhūtismṛtyapekṣākṛtīṣṭakramamadhikaraṇaikye vīkṣya ko muktalajjaḥ  
kṣaṇikamatha ca śūnyaṃ mūḍha ! vijñānamicchet  
phalajaniṣu niyoktuṃ ? tvaṃ samīkṣasva tāvat

### [3.81](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.81)

kṣaṇamudayati yāvadbauddhavijñānacandraḥ  
kavalayati hi tāvadrāhuvattaṃ kṣaṇo 'nyaḥ  
janayatu viṣayaṃ, taṃ saṃyunaktu, vyanaktu,  
svayamapi ca vibhātvi, tyasthire 'smin na śakyam

### [3.82](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.82)

karagatamapahāya pratyabhijñopapannaṃ  
laghutaramapabādhaṃ cocitaṃ cetanaikyam  
prakaṭayasi mṛpoktaṃ nirvahe, dityagatyā  
gurumanubhavavāhyāṃ vāsanāṃ kalpayaṃstvam

### [3.83](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.83)

kvacana viṣayabādhaṃ vīkṣya rūpyabhramādā,vanubhavitari bādhaṃ yo vadedātmacoraḥ  
asadapi kila tasyotprekṣamāṇasya so 'yaṃ  
vibudhajanavigīto bhikṣupādaprasāraḥ

### [3.84](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.84)

na bhavati ghaṭasattā mṛdvināśe kadā cit,  
prakṛtijanakasattā 'pekṣiṇī kāryasattā  
prakṛtivikṛtivijñānaikakālatvavidvid  
niyamamimamakṛsmāddbādhate, tanna yuktam

### [3.85](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.85)

śrayati mṛdudakāptyā piṇḍatāṃ, kumbhakāraprathamacaramakṛtyoḥ syāt kapālaṃ ghaṭaśca  
vahati ca dṛḍhadaṇḍāghātato mṛtsvarūpaṃ  
na punariha sudarśo 'bhāvaleśo 'pi kaścit

### [3.86](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.86)

dṛṣadi caturaśilpotkīrṇasiṃhādirūpaṃ  
sadapi tadadhikārāśmotsāraṇādbhāti yadvat  
sadapi sakalarūpaṃ brahmaṇi svaprakāśāvṛttikarapararūpotsāraṇādbhāti tadvat

### [3.87](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.87)

patati jaladhitoye nāvikasya pramādāt  
kimu vadasi vināśaṃ vā ''vṛttiṃ vā ghaṭādau  
punarapi na vinaṣṭo dṛśyate, dṛśyate 'sau,  
vyavadhirata upeyaḥ, sā 'stu sarvatra rītiḥ

### [3.88](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.88)

atha yadi sati kumbhe dṛśyamāne 'pi tattavyavahitabahurūpodbhāvanaikāgraheṇa  
nigadasi tadabhāvaṃ, tānyanantāni, tasmād  
ghaṭa iti laghu vācye syādabhāvoktibhāraḥ

### [3.89](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.89)

iti nigaditarītyā bhāvasaṅghātasādhye  
suvaca ucitabhāvaprogdbhave sarvadaiva  
adhikaraṇavirodhijñaptyadhīnaprakāśau  
kva cidapi mama neṣṭau prāgabhāvapraṇāśau

### [3.90](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.90)

sukṛtaduritakartā saukhyaduḥkhopabhoktetyanumata upapattyā cetanasthairyavādaḥ  
kṣaṇikamatakumāre kartṛbhoktrorvibhede  
prasajati kṛtahāniścākṛtābhyāgamaśca

### [3.91](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.91)

iha punarapi sūkṣmaṃ cintyamāne samaṣṭiḥ  
sthirataracitibhāve paryavasyatyavaśyam  
asati kimu kulāle daṇḍacakrādi kumbhaṃ  
ghaṭayati ? tadupaiṣā cetane sā svatantre

### [3.92](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.92)

śritaparimitadeśaścetano bhinnadeśasthitabahuvidharūpodbhāvane na kṣameta  
iti vipuladharitrīsvarṇapātālasiddhau  
dhruvamupagamanīyo vyāpako bhāva eṣaḥ

### [3.93](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.93)

dhruvatanustha cairkaḥ sarvabhāvānugāmī  
bhavati paramaॅsattānāmakaścetano 'yam  
punarayamanugamyavyaktivaicitryayogādvahati jaḍaghaṭatveśatvajīvatvasaṃjñāḥ

### [3.94](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.94)

sphurati nanu kadā cidvyañjakānāṃ samaṣṭyā,  
śakalapaṭṭasamaṣṭyā ''cchādyate vā ghaṭatvam  
sphurati samanugacchatyevameṣā sadeti  
prathayati nijarūpaṃ bhāvatā brahmatattvam

### [3.95](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.95)

sahakṛtipaṭavo 'sminsantu bhāvāḥ sahasraṃ,  
dhruvamupagamanīyā 'nāditā teṣvagatyā  
na tu kathamapi nityā, stāvantaivo1papattyā,  
phalajanakasamaṣṭervādiṃśeṣe ca bādhāt

### [3.96](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.96)

ghaṭapaṭamukhakārye kā 'pi nūnaṃ samaṣṭiḥ  
prakaṭayati phalaṃ, na tvatra paryāptamekam  
kramikasakalabhāvodbhāvanaikasvaṃbhāvā  
jayati tu punarekā brahmarūpā saṃmaṣṭiḥ

### [3.97](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.97)

kṣaṇa iti parasattā 'rthakriyākāritetyapyabhilapa nijarucyā tāṃ svasaṅketabhedāt  
sthiracitisukhasattā bhāvarūpā samāptiḥ  
kathamapi bhavatā cetsvīkṛtā, siddhamiṣṭam

### [3.98](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.98)

nayanarasananāsātvakchrutijñātapūrva  
smarati, pṛthagamīṣāṃ cetanā tena neṣṭā  
na ca samudayadharmaḥ saikanāśe 'pi sattvāt,  
sthirataditarabhāvaścetano yaḥ sa ātmā

### [3.99](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.99)

manasi capalavṛttigrāmabhūpatvamāstāṃ  
bhavatu ca tadadhīno mohabhūjādhikāraḥ  
aṇu vahatu kathaṃ tannaśvaraṃ sakriyatvāt  
sakalatanugabhogasvaprakāśādhipatyam ?

### [3.100](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.100)

smṛtiphalabalakalpyo vāsanaughaḥ suṣuptāvaticaḷajaḍajāgradvṛttisaṅghātajanmā  
phalajanitavināśaḥ svaprakāśādhirājye  
kaluṣadanurodhāttābhiṣecyo 'pramattaiḥ

### [3.101](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.101)

sthiracitisukhasattāsvarṇadīsūryakanyākamalabhavanajāyāmnonyayoga prayāge  
sapadi nijamanastvaṃ majjayannātmatīrthe  
'nubhava satatāsaddhāṃ mokṣasāmrājyalakṣmīm

### [3.102](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.102)

atha durabhiniveśācchūnyamādhyāsyasi tvaṃ  
svarucijanitamithyādṛṣṭisaṃskāradāḍhryāt  
aviṣayamavaśo 'nte lapsyase śūnyabhāvaṃ,  
taduparama, sacetā ātmanāśaṃ ka icchet

### [3.103](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.103)

yadi ca capalanānābhāvanādīrghaśākhāplavananiratacetāḥ kīśatāṃ 1svīkaroṣi  
kṣaṇagaladavalambaḥ praskhalannantarāle  
nirayasuhṛdi śūnye tvaṃ patiṣyasyavaśyam

### [3.104](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.104)

abhidadhadapi duḥkhaṃ dhātrasīṣṭānnyavāptuṃ,  
pratipadamamumānaṃ vakṣi sāmānyamujjhan,  
kṣaṇikamatha ca śūnyaṃ tvaṃ bravīṣi prapañcaṃ,  
dṛḍhayasi ca vihāraṃ, ceṣṭitaṃ te vicitram !

### [3.105](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.105)

api ca na sulabhaste dvādaśasvendriyārthocitiripayasamīhāsaṃgatasyā'vakāśaḥ  
tadanusara viviktaṃ bhāvanāṃ kāmapīcchan,.  
vividiṣitamahaṃ te tatra vakṣye krameṇa

### [3.106](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.106)

mama mata,mayamātmā 'nyonyatādātmyabhājāṃ  
dhruvacitisukhasattāvyāpināṃ samaṣṭiḥ  
sphurati satata,metacchādakānādyavidyāyutaviṣayasamaṣṭyutsāraṇodaiva muktiḥ

### [3.107](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.107)

iti kathitamidānīṃ vatsa !: siddhāntamātraṃ  
śrutimatamavicāryaṃ laulyahīno juṣasva  
kṛtaguruparivasyo vatsyasīhopapattiṃ,  
na tu tadavasaro 'sminbauddhabhaṅgādhikāreṃ

### [3.108](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.108)

aliriti viśadoktyā sādhu dhikkṛtya bauddhaṃ  
ciramaramata maunī nirvikalpe samādhau  
vivasanamanayuktyā taṃ jigīṣan vilāsī  
punarapi tamavocat tyaktavijñānavādaḥ

### [3.108.p1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3.108.p1)

ityalivilāsi saṃlāpe tṛtīyaṃ śatakam

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.3) · Pramāṇa
