<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Shorter narrative and descriptive poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda) › [Dialogue and debate poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada) › [Alivilasisamlapa](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa) › 4

# Alivilasisamlapa 4

Alivilāsisaṃlāpa 4

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [4.106](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.106) — 1 part

### [4.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.1)

durmitroditavādibhedanavidhau-(1)tsāhastadākarṇanādalya-(2)jñasya kuhetubhiḥ śrutivacaḥsandūṣaṇāḍa-(3)mbaraḥ  
syādvādottthi-(4)ti rīśvare 'pyava-(5)mati rjīvettanmā-(6)nnatā  
tannirmūla-(7)namatra cānuśayino,(8)rūpaṃ śate dṛśyatām

### [4.1-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.1-2)

aṃlivilāsisaṃlāpe.  
caturthaṃ śatakam  
itthaṃ nigadya virate vacanāccadā ḍalau  
bhaṅgamasaṅgamamucintya viṣaṇṇacetāḥ  
svīyaṃ vihāramapahāya viviktamīpsan  
tatra sthitena suhṛdā jagade vilāsī

### [4.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.2)

kiṃ mitra vitrasasi panniduruktimātrā,  
dāmantrayātra tamathārcaya cātimātram 1  
satrāṃyate na khalu ko'pi tathā 'nunītaḥ  
sa trāyate gurubhayādapi muktaśaṃkhaḥ

### [4.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.3)

yadyasmadarpitavadhūjanabhuktamuktamādhvīkaleśamapi pāsyati, dāsyameṣaḥ  
nūnaṃ prayāsyati nirasya budhābhimānaṃ  
taddīyatāmatithaye madhupānapātram

### [4.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.4)

yadyeṣa vanyasumanomakarandabindusandohatundilatayā madhu nābhinandet  
udyānabhūyadanavadyasugandhipuṣpairāmodyatā, mayamanena pathā vinodyaḥ

### [4.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.5)

saṅgītalolupatayā 'yamavāpya bhṛṅgīmaṅgīkariṣyati kadācana saṅgataṃ naḥ  
raṅge naṭīva tadiyaṃ madhupāṅganainaṃ  
gānena rañjayatu mañjulaguñjitena

### [4.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.6)

kāntārasantatagatāgatayātanābhiryadyeṣa vākkalahasāhasakaṇṭhaśoṣaiḥ  
śrānto nitāntamavasīdati hanta, tena  
santarpyatāṃ śiśiramārutatālavṛntaiḥ

### [4.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.7)

aṅguṣṭhamātratanurambujakośabandhakhinno viśālanilayārthamihopayātaḥ  
vaśyo bhavedayamavaśyamabhīṣṭalābhā,ttatsthāpyatāṃ sapadi rājatapañjare 'smin

### [4.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.8)

tiryagvacāṃsi na bhavanti hi buddhipūrvaṃ,  
kiñcid ghuṇākṣaranayena mṛṣā 'munoktam  
kā tena hāniradhunā samamāni tasmātsvacchandato vadatu yātvavatiṣṭhatāṃ vā

### [4.9](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.9)

asmadvivakṣitavikalpacayaikadeśopanyāsasauhṛdalaghīkṛtakāryabhāraḥ  
śeṣoktipūraṇakṛtā paribṛṃhaṇīyo,  
bhṛṅgo 'yamatrabhavatā na tu dūṣaṇīyaḥ

### [4.10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.10)

āhūya vā sabahumānamahaṃyumenaṃ  
vādāhave saha mayā suhṛdā sahāsam  
uktvā vikalpaśatamalpamatiṃ jaya tvamasmān jayetkathamayaṃ hi sahāyahīnaḥ

### [4.11](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.11)

na tveṣa niṣṭhuragirā paribhartsanīya,stāḍyo 'tha vā kuṭiladaṇḍakaśāgrahastaiḥ  
kruddho vidaṅkṣyati khalo 'ya,maniṣṭameta,rddehadvigarhitatarā 'pi ca bhūtahiṃsā

### [4.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.12)

pārśve na jitaḥ  
ākarṇya karṇasubhagaṃ suhṛduktametadāpyāyitaḥ punaralaṃ vijigīṣamāṇaḥ 1  
nāyaṃ tadā drutapadaṃ pracalan vadaṃśca  
kaupīnamapyagaṇayatskhalitaṃ vilāsī

### [4.13](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.13)

mandākṣarocitaśironatisabhyasaṅghamandākṣarocitaniṣedhagiro 'vadhīrya  
uccairvihasya suhṛdā saha sāgrahastaṃ  
proce prasārya gagane sahasā 'grahastam

### [4.14](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.14)

neyaṃ matistava viśuddhimatī vayasya  
brahmāprasiddhamapi satyamatīva yasya  
dṛśyaṃ tvasatyamiti darśanamucyamānaṃ  
saṃsatsu siddhyati na sādhainamucyamānam

### [4.15](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.15)

viśvāsahetunijavaktṛguṇānapekṣe  
viśvāṃsahe tu mama nāsti rucirhi vede  
nirdoṣajīvavadhasādhanayajñaceṣṭau  
nāsmādṛśāṃ hṛdi kadāpi nayaiṅga ceṣṭā

### [4.16](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.16)

yaiḥ sarvabhūtahitamujjhitapakṣapātamanyonyavādhavidhuraṃ punaruktimuktam  
vaktyātmanīnamapaśabdavihīnamalpaṃ  
śraddhīyate sa na tu tadviparītavādī

### [4.17](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.17)

pāḍārpaṇe 'pi dharaṇī satatāvadhānaśikṣopadarśitadayaṃ jinaśāsanaṃ kva  
krandatpaśupasabhamāraṇagarhaṇīyayajñopadeśyakaruṇaṃ kva ca vedavākyam

### [4.18](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.18)

tulye kilāgasi vayasyapi vipraśūdrabhedena daṇḍavidhilāghavagaurave yaḥ  
brūte sma satkṛtiphaleṣu ca vaiparītyaṃ  
vedaḥ kathaṃ sa vada hāsyati, pakṣapātam

### [4.19](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.19)

tvaṃ ṣoḍaśigrahavidhānaniṣedhayugmamekatra duṣṭamatirotramakhe niśamya  
śrutvoditānuditahomavigānapūje  
vede parasparavirodhamavehyavāryam

### [4.20](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.20)

kaḥ piṣṭapeṣaṇasamaṃ punaruktidoṣamaṅgīkariṣyati, na cāpsyati sūrigarhām  
vede niśamya navadhèā 'navadhānaśaṃsi  
tvaṃ viddhi tattvamasivākyamupekṣaṇīyam

### [4.21](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.21)

sarvasvadānamapi viśvam̐jitīha sarvasvārkakratau ca yajamānatanūnipātam  
ko vā sudhīrupadiśedvidadhīta ko vā  
vedastathopaviśatīti sa nādarāham̐ḥ

### [4.22](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.22)

na vyākṛtāvatumataḥ kilam̐ jarpharītvityādiprayoga upalabhyata eṣa vede  
tenāpaśabdaśatadūṣitavākyavaktaryācārya̍tā na hitukāṅkṣibhirarpaṇīyā

### [4.23](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.23)

saṃkṣiptavāgbhavati śiṣyajanāvadhānatātparyavedanaparīkṣaṇadhāraṇāhā̍  
śākhāsahasragahane śrutikānane tu  
nāpātabuddhirapi saṃbhavatī, tarat ka

### [4.24](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.24)

prāmāṇyamardayati dūṣaṇasaptabhaṅgī  
vedeṣvi, yaṃ na suvacā jinaśāsaneṣu  
saṃkṣiptasārasakṛduktajanānukūlasādhāraṇātmahitaśuddhapadojjvaleṣu

### [4.25](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.25)

syādasti kāryakaraṇena samastavastuṃ,  
syānnāsti tacca vilayātparataśca bādhāt  
syādasti nāsti . ca tayoḥ kathane krameṇam̐,  
tatsyādavācyamubhayoryugapadvirodhāt

### [4.26](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.26)

syādastyavācya̍miha sattvaniruktyaśakteḥ,  
syānnāstyavācyamanirūpyanitāntabādhaim  
syādasti nāstyavacanīyamidaṃ tu sattā'sattāsamuccayavivakṣaṇaitaḥ samastam

### [4.27](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.27)

sambhāvyate sakailamīdṛśasaptabhaṅgyā,  
niścīyate na kimapīti kuto virodhaḥ  
arhanmatasya paradārśanikaiḥ kadā 'pi,  
tasmādupāssva matayetadapakṣapātam

### [4.28](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.28)

samyak‌caritramatidarśananaṣṭabandho  
mukto jinaḥ karuṇayedamuvāca śāstram  
sarvajña eṣa saṃkalāvaraṇaprahāṇāt,  
trailokyapūjitapadaḥ parameśvaraḥ saḥ

### [4.29](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.29)

pātālabhūgaganasarvaparthīnam̐jīvāḥ  
svādṛṣṭayatnasahitā nijabhogyabhāgān  
utpādayantva,lamaśeṣakṛteśvareṇa,  
klṛptena sidhyati phale nahi kalpyate 'nyat

### [4.30](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.30)

dehendriyaughamanasāṃ bhavaduktayuktyā  
caitanyabādhanamupaimi, paro 'stu jīvaḥ  
nānātvamatra niyataṃ, sukhaduḥkhabaddhamuktavyavasthitirasaṃbhavinī tadaikye

### [4.31](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.31)

dehādvahirna hi sukhādi kadā 'pi dṛṣṭaṃ,  
tenā'stu dehaparimāṇaka eva jīvaḥ,  
bandho 'sya sambhavati dehamitatvaeva  
mokṣo 'pi vā svatanuyogaviyogabhedāt

### [4.32](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.32)

tasmin vibhau tu satatākhilakāyayogādāpadyate satatabandhanaduṣprasaṅgaḥ  
dehān mṛṣeti manuṣe yadi, tarhi mokṣe  
siddhe mudhā kimavṛtiṣṭhasi sādhanāni

### [4.33](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.33)

asmanmate tanumito nijapuṇyapāpadehādibhārabhṛdapārabhavābdhimagnaḥ  
samyañcaritramatidarśanalabdhabhāro  
jīvaḥ prayātyaniśamūrdhvamiyaṃ vimuktiḥ

### [4.34](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.34)

bhaikṣāśitā vivasanatvamasaṅgatā ca  
tvāṃ sūcayanti yatimārhatadarśanajñam  
tasmānmudhā vivadase matileśamatto,  
jñeyāvaśeṣamadhigaccha sakhe 'dya mattaḥ

### [4.35](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.35)

itthaṃ tathāmaitapathāgatavedanindāsarveśvarā''daravirodhavaco niśamya  
sotkampasarvatanurapyuditānukampastaṃ pratyuvāca śamapūrvakameva bhṛṅgaḥ

### [4.36](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.36)

hā hanta santatamasantatavāsaghūka  
nānāvikalpamayadurmatajañjapūka  
prāmāṇiko nahi vadan viramedvikalpe',  
'prāmāṇikoktiraparādhyati vādakāle

### [4.37](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.37)

vastusthitipramitireva hi mānakṛtyaṃ,  
na tvasti vastu yugapatsadasadvirūpam,  
vastunyasadvividharūpamatirbhramaḥ syā,ttāṃ doṣa eva janaye, na kadā 'pi mānam

### [4.38](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.38)

anyonyabādhakamasattvamathāpi sattvamekatra vakṣi yugapadyadi, saṃśayaḥ saḥ  
yatsarvasaṃśayanivarti tadeva śāstraṃ,  
saṃśāyayettadapi cet śaraṇaṃ kimanyat

### [4.39](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.39)

nirṇaitumakṣamatayā vividhāgamārthocchiṣṭaikadeśalaghusaṃgrahamātrakārī  
ācāryalakṣaṇavihīnatayā na mānyaḥ  
saṃśāyakoktyupanamadṛṣṭājino jino naḥ

### [4.40](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.40)

syādvādasiddhayupagame svamatasya hāni,statra pramāṇakathane 'pi sa eva doṣaḥ,  
sādhyapramāṇaviśaye tu kathaṃ pravṛttiḥ,  
seṣṭā sadā matimato 'dhyavasāyapūrvā

### [4.41](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.41)

dvitretaretaraviruddhasaśaṅkavākyāvṛttyekasāramapi śāstramiti pravaktuḥ  
nīrājayantu vadanaṃ kṛtahastatālā  
jaināṅganā bahulagomayadīpikābhiḥ

### [4.42](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.42)

jīvastvayaiva kṛtahānyakṛtāgamābhyāṃ  
bhītena nitya udito, 'sya tanūmitatve  
mātaṅgakīṭavapuṣoranayoḥ śarīravyatyāsa āpatati sambhavapūrtyabhāvaḥ

### [4.43](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.43)

saṅkocavistṛtikathā 'tra vṛthā, tathātve 'syāpadyate 'vayavitā 'tha vināśitā ca  
kāpīkṣyate 'vayavinorubhayorna caikadeśasthiti, stadalamebhirasatpralāpaiḥ

### [4.44](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.44)

kasmāttapaḥkṣatasaṃvāsanakarmajālo  
jīvaḥ prayātyupari, kiṃ bhayamatra vāse  
karmasvasastivaha paratra ca nāsti bandhaḥ  
karmasthitau tu gagane 'pyanivārya eṣaḥ

### [4.45](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.45)

sārvajñyamāgamabhavaṃ, tava cāgamo 'pi  
sārvajñyamūla, itaretarasaṃśrayaṃ tat  
bījāṅkuropamitiratra gurutvadūṣyā,  
laghvī tu vedasakaleśvaranityataiva

### [4.46](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.46)

sārvajñyamāgamakṛtaṃ kṛtakāṃ ca muktiṃ  
brūṣe jine, tadudayotprathamaṃ ya eva  
saṃsāracakraparicālanaśaktiśālī  
sarveśvaraḥ sakalavitsa sadā vimuktaḥ

### [4.47](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.47)

dṛṣṭraikacetananirdeśavaśāṃ pravṛttiṃ  
kārye laghāvapi gṛhe bahucetanānām  
brahmāṇḍanirmitimenekakṛtāmapīcchannekaṃ samastavibhumīśvaramāśrayasva

### [4.48](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.48)

kurvantu kāścana yathāsvaruci pravṛttī,rekā'pi kāpi parabhītikṛtā pravṛttiḥ  
dṛṣṭā kuṭumbanagarasthitacetaneṣu  
yadbhītijā 'khilakṛtiḥ, parameśvaraḥ saḥ

### [4.49](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.49)

yattārtamyasahitaṃ kva cidasya dṛṣṭā  
viśrānti,ratra parimāṇamudāhṛtiḥ syāt  
jñānaṃ tathā, 'sya sakalātiśayānvitasya  
viśrāntibhūmirucitaḥ parameśa eva

### [4.50](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.50)

tannityamiṣṭamupapattim,danyathā 'sya  
hetvantarānusaraṇe 'navasthitiḥ syāt  
nityaṃ gatatiśayamīśa idaṃ dadhānaḥ  
sādhāraṇaṃ sakalakāryavidhau nidānam

### [4.51](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.51)

svasvārjitāśubhaśubhāvahakarmabhedātprāpnoti jīvanivahaḥ phalabhedamadgau  
ondhyena paṅgusadṛśākṣamakarmavṛndādhiṣṭhānatā''dṛūtanidānaguṇo maheśaḥ

### [4.52](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.52)

kṣetrī labheta yadi karṣaṇabījavāpadākṣyapramādavaśataḥ phalasiddhayasiddhī  
doṣo 'tra naiva jaladasya, tatheśvarasya  
vaiṣamyanirghṛṇatayorna sataḥ prasaṅgaḥ

### [4.53](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.53)

anyeṣu hetuṣu tu satsvapi kartṛceṣṭā  
syānniṣphalā, jaladharo yadi na pravarṣet  
sādhāraṇo jalaṃdharaḥ kila tena hetuḥ,  
sā rītirapratihatā parameśvare 'pi

### [4.54](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.54)

jīvo na vetti sakalaṃ svamapīha karma,  
dūre parasya, kathameṣa tato 'dhitiṣṭhet  
sarvajñatāṃ taducitāṃ hi vahan pareśo 'dhiṣṭhānatābharasaho, 'lpamatirna jīvaḥ

### [4.55](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.55)

ityuktayuktinivahaiḥ parameśasiddhau  
tasya prapañcahitasādhanamārgadarśī  
ādeśa eva kila vedapadābhidheyo,  
nollaṅghaya eṣa tadadhīnahitārthijīvaiḥ

### [4.56](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.56)

asteyasatyahitavāgaparigrahāhiṃsābrahmacaryaniyamasya mahāvratatvam  
āghoṣitaṃ śrutiṣu, nārhadupejñamaitaccauryeṇa darśanamabhūṣayadātmanaḥ saḥ

### [4.57](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.57)

uccādhikāribhirapīha suduṣkaraṃ tatsavaiairaśakyamiti sarvasamānadarśī  
mandādhikāribahule jagati krameṇa  
siddhayai vyadhādvividhayāgavidhīn maheśaḥ

### [4.58](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.58)

āpto bhiṣag hi kaṭukauṣadhapānaruṣṭaṃ  
bālaṃ prapāyayati tad guḍajihvikābhiḥ  
yuktyā 'nusṛtya rucimasya, tatheśvaro 'pi  
rāgivrajopakṛtaye vidadhāṃti yāgān

### [4.59](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.59)

tvacchāstraeva nipateyuramī avāryā  
vaiṣamyaniṣkaruṇatājaḍatākhyadoṣāḥ  
rāgābhibhūtajanatāsamupekṣaṇe vā,  
tatkṛtyaśakyakaṭusaṃyamabodhane vā

### [4.60](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.60)

daṇḍārhaṇe gurulaghū guṇatāratamyadraṣṭuḥ prabhostu guṇaeva, na pakṣapātaḥ  
daṇḍalpatā na damayetkhala, malpapūjā  
notsāhayecca guṇinaṃ guṇavṛddhyupāye

### [4.61](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.61)

mādyetkhalo gurutarārcanayā, kulīno  
daṇḍe mahīyasi kṛte bhṛśamudvijeta  
yāyādviparyayamanena ca lokayātrā, ''yaityāṃ śubhaṃ vidadhadeṣa na pakṣapātaḥ

### [4.62](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.62)

bhūmiṃ muhuḥ kṛṣati yaḥ sa labheta puṣṭaṃ  
dhānyaṃ, kṛśaṃ tvalasa ityatirātrayāge  
yaṣṭā grahagrahaṇahānikṛtaprakarṣakārśyaṃ phalaṃ samadhigacchatu, ko virodhaḥ

### [4.63](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.63)

āvaśyakatvamalasāśrukratorvivakṣurhomoditānuditakālayugaṃ vidhāya  
ekaṃ prarocayitumanyamadhikṣipantī  
tātparyato na labhate śrutivāgvirodham

### [4.64](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.64)

mandeṣu vismaraṇaśāliṣu bodhanīyeṣvāvṛttireva dṛḍhasaṃskṛtidṛt prasiddhā,  
abhyasyate ca viparītamamardanāya,  
tatpaunaruktyamiha bhūṣaṇameva vede

### [4.65](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.65)

kūṭāhvairādhikakarāhṛtabhūrivittasatyānṛtasaṃvṛpacittaviśodhanāya  
cedviśvajityakhiladānamuvāca veda,stannātmanīnamiti ko vivadeta mūrkhaḥ

### [4.66](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.66)

ekāntaviprahananādimahādhanāśamīpsan tadaprakaṭayan śrutivit svaśuddhyai  
sutvā juhotu nijadehamapāyi sarvasvārakratau, prarvayaso 'stvatha vaiṣa panthāḥ

### [4.67](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.67)

eṣā digeva kathitā, na tu sarvamadya  
śakyaṃ bhavaktumativistṛtaśāstragamyam  
śraddhāsyate yadi, tadā tava jaiminīyaṃ  
vaiyāsikañca vaditāsmi mataṃ krameṇa

### [4.68](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.68)

sarvaṃ na vaidikavaco 'dhikaroti sarvān,  
lālāṭikaḥ śrutigirāmakhilo 'nukampyaḥ  
vīkṣyādhikāramupayojaya vedavākyaṃ,  
tenāpayātyahitavādavirodhaśaṅkā

### [4.69](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.69)

navyā kṛtirbhavatu pāṇinisūtraniṣṭhā,  
na vyākṛtiḥ śrutivaconiyamāya śaktā  
śrautaṃ padaṃ tu muninaiva pṛṣodarādau  
śiṣṭopadiṣṭamiti sādhutayā 'numene

### [4.70](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.70)

stokaṃ buvodhayiṣuralpamatiḥ śiśuṃrvā  
saṃkṣepamāśrayatu vāci, tathā na vedaḥ  
varṇāśrametarahitāhitabodhanāya  
baddhodyamo vadati yadbahu tanna duṣṭam

### [4.71](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.71)

śākhāsahasragahane śrutikalpavṛkṣe  
svasyopayuktamadhigatya guruprasādāt  
tanmātramācara, śubhaṃ dhruvamāpsyasi tvaṃ,  
vede 'khile 'nadhigate 'pi na kā 'pi hāniḥ

### [4.72](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.72)

nirhetuko na kṛtakaḥ sukhaduḥkhabhedaḥ,  
puṇyainasī iha nidānatayā tvaveṣṭe,  
ādeśane 'sya sakalasya bhava hyanādau  
nityā śrutiḥ śaraṇa,mādhunikaṃ na śāstram

### [4.73](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.73)

ityuddhatā śrutiṣu dūṣaṇasaptabhaṅgī  
tvatprītaye tvaduditena pathaiva tāvat  
utsargabādhakabalābalacintayā tu  
jñeyaṃ gurum̐ściramupāsya rahasyamasya

### [4.74](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.74)

kiñcittu tattvamadhunopadiśāmi tubhyaṃ,  
yenāśu nāśitaviparyayasaṃśayastvam  
viśvasya vaidikavacassu nijeṣṭasiddhau  
ceṣṭiṣyase, kramaśa eva vimokṣyase ca

### [4.75](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.75)

janmasthitipralayakāraṇamasya viśvasyaikaṃ hi nityamakhilajñamupehi tattvam  
nityatvamasya jahatāmanavasthitiḥ syā,tsarvajñatā tvakhilakartṛtayā 'bhyupeyā

### [4.76](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.76)

janye 'tra hetvanusṛtau niyatā 'navastho,  
pādānavīkṣaṇamṛte ca na kartṛtā 'sya,  
anyopayogavirahādatha lāghavāccāpyanyatra mānavi Clayton yācca tadekamiṣṭam

### [4.77](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.77)

tad brahma nityasukhasattvacidamburāśestasya prakāśasukhasattvayujastaraṅgāḥ  
jīvā anādinijakarmajamūrttibhājo  
'nyonyaṃ pṛthaksthitimṛto 'pi tato na bhinnāḥ

### [4.78](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.78)

dehendriyaughamanasāṃ sthitiraiva mūrtti,rbandhaḥ sa eva hi cito, vilayo 'sya mokṣaḥ  
ādyaṃ vibhāvayati śaśvadanādyavidyā,  
mokṣaṃ vyanakti vimalā citirityavehi

### [4.79](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.79)

astvanyadetadupapādyamitau vidūre, 'dya prastutaṃ tava hitaṃ kathayāmi vatsa  
āvidyakaistanumano'kṣagaṇairnibaddhā  
jīvā mithaḥ paracitaśca vidanti bhedam

### [4.80](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.80)

tena bhrameṇa satatāvṛtacitprakāśā  
dehaṃ mano 'kṣagaṇamātmatayā vidantaḥ  
tattarpaṇaikaniratā niyataprakāśaṃ  
cittattvamalpaparimāṇamudāharanti

### [4.81](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.81)

tāṃ bhrāntimeva sahaṭhaṃ pariniṣṭhiteti  
vākkauśalaiḥ pratisabhaṃ pratipādayantaḥ  
tatsaṃskṛterdṛḍhatayā vivaśāḥ patanti  
te 'ndhe tamasyatha parānapi pātayanti

### [4.82](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.82)

śrutvetare gurukuleṣu cidātmatattvaṃ  
śābdapramaikakṛtakṛtyatayā puraiva  
dehādyabhīṣṭaghaṭanāniratā upāstīstanvanti manda,matha vā jahati pramādāt

### [4.83](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.83)

bhrāntirna naśyati parokṣadhiyā 'parokṣā, 'nādiśca saṃskṛtirimāṃ muhurātanoti  
tenālpatākumatisaṃkucitātmabhāvo  
jīvo bhave 'nubhavati pralayodayau svau

### [4.84](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.84)

evaṃ sthite prayatatāmiha mokṣamāṇo  
bhūmesvacintanavidhau, cirakālayogāt  
sākṣātkṛte vimalasarvagacitprakāśe  
kartavyamasya na hi kiñcana śiṣyate 'tra

### [4.85](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.85)

kartavyamasti yadi kiñcanaṃ, tarhi matvā 'vidyānuvṛttimajahattadupāstimeṣaḥ  
taccintanāya niyataṃ svatanūpayogaṃ  
jānannavatvanatiyatnamimāmasaktaḥ

### [4.86](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.86)

nopāsanāsvavasaro yadi dehacittākṣābhyastavāhyaviṣayārjanarakṣaṇādyaiḥ,  
rāgī vihāya sa nirarthakamokṣacarcāṃ  
sāṃsārike prayatatāṃ svasukhaprakarṣe

### [4.87](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.87)

tatraihalaukikasukhārthiṣu daṇḍanītirvā̱rteti śāstrayugalaṃ guruṇopadeśyam,  
yaḥ pāralaukikamabhīpsati śarma, dharmaṃ  
trayyā prabodhayati taṃ kṛpayā maheśaḥ

### [4.88](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.88)

ānvīkṣikī tu paripuṣyati daṇḍanītiṃ  
vārtā trayīṃ ca tadimaṃ tritayāṅgabhūtā,  
saikākinī śramamanarthakaśuṣkatarkaiḥ  
sūte, 'tha vā nṛpasabhāsu jayapramodau

### [4.89](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.89)

āmuṣmikaihikavināśisukhārthibhistu  
vārtā trayī ca samayaṃ pravibhajya sevyā,  
trayyaintacintanamupekṣya na mokṣamāṇa  
āvaśyakādhikanimeṣamapi kṣipet

### [4.90](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.90)

vāñchannihetyasukhamalpamapi prayatnaḥ  
svargaṃ na kāmayataityatidambha eṣaḥ  
tasmādapakkakaraṃṇaḥ śrutivartmanaiva  
karmmācaratvanuguṇaṃ vihitaṃ hitaṃ tat

### [4.91](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.91)

sāmrājyamātmaduravāpamavekṣya ko vā  
necchetsvaśakyasukhakṛdvasudhādhikāram  
rāge muhuḥ sphurati mokṣasukhe nirāśaḥ  
svargye makhādi kurute yadi ko 'tra doṣaḥ

### [4.92](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.92)

yo 'trālaso 'sthiramatiśca jahāti karmopāstī viraktividitātmakatābhinītyā  
ghnantyātmacoramimamātmahanaṃ dvimāgībhraṣṭaṃ svadurmatijasaṃskṛtayo 'timātram

### [4.93](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.93)

dānavrataśrutijapādhvaratīrthasevāsampannanākasukhabhogatayā 'titṛptaḥ  
tannāśadarśanaviraktamatiścireṇa  
kaścidvipaścidiha mokṣapathe 'dhikārī

### [4.94](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.94)

tasmātsvavṛttimanigṛhya nijādhikāramālocya duṣpathamapāsya bhṛśānusaptaḥ  
traividyaparṣadamathātmavidaṃ guruṃ vā  
namraḥ prasādya cara tadvacasā svadharmam

### [4.95](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.95)

vidvāṃsamehi śaraṇaṃ suciraṃ parīkṣya  
niścitya rāgamadadambhanivṛttimasya  
dṛṣṭāḥ śaṭhā hi saralānvahu vañcayantaḥ  
santi svabhāvasadayāśca mahānubhāvāḥ

### [4.96](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.96)

āmantrito rahasi sāptapadīnarītyā  
vatsa tvayā kuśadhiyā bhṛśa‌nindito 'pi  
prādīdṛśaṃ tava hitaṃ paratastvameva  
samyagvicārya yadabhīpsasi tatkuruṣva

### [4.97](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.97)

śrutvā 'llivācamahitāgraharāgaroṣāspṛṣṭāṃ prakṛṣṭakaruṇāmṛtasekapuṣṭām  
utsṛjya nāstikamataṃ praṇipatya bhūyaḥ  
saṃtrāsagadgadapadaṃ nyalapadvilāsī

### [4.98](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.98)

tāta prasīda viṣahasva mamāparādhaṃ  
trirnirjito 'ha, matha vā pratibodhito 'smi  
dīrghānuvṛttavitathābhiniveśaśuddhyai  
tvāmeva pūrṇakaruṇaṃ śaraṇaṃ prapadye

### [4.99](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.99)

matvā 'prayāsasulabhau sukhabhogamokṣau  
cārvākavauddhamuni jainamṛtāśrayeṇa  
durvādivañcitamanā bahu hanta hetvābhāsairadūduṣamahaṃ śrutivākyareśau

### [4.100](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.100)

adya tvayā tu dayayā sudṛḍhopapattīḥ  
śraute mate 'pyatha ca nāstikavādadoṣān  
hṛdyaṃ sphuṭaṃ ca vadatā nirayāddrumārūḍhātsantārito 'smi, bhagavan śataśo namaste

### [4.101](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.101)

nānyā gatirmama bhavantamapāsya dāsyamaṅgīkaromyupadiśocitaśuddhimārgam  
bhīto rudanniti vilapya ciraṃ puro 'leḥ  
sāṣṭāṅgapātamaluṭhaddharaṇau vilāsī

### [4.102](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.102)

ālokāyatamohitaṃ tvamanayānnyakṛtya durdarśanaṃ  
matyā nityacitaḥ sthiro 'bhikairaṇe dhikṛtya vauddhān balāt  
sadbhāvāśraya̍śūnyaśūnyavacasā nindyān vṛtātmālpatānarhannavyamataṃ śritān jahadathaśādeśavaśyo bhava

### [4.103](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.103)

tathāga̍tapathāgatāhitakathāvitīrṇaprathā  
vyathāvahakusaṃskṛtīḥ suvitathā yathāṃ maṃsyase  
tathā''cara sakhe 'nyathā tava vṛthā śarīraṃ bhavedathā''suhi manorathān rahasi manmathāriṃ śrayan

### [4.104](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.104)

tvaṃ cārvākalaya̍ṃniśamya gaditaṃ dehātmavādaṃ tyajan  
muñcan dūṣitahetuśūnyavacane śraddhāṃ ca bauddherite  
jainān hīnatamānapāsya kudhiyodyaitsaptabhaṅgīnaye  
mālinyaṃ tanucetasornuda ciraṃ saṃcchaurtatīrthāśrayāt

### [4.175](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.175)

bhramandūre tiṣṭhannapi tava pavitreṇa tapasā  
viniścitya kṣīṇaṃ kaluṣamakhilaṃ śīghra̍muditaḥ  
ahaṃkāryāsādyaṃ prathamamupādiśyāsthirasukhaṃ  
kramātsākṣātkārādvṛtimapahariṣye, 'lamadhunā

### [4.106](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.106)

āśvāsyapaṅkajagalanmakarandamitrairāśvāsya sāntvavacanairiti taṃ tato 'liḥ  
svacchandamacchasalilāṃ taṭinīmagaccha,ttaṃ cānvagacchadudayacchramadhīrvilāsī

### [4.106.p1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4.106.p1)

ityalivilāsisaṃlāpe khaṇḍakāvye caturthaṃ śatakam

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.4) · Pramāṇa
