<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Shorter narrative and descriptive poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda) › [Dialogue and debate poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada) › [Alivilasisamlapa](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa) › 5

# Alivilasisamlapa 5

Alivilāsisaṃlāpa 5

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [5.109](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.109) — 1 part

### [5.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.1)

prācī-(1)dakṣiṇa-(2)paścimo-'(3)ttara-(4)digjātatīrthāmaraughastutivyājenā'khilavācyavācakagatālaṅkārasaṃgrāhake  
nirdhyāte śatake 'tra citrakavitāsampādane kauśalaṃ  
syāt khyātāmaratīrthasaṃsmaraṇataḥ śreyaśca nityaṃ nṛṇām

### [5.1-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.1-2)

alivilāsisaṃlāpe.  
pañcamaṃ śatakam  
tato gururivoddataḥ pitṛvadudyato 'nugrahe  
priyoktiṣu sakhaha yathau sutavadatra vāñchan sukham  
aliḥ sumasamaiḥ padaiḥ pathi vilāsinaṃ rañjayan  
nināya śanakaiḥ śramaṃ pariharan nadīṃ gomatīm

### [5.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.2)

athāmbujairvāmbuje sa upaviśya tatsaurabhaṃ  
marandamiva saurabhopamamarandamāsvādayan  
vilāsina ihāplutānmalamavāpayatkaśmalaṃ  
nirīkṣya jubudhe nadīyamiha cedalaṃ gaṅgayā

### [5.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.3)

tato 'limunirāvrajaddharipadāmbuje nīrajasvayācitapumarthade suraitarau sadā sādaraḥ  
śrute 'paragu̍rurbhavāttamajalānnavātsāgairād  
viraktyacala naukayā 'bhinavayoddharannaimiṣam

### [5.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.4)

sahasraparivatsarapracalitaḥ kriyonmīlitaḥ  
kalāvapi pavitratāṃ vahati yatra satrotsava̍ḥ  
tapovanamiti dvijāḥ surapurīti bṛndārakā  
vidanti kalivālino bhuvi yadṛśyakaṃ janāḥ

### [5.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.5)

śriyā'tivipule kṛśe kucaritairmahatyadhvarairaṇārkakaraṇaiściraṃ nivasattā 'munā naimiṣe  
viśuddhasarayūtaṭaprakaṭaharmyadevālayā  
kramādanusṛtā ''dimā śucipurīṣvayodhyā mudā

### [5.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.6)

vilokya kapicāpalānyudadhilaṅghanaṃ smaryatevasiṣṭha iti nāgarairmakhini yatra baṃbhramyate  
sitāmbujaśaśāṅkatā śuciyaśassu saṃśayyate 'dhunā 'pi daśakandharapralayadhūmaketoḥ prabhoḥ

### [5.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.7)

vidhāya raghunāyakapraṇatitīrthasevā iha  
prayāgamagamattatastamanaghaṃ vidhāsyannaliḥ  
na yatra ravijanhuje api tu tīrtharājasya te  
mayūracamarīmṛgacchadakacoñcite cāmare

### [5.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.8)

iyaṃ niśitakartarī na tu sitā'sitāsaṅgamaḥ  
kṛṇatti yadaghoddhati divi bhavatvasau sambhavāt  
ayañca vaṭapādapo na haritāsapatraṃ mahatsutīrthapaṭalīpateriti vadanti yatrā'stikāḥ

### [5.9](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.9)

sitaṃ na khalu saikataṃ lasati rājatīyaṃ sthalī  
surāḥ pathikakaitavādidamupāsate muktaye  
iti cchalitayātrikān caturatīrthakānso 'rcayankṛtaucitavidhiryayau śivadidṛkṣayā kāśikām

### [5.10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.10)

iyaṃ śamanayātanāvidhiśatāpanodo dhruvaṃ  
saharṣamiha jānhavī puri ca nṛtyatīvormibhiḥ  
ihāśrayati bhāratīṃ vidhidhiyeva śiṣṭāndvijāṃniha dhvajavidhūnanaigvi nivāryate saṃsṛtiḥ

### [5.11](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.11)

bhavaṃ taritumatra kiṃ surasarijjale bālakāstaranti kimu taddhiye satatamūcchalantyaṇḍajāḥ  
kalāvivabhavavaiduṣīviratimuktisaṅketabhūḥ  
purīyamiha sevyatāmaniśameṣa viśveśvaraḥ

### [5.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.12)

kalindatanayāṃ śirasyurasi tuṅgaśailadvayaṃ  
vahantyudaradhāritoragaśiśustapo duśvaram  
vidhāya śaradambude sthitimanaśvarīṃ bibhratī  
bibharti bhajato janāniha hi kā'pi saudāmanī

### [5.13](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.13)

caturvidhapumarthadaḥ suranago 'tra, nāke tu ne,tyamuṣya nijasūktibhirgiriśabhaktimudrecayan  
abhīkṣaṇamaghamarpaṇaṃ sa maṇikarṇikāyāṃ vyadhā,jjagāma ca tato gayāṃ pitṛgaṇoddhatāvudyataḥ

### [5.14](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.14)

naivaivaṃ jalamādhurī, vimalaśītatā 'nyaiva sā,  
paraiva laghugāmitā, jagati phalgunadyā iti  
stuvankṛtanimajjano 'bhajadathaiṣa viṣṇoḥ padaṃ,  
pi̍parti śikharaiḥ puraṃ harihayasya yanmandiram

### [5.15](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.15)

tato 'kṣayavaṭe pitṛnatṛpadeṣa piṇḍodakairyadāptimuditāḥ sudhāmapi na pātumicchantyamī  
athopamithilaṃ stuvansrnati vaidyanātheśvaraṃ  
yayau paśupatiṃ śivaṃ himagirau ca nepālagam

### [5.16](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.16)

samarcya girinandinīṃ rahasi kāmarūpāśritāṃ  
nimajjya kapilāhvate jaladhijāhnavīsaṅgame  
athotkalamahīsthitaṃ sa bhuvaneśvaraṃ prāṇamat  
sahābhimatasampadodayati yatsaparyā satām

### [5.17](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.17)

nanāma puruṣottamaṃ vimalanīlaśailālayaṃ  
yadarcanakathā 'pyalaṃ bhajadabhīṣṭasampattaye  
patanti śirasi srajaḥ surakarojjhitāḥ prāk, tato  
mukhaṃ sukṛtakāriṇāṃ viśati yatprasādodanaḥ

### [5.18](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.18)

surādhipadigāpagāpatitaraṅgamālonnatā  
hṛtādhvagajanāttapā saralanārikelāvalī  
viśālapuruṣottamākhyavirājiketucchaṭā 'tanaudiha manomudaṃ sahavilāsino 'syekṣitā

### [5.19](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.19)

kaliṅgaviṣaye tataḥ parinipīya godāvarīṃ  
sudhāmadhusitārasaṃ svaditavānavāmanyata  
svatoyamabhinandataḥ saridiyoṃ tathā nindataḥ  
sadā rasikasaṃsadi prakaṭayatyamandākṣatām

### [5.20](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.20)

prasannakavitā mukhe sahṛdayasya mandākinī  
tathā tridaśaviṣṭape bhuvi cakāsti kṛṣṇā nadī  
iti stutarasāṃ budhairatha niṣevya kūlaṅkaṣāṃ  
mudā 'ndhraviṣayaṃ gato 'bhajata kālahastīśvaram

### [5.21](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.21)

tamo harati bhānumānatha ca kālahastīśvaro,  
bhavatyucitakṛnnato bhavati cātra bhakto guṇaiḥ,  
cakāsti śaśinaḥ kalā śirasi śobhate 'ṅke 'drijā,  
stuvantyamumiharṣayaḥ śrutigiraḥ stuvantyādarāt,

### [5.22](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.22)

pramodayati vaiṣṇavānsapadi veṅkaṭeśaḥ paraṃ,  
praharṣayati śītalo malayavāyurevādhvagān,  
smṛto 'yamaruṇācalo dahati saṃsṛteḥ sādhvasaṃ,  
kathaṃ cidudito ravinanu nihanti naiśaṃ tamaḥ,

### [5.23](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.23)

iti pratisurālayaṃ navanavaiḥ svasūktikramairmano 'sya ciradūṣitaṃ pathi vilāsinaḥ pāvayan  
aliyaṃdanayatkramādamumathaiṣa kāñcīpurīmupākramata so 'sya tacchubhaparamparāsādhane

### [5.24](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.24)

ihāmratarumūlago dadṛśaekakāmreśvaraḥ,  
sabhakti natamaulinā muhuranena cāpūjyata  
yadīyaśirāsi sthitā vikacamallikāmallikā  
vibhāti kavibhiḥ stutāṃ tridaśasindhurlīlāṃ kila

### [5.25](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.25)

kalādharakalāṃ vahansvaśirasā vyanakti hyasau  
satāmucita ādaro dvijapateḥ śuceḥ sādhviti  
trilokajidapi smaraḥ kṣaṇaruṣā 'sya bhasmībhavan  
nivedayati niścitāṃ mahadatikrame durdaśām

### [5.26](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.26)

śritākhilamanorathānphalati kalpavallī yathā  
na tu bhramarasaṅgatā vijayate 'tra kāmākṣyaho,  
dṛśau śiśirayatyasau śaśikalena navyā nṛṇāṃ  
vibhāti tu sadoditā varadarājakāyacchaviḥ

### [5.27](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.27)

athaikṣata cidambare dravir̤age naṭeśaṃ śivaṃ  
yataḥ saha dayādṛśā 'labhata pāṇinirvyākṛtim  
yadīkṣaṇamṛte janurbhavati janmināṃ niṣphalaṃ,  
vinā cchalamadau cakām̐sati yadarcane dīkṣitāḥ

### [5.28](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.28)

iyaṃ kuṭilagāminī lasadanekadhāvibhramā  
ruciṃ vidadhatī nṛṇāṃ bahulasajjavāyauvane  
nirudhya suciraṃ manobhuvamupetya ratnākaraṃ  
rasādabhisairatyaho rahasi sahyaśailāṅgajā

### [5.29](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.29)

padakramajaṭāghanādyakhilavedavidyonnatāḥ  
pramāṇanipuṇāḥ pade skhalanavarjanāddurjjayāḥ  
dvijāḥ sadasi saṃmatāḥ sarasavākyamaryādayā  
kaliṃ nijatapovalājjahati kumbhakoṇe pure

### [5.30](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.30)

yatīnatha mahīpatīnkṛtamatīnatīvātmanā 'nurañjayati sevakāniha ca raṅganāthaściram  
kaveratanayātadollasitapūtatīrthāvaliṃ  
vilāsinamadīdṛśattamiti colabhūmāvaliḥ

### [5.31](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.31)

ahīnavasanākṛtirvahati vigrahe bhūṣaṇānya, harniśamupāsyate jagati yodayākāṅkṣibhiḥ,  
sadānavavibhūtibhāsitatanuśca mīnākṣyasau  
sa pāṇḍyaviṣaye mano harati sundareśaśca me

### [5.32](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.32)

samastavasudhātalātulaviśāladevālayāṃ  
nirīkṣya madhurāṃ purīṃ vividhagopurairadbhutām  
bhayenaṃgaradāhibhirnirupamānabhogairvṛtā'munā surapurī hṛdā na cakame ca pūrbhoginām

### [5.33](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.33)

anantaśayanāmisakṣitidharo 'tra padmārpaṇaiḥ  
pramodajanakairalāvaniśavṛddhaye sodyamaḥ  
svavikramalavānamaṅgalaśironiviṣṭāṅghriko  
vibhāti puruṣottamaḥ satatameṣa saṃsevyatām

### [5.34](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.34)

asaṃkhyajanurarjitapravalapāpanīlīrasaṃ  
nadīnadasurālayasnapanadharṣaṇaiḥ kṣālayan  
prayāti vipule male 'pyanahartī tanuṃ śyāmikāṃ  
vilokya sa vilāsinaḥ punaracintayacchodhanam

### [5.35](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.35)

sa yojanaśatādhikabhramaṇakhinnadeho vasan  
kva citparicitaṃ purā pratinivṛttamālokayat  
prayāṇasamayāsitaṃ kṛtamahābdhiratnākaretaretarasamāgamāplutijakāñcanābhaṃ naram

### [5.36](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.36)

pareśadayayā kva cillasati pūtatā 'laukikī,tyavetya sa nirāśāṃ hṛdi nirasya bhūyo 'calat  
nidāghajanitākhilaprabalatāpavicchittaye 'bhiṣiñcati muhurmahīṃ jaladharo 'mbudhārāśataiḥ

### [5.37](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.37)

daśānanajigīṣayā raghuvareṇa setau kṛtevrajan jaladhimadhyagaṃ sakalapāpaśailasvarum  
maheśvarapurāhṛtairabhiṣiṣeca gaṅgājalairapāyayadamuṃ caturdiśatatīrthatoyeṣu ca

### [5.38](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.38)

tamo nirasituṃ bhuvo bhramati bhānumānambare  
nirantaramamuṣya kiṃ phalamiha prakāśātmanaḥ  
ime madhuṃkarā vanānyanusaranti labdhvā madhu  
prayatnaśatakairnarān hatagadānvidhātuṃ kila

### [5.39](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.39)

niśamya pathi gacchatāmiti vacāṃsi setvāptaye  
navīkṛtamanā manāg jalaughetatoyamārge sabhīḥ  
nalābhidhavalīmukhātulitakauśalajñāpakaṃ  
vibhājakamudanvatoḥ kimapi vastu bhaktyaikṣata

### [5.40](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.40)

śrameṇa padamapyahaṃ na calituṃ kṣame, tadbhavān  
samānayatu rāghaveṣvasanakoṭitīrthājjalam  
chalāditi vilāsinaṃ jaladhisaṅgame snārpayan  
nināya kṛtakṛtyatāṃ, pramuditaḥ pratasthe tataḥ

### [5.41](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.41)

vihāya rajatācalaṃ nivasatrā 'tra gokarṇake  
dayāmadhiṣu tanvatā 'lamavivekinā śambhunā,  
ime sucaturā nṛpāściramupāśritā ye 'rthibhiḥ  
vibhāvya laghu dūṣaṇaṃ sapadi tān vahiṣkurvate

### [5.42](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.42)

sa eva bhuvi nindyatāṃ sṛjati yo narānāstikān,  
samādhirupaśikṣyatā,malamanena veṣe sthite,  
dhanaṃ haraita śarmaṇe ka iha dṛṣṭavān durgatī,ritīha vadato narānabhinananda gūḍhāśayān

### [5.43](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.43)

na vandyaham̐sumāpateḥ kuru yathepsitaṃ, kiṃtvayaṃ  
sakṛtpraṇatimātrato vitaratīha muktiṃ śivaḥ  
age praṇayamāśrayannapi bibharti nāge ruciṃ  
janairiti nutaṃ śivaṃ bahu nanāma gokarṇagam

### [5.44](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.44)

tamo nyanaśadāmbito raviṃmṛte prabhāsaṅgatā,danauṣadhavam̐rāplavādiha śaśī vimuktaḥ kṣayāt,  
athaiṣa samalokayatpraṇatamuktidāṃ dvārakāṃ  
surocitasukhaṃ narairapi yadāśritairbhujyate

### [5.45](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.45)

vimocayati saṃsṛteḥ sa yamalārjunai saṃyato ',pyatīva viśadaṃ yaśastanuta eṣa kṛṣṇo 'pi san,  
ito 'jani pitāmaho vaṭadale śayānācchiśo,rguṇāniti gṛṇan harervyataradatra puṣpāñjalīn

### [5.46](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.46)

hṛte 'grajanihāṭake guruvarāṅganāsaṅgame  
kṛte 'pi vadane 'rpite 'pi ca surāghaṭe mānavaiḥ  
hate dvijaśate 'pi yatsalilasevibhirnāpyate  
kadā 'pi yamayātanā 'gamatathaiṣa tatpuṣkaram

### [5.47](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.47)

sadambukaṇikā dahedakhilapātakānīti kairebodhi, tadudāhṛtirvahati yatra śiprā nadī  
ya āśrayadavantikāṃ pitṛgaṇo 'sya nāke 'vasat,  
jigīṣuralakāmiyaṃ surapurīṃ śriyā 'tyakramīt,

### [5.48](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.48)

samarcya vidhinā mahopapadamatra kāleśvaram  
praharṣayitumāplutānsurabhinairmadāṃ narmadām  
vagāhya samaheśvarapraṇavanāthapūjāṃvidheḥ  
'paraṃ madhurayotsuko niragamattato 'sāvaliḥ

### [5.49](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.49)

'kva kāliyamahāphaṇī kva. madhuro yaśodām̐suto,  
nihantumamumudyataḥ sa niravāsyata svahradāt, !  
ayaṃ halisakho vaśe 'kuruta kauśalenāṅganāḥ,  
suyukta iha mādhave sumanasāṃ vikāsaḥ paraḥ,

### [5.50](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.50)

amuṣya yamunāsaṭodbhavatayocitā kṛṣṇatā,  
padārthyalabhatāmṛtaḥ sa sahasā ''spadaṃ pauṇḍrakaḥ,  
balaiḥ sadasi vāmano 'jani jagattrayakrāntaye,  
purā 'yamiti tuṣṭuve sa mathurāpure śrīpatim

### [5.51](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.51)

athoditasarasvatījalaruciḥ kurukṣetrago  
vyalokayata tān hṛdān hasitavāridhīna, yeṣvaho  
samastanṛpavigrahakṣaritaśoṇitaughaḥ purā  
mamau, na tu mamau yaśo bhṛgubhaṭasya bhūmaṇḍale

### [5.52](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.52)

tanūkṛtamapi kramādaghamasaṃkhyatīrthāṭanānmano 'tyaṇu vilāsino na khalu voḍhumatrāśakat  
aghakṣapaṇato narānupakaroti tīrthavrajo,  
hyamī tamupakurvate vikaluṣāyaśaḥkhyāpanāt

### [5.53](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.53)

hṛdo'pyatha valāddṛtā prayatatīrthadevārcanaiḥ  
kathāsravasadīśvaraśrutivacassvaviśvāsitā  
sa dikṣu ca vidikṣu cāpyadha uparyapaśyatprabhuṃ,  
nirāse duritaṃ vrataiḥ sukṛtamāpa cānuttamam

### [5.54](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.54)

vibhetyalasa āstikaḥ sphurati tīrthasevāśramāt,  
sukhāya na bahirjaḍo vrajati yāṃti tasmai sudhīḥ,  
vinaśyati malaṃ satāṃ prayatatīrthasaṃsevanādanena matiredhate sphurati tena ca brahma tat

### [5.55](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.55)

sadāgamavado guruḥ sumatidaśca sādhvāgamaḥ  
sadācaraṇakṛnmatirniyatamaikṣi kāśmīrake,  
ato manasi tatspṛhā tadapi netrayoragratastadāvirabhavadvayādiha ca siddhidā śāradā

### [5.56](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.56)

cakāsti bhuvi bhārataṃ vilasatīha kāśmīrakaṃ  
sadā vijayate 'tra sā sarasasūktidā śāradā,  
dhanaiḥ subhagavākkramaiḥ surabhikuṅkumairbhūriyaṃ  
jigāya hi sadā 'lakāmatha sudhāṃ ca kastūrikām

### [5.57](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.57)

vihāya jaḍatā ''nanaṃ kavayatāṃ vitastāmagā,ddihāsta hṛdayaṃ purā tanuruṣāsa paścādaleḥ,  
samarthya padamaṃgrahītsukhabharaṃ sa kāśmīrako,dvitīya phalakuṅkumānyaharadetadasmācchramam,

### [5.58](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.58)

atho himāgireḥ pathā kaḷakhalaṃ śanaiḥ prāviśatsarinmunivarāśramānadhivasam̐śca māyāpurīm  
iha dyusaritīkṣyate na punarindriye cāpalaṃ,  
patanti natayo nṛṇāmiha ca bhāgadheyā̍ni vā,

### [5.59](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.59)

ya eti namatīkṣate 'rcati ca nauti dakṣeśvaraṃ  
punāti giriśaḥ satī surasaricca taṃ mānavam  
vibhetyatha ca vepate 'pi ca palāyate kṣīyate  
tataḥ sukṛtakāriṇaḥ sakalameva pāpaṃ kṣaṇāt

### [5.60](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.60)

iyeṣa ca tapovanaṃ, sa girigūḍhamāsevituṃ  
tadaiva bahavo janā dahaśire ca tacchātrikāḥ,  
viśadbhiriha pāpibhiḥ satatadhikkṛto 'pyakṣamastadīyamiti pātakaṃ kila nihanti teṣāṃ yamaḥ

### [5.61](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.61)

khagā api śame ratāḥ kimuta tatra bhūmīsurām̐,  
vibhīrahibhujaḥ puro hyanukarotyahistāṇḍavam,  
śrutokṣitasurāṅganāsarasagītinṛtyā amī  
samādhyaśithilā dvijāḥ, kimiva vighraṃkṛdyoginām,

### [5.62](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.62)

gṛhānupagato 'tithirguruvadarcyate sādhubhi,  
rvilāsyayamihāśrame 'labhat kandamūlaṃ tataḥ,  
atītṛpadamuṃ jalairaiiha ca ko 'pi, naisargikī  
dayā khalu tapasvināṃ, śramaṇayā ''rci yadrāghavaḥ

### [5.63](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.63)

saśailaciravāsato dṛḍhamatistataḥ prasthito  
yayau badārikāśramaṃ pathimiladdhṛṣīkeśadṛk  
nidāghaśatakaṃ yadi kramamapaiausya tatrāpatedbhavedapi kadā canā tapabhayaṃ sthitānāmiha

### [5.64](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.64)

prakāśacaraṇauragaiḥ khagakulairaraṇḍodbhavairihādyasupamīyate dhṛtagurūcchadairmānavaiḥ,  
abhūtkṣapitakalmaṣo vividhatīrthasaṃsevanādihāyamudite ravau viracitapradīpāvaliḥ

### [5.65](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.65)

iharṣimabhilaṣyatā sa dadṛśe yadṛcchāgataḥ,  
sa vanditaḥ udairayacchrutigirā ''śiṣo mokṣadāḥ,  
tadarthamananonmukho 'dhyagamadeṣa rūpaṃ nijaṃ,  
vacovibhavalaṅghinī badarikāśrame puṇyataḥ

### [5.66](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.66)

samarcya vidhivatsthitaṃ naramathāpi nārāyaṇaṃ  
vilāsini vibhantsubhirdrutamavāpi vighnairlayaḥ,  
pareśakṛpayā naro bhavati siddhimāṃ, natra cāpyaniṣṭakaraṇodyataiḥ kumatibhiḥ kṣathaḥ prāpyate

### [5.67](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.67)

viviktavanasevino mṛgayavo mṛgān ghnantyaho,  
surabhyudayate 'mbujaṃ sarasi gāḍhapaṅke 'pi ca,  
ataśca bhavitavyatā valavatī tamitthaṃ bhuvaḥ  
pradakṣiṇamakāraya,nnanu nimittamāsīdaliḥ

### [5.68](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.68)

abhūdhṛdi vilāsino bhavatu nityamīhak śramo 'nvahaṃ navanavekṣaṇādbhavati hi prasādo 'tra me  
'dhigāḍhyamapi yo gṛhe vasati kūpamaṇḍūkavanmamāyamaparigraho 'dbhutanirīkṣaṇādrocate

### [5.69](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.69)

jasaum̐jasi hi yo lagam̐tyatha ca tasya pṛthvī vaśe  
bhavatva,tikaṭūdayaṃ ta, dalasattvamatrocitam  
apāmarajasaṃmaṃtaṃ hitamasam̐ṅgatāsevanaṃ,  
yato 'tra hṛdi mudrayāṅkavati, saiva ratnāvalī

### [5.70](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.70)

himācalarucā sim̐to bhavati yatra kṛṣṇo hari,rharinmaṇivibhūṣaṇaiḥ punarupaityasau kṛṣṇam̐tām  
niśāsvapi raviprabhauṣadhiśatairihāram̐bhyate,  
harannapi malaṃ nṛṇāṃ viśam̐da eva nārāyaṇaḥ,

### [5.71](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.71)

himādrisatiśuklatāṃ hariyaśobhirāpnotyasā,viha sphaṭikabhūrhimāvṛtabhuvaḥ pṛthagrekṣyate  
vidānti budhapāmarā iha tuṣāram̐hīrau samaṃ  
viraktisitabhāsvaracchavinidānabhedastayoḥ,

### [5.72](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.72)

praphullanavamallikā surabhibhāvato jñāyate,  
himācca viśineṣṭyaho dadhi girāvaha snigdhatā,  
virāmamadhunāthaye 'dhyayanatastanurvepate,  
juhudhyanailamityalaṃ calati śiṣyagurvorvacaḥ

### [5.73](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.73)

abhāji pathikairlatā kusumitā, ''śrame kīdṛśāḥ  
pravānti maruto, 'tra ke na tapa ārabhante, jaḍaum̐ḥ  
itīha vanavāsināṃ niśamayan vicitrā giro  
vilāsyalakanandayā svasavidhaṃ samākṛṣyata

### [5.74](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.74)

vilāsini śanairvrajatyuparjahāra daṇḍaṃ muni,rviniḥśvasati ko 'pyamuṃ nijakuṭīṃ samīpe 'bravīt  
ayaṃ giridahaśrutāgṛhajanasmṛtī varṇayan  
jugopa ca pariśramaṃ tanuhṛdorajātatvaraḥ

### [5.75](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.75)

mātaṅga murāpagāntikatamelyavādītparo,  
ghaṃṭī paramapekṣitetyabhidadhe 'paraḥ sūcayan,  
śivārcanakṛte samānyavacinomi me na śramam̐stvi,ti vyapadiśanya tānvyaramayatprahāsāddhasan

### [5.76](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.76)

vrajet kimiti parvata yadi tu labhyate 'ṅke madhu  
sthiro bhava tapaścaranniha pavitrametatsthalam  
sa kena ciditīritaḥ pratijagāda kiṃ śreyasi  
kva cidbhavati tṛptirityanusarāmi tīrthāntaram

### [5.77](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.77)

namerucirasaṃśrayātpraśamameti tāpaḥ satāṃ,  
na hemagirimarthaye, himagirau nivatsyāmyaham  
parāniti girā jayan vitatabarhanṛtyacchikhiprakāmaramaṇīyatāhṛtavilocano 'trāvasat

### [5.78](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.78)

tapo'kṛta bhagīrathaściramihoddhariṣyan pitṝn,  
makho 'tra bhavitā kaleruparame prapaśyāmyaham  
acārayata sa yoginetyanugiraṃ sthalīrāsthayā  
harinmaṇigaṇaprabhāsthagitanavyadūrvātatīḥ

### [5.79](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.79)

ihaiva bhagavān bhavaḥ pariṇināya śailātmajā,mihārjunakirātayoḥ śaragaṇairapūryamvaram,  
maruttamakhatarpitadvijavarojjhitaiḥ kāñcanaiḥ  
sumeruriha nirmame, vanamahīrdarśīti saḥ

### [5.80](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.80)

tamīśamabhajatsa, yacchirasi taṇḍulā arpitāḥ  
sṛjanti sukṛtāṅkurā,nbhavati sā 'sya kedāratā  
na yatra sukarā gatiḥ sakalatīrthavatkintu sā  
saricchikharihimyabhūkramaṇakaṣṭayātrā kila

### [5.81](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.81)

bhavanti yadavekṣaṇaśramata āstikā āstikā,  
asau bhavati muktaye sakṛdapi svapūjākṛtām  
yadīyakaruṇālavā harikuberaśakraśriyaḥ,  
na yasya guṇavarṇane kṣamamalaṃkṛtīhāśatam

### [5.82](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.82)

videhanṛpanandinī karasaroruhaprodyatasvayaṃvaraṇamālikāmadhumalimlucendindiraiḥ  
yadaṅgacirasaṅgatipraṇayinīḥ kaṭākṣacchaṭā  
nigūhati sakhījanāddhṛdi sa me 'stvayodhyāpatiḥ

### [5.83](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.83)

svajānuyugariṅgagoccaladulūkhalaikāhatiprabhagnayamalāvjunolbaṇaravaśrutivyagrayā  
skhaladgati yaśodayā sa bhayaśaṅkamaṅke dhṛto  
hasanmanasi māmake lasatu māthuro bālakaḥ

### [5.84](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.84)

śivāvamatipātakāsahanavīrabhadroddhṛtasvamastakaphalārpaṇānunayalabdhavastānanaḥ  
vihāya madamastutāsphuṭagiraiva dakṣo 'pi yaṃ,  
prasīdatu dayānidhiḥ kanakhale sa dakṣeśvaraḥ

### [5.85](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.85)

kṣudhā 'pahṛtadhīḥ parāśarasuto 'parādhyatyayaṃ,  
prabho bhavadanugraho nanu ruṇaddhi vighnām̐niha,  
kṣaṇabhrukuṭibhīrubhirmunijanairiti prārthitaḥ  
prasādasumukho' hṛdi sphuratu kāśikādhīśvaraḥ

### [5.86](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.86)

surāntaravadhīritāṃ śiśujaneḍamūkaṃ hṛdā  
svapādakamalānataṃ kṣaṇamavekṣya kāñcīpure  
kavīndrakuladurlabhātulitasūktidhārāśataiḥ  
piṃparti bhavatīṃ vinā kathaya kaiva kāmākṣyaho

### [5.87](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.87)

svabhaktanidhanodyate bhrukuṭibhīṣaṇo yo 'ntake,  
dadau ca śaraṇāgate 'bhayavarānna mṛkaṇḍoḥ sute,  
jayatyayamavantikāmadhivasan mahākālatāprapannakaruṇābdhite yugapadudvahan śaṅkaraḥ

### [5.88](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.88)

mune samabhivādaye, kimamuro 'niruddhaṃ chalāddhabandha, suta mā trasīḥ, khagapate tvarasvā,ḥ khala,  
kva śārṅga, miti saṃbhramādbahuvidhaṃ vaco vyāharana  
prasīdatu hariściraṃ mayi vibhūṣayan dvārakām

### [5.89](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.89)

smaranniti sa sapta tā jagati mokṣadātrīḥ purīḥ  
praphullasurābhidrume mṛdusamīraṇe 'sminvane  
prakāmamadhuraiḥ phalaiḥ surasarijjalairvartayan  
pikālisubhagadhvanīn niśamayan nyavātsīcciram

### [5.90](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.90)

prayāva sadanaṃ sakhe smarasi kiṃ na bandhūn priyān,  
tvarasva, ciramatra nau nivasatorbhūdviśramaḥ,  
tadāśayabubhutsayetyabhihito 'linā 'sau yadā  
śiro 'namayatā, 'munā hyanumame viraktistadā

### [5.91](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.91)

avocata vilāsyāliṃ, sadanamadya kāropamaṃ  
svatantragatirodhanānmama vibhāti satyaṃ guro  
nudanti tanayāṃdayo maśakavannijeṣṭāptaye,  
tyajantyapahṛtāmiṣaṃ śvavadimaṃ gṛhe raṅkavat

### [5.92](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.92)

śrutirhitamupādiśādvijaha taiṣaṇānāṃ trayaṃ  
nareṇa sukhamāpyate 'tilaghubhaikṣacaryāvatā  
upāhāsamahaṃ purā dhanamadāndhadṛṣṭistu yāmavaimyavitathāṃ bhavatapravacanāñjanairadya tām

### [5.93](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.93)

upaimi parameśvaro niyatamastyanassatkriyāsusādharacanākṣamo vijanakānanāsevanāt  
ihāpi kathamarn‌yathā salilakandamūlaiḥ phalairakiñcanatayā bhavetkathaya mādṛśāṃ jīvanam

### [5.94](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.94)

ciraṃ nivasatā mayā na dṛdṛśe 'tra bījaṃ vapan  
kṛṣannapi mahīṃ naraḥ kva ci,dato na karteha saḥ  
akartṛkamidaṃ kathaṃ, janimato hi kartā dhruvo  
viviktamiti rocate 'numitidārrḍhyasampattaye

### [5.95](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.95)

svabhāva iti vocyatāṃ niyatimāśrayasvātha vā  
nidānaiha cetanā prathamatastu saṃbhāvyate  
gale patati kartṛtātanusamīkṣaṇātsā tato,  
mumukṣurata īhate prathamabhūmikāṃ nirjanam

### [5.96](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.96)

gṛhe bhavati doṣa ityavitathaḥ pravādo yato  
naraikakṛtigocare 'khila ihekṣite vastuni  
adṛṣṭanaraduṣkarācalasaridvane nāśayetpareśamanumīyate bhuvi hiṃ kāryataḥ kāraṇam

### [5.97](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.97)

mahībhramaṇakarṣaṇairiti vilāsihṛcchodhayan  
surāṅghrirajasāṃ caye sukṛtabījamatrāvapan  
prasicya muhurādarāttadatipūtatīrthāmbubhiḥ  
kramādalikṛṣīvalo 'janayadāstikatvāṅkuram

### [5.98](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.98)

śramāhṛtamahāmakhodyadabhirāmasāmadhvaniprakāmamuditāmaradvijasamājamālokaṃyan  
praṇāmaśatamādarātsatatamācaransaṃbhramāt  
kramādanupamāmayaṃ saritamaipa mandākinīm

### [5.99](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.99)

viśaṅkaṭataṭīnaṭadrumapatatprasūnāvalī  
vilāsina ihātanodanuphenapuñjabhramam  
alistu madhusaurabhānusṛtikaitavādāpatan  
nyavartayadamuṃ satāṃ kimapi bodhane kauśalam

### [5.100](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.100)

atītya janadurgamāṃ tuhinatuṅgaśa‍ṛṅgāvalīmanaṅgamadabhaṅgakṛnnayanottamāṅgacyutām  
idaṃprathamadarśanāmacalamūrdhni gaṅgottarīpadena vidite taṭe 'bhajadathaiṣa bhāgīrathīm

### [5.101](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.101)

bhagīrathamahībhṛtā tapasi tiṣṭhatā dhūrjaṭerjaṭāpaṭalasaṅkaṭādiyamamoci, tattatpitṝn  
amocayata saṃsṛteḥ pratividhiṃtsaye,tyajñatā  
smarannapi hi mucyate jagati ko 'pi bhāgīrathīm

### [5.102](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.102)

samādhiniratān kva citkva cana dīkṣitānadhvare'nyataśca harikīrtanāvasaraluptadehasmṛtīn  
paratra śatarudriyaśrutijapābhiṣikteśvarān  
vilokya vacaneṣvaleriha śanairvilāṃsyāśvasīt

### [5.103](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.103)

anekapathagāmināṃ muhuravekṣya tatrāstikān  
upāstiṣu makhakriyāsvatha ca nirvikalpasthitau  
hitāya katamā bhavediti sa saṃśayāno 'pyabhūcchutīritanijaucitānyatamasādhane niścitaḥ

### [5.104](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.104)

tameva vinayādaliṃ śaraṇamāśrayāmyahitaṃ  
kṣameta viśayāvaliṃ ciramamāyayā 'pohitum  
asāviti vicārayan tamanamadvilāsī vaco  
rasānatirucā 'rpayan kamalamañjulākṣo 'vadat

### [5.105](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.105)

smarasya malayodbhavaḥ kathaya ko nu vāto guro,  
priyaṃ na nayaśālināmatihāsa kasma़āddhanam,  
tariṃ bhavapayonidhernijagaduśca kaṃ paṇḍitāḥ,  
samādhiriha hastago 'pyacaturairnairdurlabhaḥ

### [5.106](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.106)

guro jagati sarvato bhavati durdaśā kā'mitā,  
narasya maṇivibhramaṃ janayatīha kā ca cchaviḥ,  
vṛte śrutidhanairhimālayatapovane nāsti ko',nuyogacaramākṣarairalirihottarāṇyaibravīt

### [5.107](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.107)

samastavasudhākṛtālaryānilimpapuṣpāvalīsamastavasudhākṛtā 'laya upāyataḥ svāśayaḥ  
nyavedyata vilāsinā prayatamānasatvocitaṃ,  
niśamya mumude 'linā prayatamānasattvocitaim

### [5.108](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.108)

mano bahusukhaṃ girāṃ mama sadā nayastvaṃ gurau  
śamasya parameśvaro vitariteha cāmutra ca  
narāmahitadevatānusaraṇāryino rocate  
kriyā 'tra katamocyatāṃ kathaya karma kartā ca kaḥ

### [5.109](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.109)

.  
prācyodīcyasamastatīrthasumanaḥsnānārcanāsevanairnāstikye galahastite śrutivacaḥ śraddhāṅkure rohati  
alocya prayataṃ vilāsihṛdayaṃ svaṃ ca śramaṃ sārthakaṃ  
tuṣṭo mīlitalocano 'liracalaścittena dadhyau śivam

### [5.109.p1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5.109.p1)

ityalivilāsi saṃlāpe khaṇḍakāvye pañcamaṃ śatakam

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.5) · Pramāṇa
