<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Shorter narrative and descriptive poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda) › [Dialogue and debate poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada) › [Alivilasisamlapa](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa) › 6

# Alivilasisamlapa 6

Alivilāsisaṃlāpa 6

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [6.115](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.115) — 1 part

### [6.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.1)

śāstrīyā iha vājapeyaviṣayāḥ prādhānyato darśitā(1)  
yuktyā kāmyamakhapravartanakarī mīmāṃsakaprakriyā(2)  
tadvarhyatvaphalā'lpatā'tiśayituṃānāśavyavasthāpanaistatsiddhāntanirākriyā(3)ca gaditā saṃkṣipya ṣaṣṭhe śate

### [6.1-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.1-2)

alivilāsisaṃlāpe  
ṣaṣṭhaṃ śatakam  
śāradā'mṛtakarāvadātayā hastināṃ pidadhatī dṛśā radān  
bhaktapālanāvadhau viśāradā śāradā sphuratu mānase mama

### [6.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.2)

jātu citsamamalivilāsinā svarṇadītaṭatapovanānyaṭan  
śrautakarmarasikasya kasya cidvājapeyamakhamaṇḍapaṃ yayau

### [6.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.3)

tatra sāṅgasakalatrayīvidaḥ snātakāḥ sucaritā hutāgnayaḥ  
ūhatattvavividhāthakovidāḥ saṅghaśo dadṛśire mahīsurāḥ

### [6.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.4)

nyāyasañcitadhanārpaṇotsukenārthinā ca viduṣā kṣameṇa saḥ  
dīkṣitena śaradi pravṛddhayā śraddhayā 'dhvaravaśe nyatāyata

### [6.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.5)

ṛtvijāmiha hiraṇyamālināṃ maṇḍape pracaratāṃ yiyakṣayā  
sārciṣāmapi hiraṇyaretasāṃ sūkṣmadṛgbhirapi naikṣyatāntaram

### [6.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.6)

ājidhāvanavidhāvahaṃyavo yajvanā yadapare vijigyire  
karmadevainivaheṣu tajjayastena nirviśayamanyamīyata

### [6.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.7)

tatra saptadaśabhiḥ prajāpatistūparaiḥ paśubhirijyate sma yat  
saptalokadaśadigvisṛtvarīṃ tena kīrtirudiyāya sujvanaḥ

### [6.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.8)

kaḥ praśāstari puronuvākyayā yājyayā suragaṇāya hottari  
dātumādiśati havyamīṃkṣako nānvamodata tayorvacaḥkramam

### [6.9](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.9)

sāma sāmayikamudgiratyathodgātari vyuparatākhilakriyaḥ  
yajñavāṭagajano 'skhalatkramāttṛtvijo 'stuta nininda cādbhutam

### [6.10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.10)

kāścidatra vimataḥ surāgrahe tadviśeṣavidhikākyadarśinā  
jaiminīyanayapāradṛśvanā dhīmatā 'lpadhiṣaṇaḥ samādadhe

### [6.11](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.11)

pāvanāni paṭhatā muhuryajūṃṣyārurohayiṣuṇā triviṣṭapam  
svargara (jyagatabādhasiddhaye 'dhvaryuṇā sthapatirabhyaṣicyata

### [6.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.12)

taṃ bṛha̍spatisavadvayāntarādiṣṭadṛṣṭabahuvaibhavakramam  
vājapeyamakhilaṃ prapaśyatā sālinā 'tra mumude vilāsinā

### [6.13](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.13)

vistṛtāśayatamānadīkṣito vāḍaॅvā'śitaraso 'tidustaraḥ  
dānaivārivaradattasadramo vājapeyajaladhiḥ sa paprathe

### [6.14](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.14)

utkaiṃrambhamadhim̐pāśukāmitaṃ kāñcainacchavimalaukikīṃ śritam  
pāvanāni sarvanāni bibhrataṃ vājapeyakanakādrimaikṣata

### [6.15](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.15)

sāraivaprasarayūpaśobhitādgraktitaḥ kuśailavādisevitāt  
vājapeyaraghunāthapattanānna vyaraṃsyata vilāsinā ciram

### [6.16](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.16)

sāmairogarucidhārinandane somaiṃsaṅgatasurāgrahāśrite  
vājapeyasuradhāmni nirvṛtiṃ devarāḍiva vilāsyavindata

### [6.17](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.17)

bhūyasā dhanavatā divaṃ parābhūya sādhanacayena yajñabhūḥ  
didyute surasabhājanādaraṃ prāptabhausurasabhājanādaram

### [6.18](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.18)

tatra tūparavaisādhanātparaṃ bhūritūparavasā 'bhavaddrutā  
proktaśastrasadasīkṣitaṃ kṣataṃ prāyaśastrasadasīmaprātkramam

### [6.19](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.19)

sādhikārajanapuṇyasādhikā vājapeyakṛtiraśravau jape  
vismayāya bhavati sma vismayākāmitāratabudhāsikā'mitā

### [6.20](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.20)

vaidike vacasi viśvasannayaṃ sañjayaṃ śrutamasādhu sādhu vā  
sādhuvādaparavidvadīkṣito dīkṣito 'tra vidadhe yathoditam

### [6.21](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.21)

taṃ śrutismṛtipurāṇapāragaiḥ karmamārgamanucintya saṃśritam  
brahmabhūyasukhaviślathādareṇālirityabhidadhe vilāsinā

### [6.22](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.22)

paśya paśya vanavāsino 'pyamūnū vedarāśyudadhipauragānapi  
brāhmaṇānvidadhato yiyakṣayā dāradhenudhanadhānyasaṅgraham

### [6.23](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.23)

aihalaukikasukhasya nāśitāmabhyupaimi, viramāmyatastataḥ  
pāralaukikasukhaṃ tvanaśvaraṃ saṃgire vibudhavādasaṃgare

### [6.24](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.24)

āyuratra paramaṃ śatāvadhi, vyādhayo 'ntarabhavāstathā ''dhayaḥ  
svāpaśaiśavajarāsu kiṃ sukhaṃ, tyājyamalpasukhamaihikaṃ tataḥ

### [6.25](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.25)

tarkayāmyuditadoṣakāraṇaṃ yonijatvamatha vā mahīsthitim  
karmamātrajanitā tu vindate duḥkhameva sukhameva vā tanuḥ

### [6.26](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.26)

yena yena bhuvi janyate tanustyajyatāṃ sakalameva karma tat  
tena duḥkhasukhamiśratābhayaṃ sambhavenna hi vimṛśyakāriṇām

### [6.27](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.27)

nārakitvajanakaṃ trayīvidā ninyakarma tu kathaṃ kāriṣyate  
na pravṛttariha duḥkhamātrade karmaṇīkṣitacarī vivekinām

### [6.28](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.28)

yaḥ khalo 'vamatavedaśāsanaḥ karma kutsitamihācareddhaṭhāt  
nārakīṃ tanumavāpya karmajāṃ pacyatāṃ sa narakeṣu, kā kṣatiḥ

### [6.29](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.29)

svargyakarma jahātāmanāsthayā nārakitvadharaṇijanikṣame  
karmaṇī dhruvamavārite nṛṇāṃ, sarvakarmaviraho hyasambhavī

### [6.30](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.30)

nākagastridaśabhāvasṛdyuvā 'svapnatā''ptasatataprajāgaraḥ  
saukhyameva vigadaḥ sudhāśanāllapsyate kila sadeti sāmpratam

### [6.31](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.31)

apsarogaṇavilāsasambhṛtavyomayānavarakāmacāriṇaḥ  
kalpavṛkṣapaṭalīsurabhyupacchanditasya vada ke durādhayaḥ

### [6.32](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.32)

prāpya kalpatarumūlamātmano duḥkhaleśaharitaṃ dhruvaṃ sukham  
arthayeta sukṛtī labheta ca, prājña eṣa, na ca te mitampacāḥ

### [6.33](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.33)

akṣayaṃ sukṛtamāha hi śrutirvaiśvadevamukhaparvayājinām  
somapānamamṛtatvadaṃ ca, tanna kṣayitvabhayamatra yujyate

### [6.34](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.34)

vedabādhyaviṣayāmihānumāṃ janyatā niyatanāśasādhikām  
mānatāṃ śrutigirāmupetya kastārkikò 'rhati sabhāsu bhāṣitum

### [6.36](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.36)

vyāpṛtirna khalu kāmanāṃ vinā, tvaṃ samādhimapi mokṣakāmukaḥ  
āśrayasya, hamihāśraye makhān svargakāma, iti kā bhidā ''vayoḥ  
rātrisatranayato 'nvitaṃ kva cit, kvāpi kāmapadasaṃnidhiśrutam  
viśvajinnayasukalpaimanyathā syātphalaṃ, na viphalā hi codanā

### [6.37](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.37)

jñānato vadasi mokṣamātmana, stena janyamapi nityamicchasi  
yāgajaṃ sukhamupekṣase bhiyā 'nityamitya, haha pakṣapātitā

### [6.380](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.380)

vedaṃ kaḥ śamadamādisādhanā'nuṣṭhitau kṣapayato 'khilaṃ januḥ  
āphalaṃ tadanuvṛttimuttareṣvaṅgaveṣviha,tarathā vṛthā śramaḥ

### [6.39](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.39)

astitaikaparamārthamadvayaṃ mokṣamāttha, vada tatra kiṃ sukham  
taddhi siddhamiti kāmanā kathaṃ, tāṃ vinā 'tra kimiti pravartase

### [6.40](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.40)

karmiṇā sakṛdanuṣṭhitoditāṅgānvitābhimatasaṃsatantunā  
gamyate svaratha bhujyate sukhaṃ, karmamārgamivi rocayāmahe

### [6.41](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.41)

ātmabhinnasakalārthanāśabhṛtkena vā pralayakāla īkṣitaḥ  
vyāptidarśanamṛte ca nānumā, nākalokalayavāk tato mṛṣāṃ

### [6.41-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.41-2)

ko 'pi nojjhati dinodayaḥ svataḥ ṣaṣṭidaṇḍaparatāṃ tathekṣaṇāt  
vyāptidhīḥ pralayavādhikā budhaiḥ pratyanīkavidhayā 'tra cocyate

### [6.43](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.43)

adhvareṣu paśubījahiṃsanātpratyavāyalavaśaṅkayā 'pyalam  
veda eva khalu puṇyapāpayorvedakaḥ, sa vidadhāti tān yataḥ

### [6.44](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.44)

adhvaraprakaraṇasthitā liṅaḥ svārthasaṅgataniṣiddhakarmaṇām  
bodhayanti hi makhopakāritāṃ, te na puṇyajanakatvabodhakāḥ

### [6.45](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.45)

vākyabhedabhayata,stathā ca tairryāgasiddhirapi kāmamucyatām  
syānniṣedhavacanaiśca pātakaṃ hiṃsayeti, yadi kaiściducyate

### [6.46](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.46)

tanna yukta, makhilāṅgakarmaṇāṃ na pradhānaphalato 'paraṃ phalam  
dṛśyate kva cana laukike mahāvākya, itthamucitaṃ hi vaidike

### [6.47](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.47)

laukikā iva hi vaidikām̐ api svārthabodhanakṛtaḥ padoccayāḥ  
tena puṇyajanakatvabodhanādvādhyate 'ṅgatapāpahetutā

### [6.48](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.48)

sādhyasādhanatayorviruddhayornaikavastuni kadāpi sambhavaḥ  
tena sādhanatayā 'nvitā kriyā sādhyatāṃ spṛśati na pradhānagā

### [6.49](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.49)

āditeyanivaho nipīḍyatāṃ svargato ditisutairvirodhataḥ  
karmadevagaṇa etayoḥ sama, stena kairapi na pīḍyate vṛthā

### [6.50](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.50)

duḥkhamiśraṇavināśite diśā proktayetyamupamṛdya hṛdyayā  
svargalokasukhasarvakāṅkṣyatā leśato 'tiśayavarjamucyate

### [6.51](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.51)

kāñcanāmbujamakarandasaurabhāsvādatundilamilindaguñjitā  
nākinā 'mṛtajalā surāpagā kalpapādapavane 'vagāhyate

### [6.52](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.52)

mauktikaiḥ sikatile 'tha tattaṭe padmarāśaharidaśmavediṣu  
sāndhivelamupacīyate tapa, śrarcyate ca saha nāradādibhiḥ

### [6.53](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.53)

kāmagojvalavimānamadhyagenāpsaraḥsarasagītibhiḥ samam  
gandhavāhamapuyujya śītalaṃ sphāṭikaṃ svasadanaṃ praviśyate

### [6.54](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.54)

ka̍lpapādapaphalaiḥ sahātra sa prahvayā subhagadevakanyayā  
svādunā 'mṛtarasena tarpyate, taddhi tena jitamātmakarmabhiḥ

### [6.55](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.55)

haṃsatūlaśayanāptaviśramaṃ candrikā''tapavibhedavarjite  
svaprabhe surapure 'ṭatā ''pyate vaijayantamaṇicandraśālikau

### [6.56](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.56)

adbhutaṃ vibhavamatra paśyatā svopamādhvarisuhṛtsahasrikā  
labhyate sukhakarī, tatastataścāvaruhya purasaṃpadīkṣyate

### [6.57](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.57)

ām̐śramaḥ surasarittaṭe kva cit, kāpyahiṃsrapaśupakṣikaṃ vanam  
kāpi ratnagiriśṛṅgakandarā, vedaśāstravimalāḥ kva citkathāḥ

### [6.58](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.58)

de̱rvakoṭikuralī kva cit, kva cidvīrapāṇavivaśā marudghaṭāḥ  
kvāpi hetitatikāntividyuto, 'nyatra vājirathakuñjaratrajāḥ

### [6.59](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.59)

ratnarāśiraparatra, cānyato vāsasāṃ virajasāṃ cayo 'dbhutaḥ  
gandhamālyavipaṇiḥ phalaiścitā, godhanaṃ kva cana kāmadhuksukham

### [6.60](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.60)

sīdhupānabahulaskhalatpadaṃ gītayo 'tha gatayaśca kāminām  
nāṭyanṛttamaṇidarpaṇālayā, vaiṇikā amaragāyanaiḥ saha

### [6.61](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.61)

eṣu ceṣṭamupabhujya mandire māninī vibudhavārakāminī  
kelayo caṭulagirā 'nunīyate, budhyate 'tha pikasārikārutaiḥ

### [6.62](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.62)

sarvanākisulabhaṃ phalaṃ tvidaṃ, ko vasantaśaradutsavādiṣu  
kalpate 'khilaviśeṣavarṇane, nākalokavibhavo vaco'tigaḥ

### [6.63](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.63)

kiñca karmacayacodikā śrutirbhūyasī, hyupaniṣatkanīyasī  
karmiṇaśca bahavo janāḥ kṣitau, bahvanugrahanayo na sutyajaḥ

### [6.64](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.64)

ṛtvapekṣitaphalārhacetanaṃ vāstavairatha ca kalpitairguṇaiḥ  
stauti cedupaniṣat stavītu sā, tāvatā tyajati na kriyānvayam

### [6.65](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.65)

bhūtavastukathanena kiṃ phalaṃ, śeṣatā 'sya niyatā kriyāvidhau  
śeṣi karma vihitaṃ niṣevyatāṃ, kiṃ vane viṣayaśūnyacintanaiḥ

### [6.66](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.66)

ityudīrya virataṃ vilāsinaṃ cañcalaṃ viṣayabhogatṛṣṇayā  
bhīṣayan praśamayaṃśca sādhvālaḥ pratyuvāca tadabhīṣṭavartmanā

### [6.67](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.67)

āśayaiva bhṛśamatsi modakā, nīkṣase madhu, bhṛguṃ na saṅkaṭam  
nāpaṭhīḥ kimakhilāḥ śrutīrguroḥ, kiṃ pralobhayasi māṃ, parīkṣase

### [6.68](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.68)

yājyayājayitṛdakṣiṇā havirdeśakālagattaśuddhayapekṣiṇaḥ  
duṣkarā avikalāṅgasampadaḥ kāmyakarmavidhayaḥ śrutīritāḥ

### [6.96](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.96)

dvitradaṇḍavamukhaṇḍapaṇḍitān saṃghaṭayya yadi ko 'pyadūṣitān  
yāgamatra vidadhīta, tāvatā syātkathaṃ bahu phalaṃ tvadīritam

### [6.70](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.70)

agnihotravividheṣṭisomayāgāśvamedhaphalamekarūpatām  
cedbhaje, tprayatatāṃ prayāsade kaḥ kratau suvihitāgnihotrakaḥ

### [6.71](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.71)

tāratamyamakhilairupāyagaṃ procyate svaphalatāramyadam  
anyathā śramadacodanāvṛthābhāva āpatati, neṣyate tu saḥ

### [6.72](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.72)

svargato laghuni sadmani kṣaṇān kāṃścidāptavasudhādhikapriyaḥ  
devadūtagaṇapātito mahīmagnihotrakṛdupaityatau dhruvam

### [6.73](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.73)

somayājina ito 'dhikaṃ sukhaṃ svargarājyamanu vājapeyinaḥ  
indratā 'pi ca śatāravamedhinaḥ śrūyate svakṛtitāratamyataḥ

### [6.74](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.74)

anyagāṃ śriyamavekṣya bhūyasīṃ dahyamānamanasāmasūyayā  
ādhayo hi niyatāstriviṣṭape, kāmyakarma na tadiṣyate budhaiḥ

### [6.75](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.75)

kalpavṛkṣasuradhenusaṃnidhiṃ prāptavānapi na karmayantritaḥ  
kāmayeta niyatādhikaṃ sukhaṃ, te 'pi karmavaśagā mitapradāḥ

### [6.76](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.76)

kāmyakarmaṇi kṛte 'pi tatphalaṃ sadya eva paripacyate kutaḥ  
duṣkṛte sati purākṛte tadā tatphalaṃ kimiti na prasoṣyate

### [6.77](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.77)

durbalatvasabalatvanirṇayo durlabho 'tra parameśvarāhate  
vetti yo 'khilajagadvicitratāṃ karmaśaktimayameva budhyate

### [6.78](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.78)

pūrvameva parameśvarāstitāṃ pratyapādayamato 'tra na bruve  
karmamātravaśagasya te dhruvāścitraduḥkhasukhasaṅgatikramaḥ

### [6.79](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.79)

vīkṣya karmacitalokasaṃkṣayaṃ bhuvya,mutra ca tathaiva tatkṣayam  
niścinu śrutirapītthamūca ityakṣayitvamupacārabhāṣitam

### [6.80](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.80)

karmaṇā na na dhanena natmajaiścāmṛtatvamiti vedabhāṣitam  
somapānajanitā'mṛtatvagīstena kālavipulutvabodhikā

### [6.81](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.81)

yā niṣedhabalaivattvasādhanā vyāptisaṃbhṛtabaॅlā ca yā śrutiḥ  
svārthamīṣadapi sā jahāti no gauṇamarthamaparā nayatyataḥ

### [6.82](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.82)

nityatāśrutibhaṭe parājite bhūriśaḥ pralayabodhinī śrutiḥ  
tanniṣedhryanumitāvāsiddhatāṃ saṃśayādapi karoti hetugām

### [6.83](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.83)

durbalāṃ svaphalasiddhimantharāṃ prāk tvayā 'numitimāhatāmataḥ  
janyatāniyaṃtanāśitā'numā nirbhayā śrutibalāt prabādhate

### [6.84](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.84)

arthavādavacanāni santu tā,nyevamapyaviditārthabodhanāt  
mānatā 'sati virodha eṣu, bhūtārthavādamapi yāṃti mānatā

### [6.85](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.85)

bādhitārthakamamuṣaitvamānatā, kāmamasya guṇavādatā 'stu vā  
bādhavarjitamabuddhabodhakaṃ cāpramāṇamiti vāliśoktayaḥ

### [6.86](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.86)

tena sātiśayatāvināśitāpākakālaniyamāsvatantratāḥ  
jānatā 'pi suralokaśarmaṇaḥ kena kāmyamidametaducyatām

### [6.87](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.87)

kiṃñca bījapaśuhiṃsayotthitaṃ pātakaṃ bahulamāpatetkratau  
bādhakatvakathanaṃ tu tadvidhernocitaṃ nipuṇadarśināṃ puraḥ

### [6.88](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.88)

svargasādhyakavidhau śruto hi liṅ karma sādhanatayā samīpagam  
procya labdhanijasādhyasādhanastatprakāraviṣayānapekṣate

### [6.89](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.89)

tatkriyāprakaraṇaśrutā liṅaḥ svargasādhanatayā 'nvitāṃ kriyām  
sādhyabhāvamupanīya nirvṛtāḥ svargamaśrutamihākṣipanti no

### [6.90](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.90)

sādhyate svayamasiddharūpiṇā 'sādhitena nahi karmaṇā phalam  
sādhayetprakaraṇoktahetubhiḥ sādhitā nijaphalaṃ kriyā tu sā

### [6.91](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.91)

sādhyasādhanatayorviruddhatā naikakālamanapekṣya saṃmatā  
mṛtprasādhitaghaṭena sādhitā dṛśyate nanu jalāhṛtikriyā

### [6.92](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.92)

aśrutārthaparikalpanā tato, yāgakāṅkṣitavidhā'samarpaṇam  
svargamaṅgaphalamicchato bhaved, vākyabheda ubhayānvaye dhruvaḥ

### [6.93](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.93)

jyāya iṣṭamabhikāṅkṣatārpaṇaṃ, viśvajinnayakathā tu mukhryagā  
tena yāgamupakurvadapyalaṃ pratyavāyajananāya hiṃsanam

### [6.94](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.94)

mukhyakarmaphalapākakāliko syādyadā 'ṅgaphalapaktiramriyā  
kiṃ sukhaṃ vada tadā, krame 'pi sā syātkadācana, vṛthā na tajjaniḥ

### [6.95](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.95)

pratyavāyaparihāribhirmakhaistadvināśanupayanti no budhāḥ  
paṅkasaṅgamalinasya kardamairmardanaṃ na tanuśodhanaṃ viduḥ

### [6.96-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.96-2)

kṛcchradānajapatīrthasevayā taṃ vināśayasi cetpuraiva tām  
ācaran vividhapātakakṣatiṃ lapsyase, bahu sukhaṃ yadicchasi

### [6.97](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.97)

teṣu sātiśayanāśikāmyatā duḥkhamiśraṇamṛte samā makhaiḥ  
tāratamyamanuvartate hyamīṣvetadīyaphalagā ca janyatā

### [6.98](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.98)

brāhmaṇā vividiṣanti cetparaṃ brahma tairbahubhirupāsitaiḥ param  
yajñadānatapasāmanāśakasyaikarūpyamanumanyate śrutiḥ

### [6.99](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.99)

nāṅgasamyadakhilā 'tra mṛgyate nityatā'dhikṛtimātracoditaiḥ  
kāmanaiva sukhaduḥkhasādhanaṃ, jñānameva niyataṃ tayā vinā

### [6.100](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.100)

granthavistara laghutvamūlikā 'saṃkhyaśākhaghnavedakānane  
labdhayeva bhavataikadeśinā durlabhā 'numitivījamūlikā

### [6.101](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.101)

kāmanāttaditaradvayīkṛtaṃ svārthasaṅgatini kāṇḍayugmakaṃ  
āgrahādaviduṣocyate vṛthā bādhyabādhakakathā 'virodhataḥ

### [6.103](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.103)

ṛtvapekṣitaphalārthibodhanaṃ nirviśeṣavacasāmasambhāvi  
syācca te prakaraṇāntaraṃ vṛthā, nāsti kiṃ prakaraṇe nije 'pi liṅ  
tatra kaṃ cana viśeṣamāśrayat kartṛgaṃ puruṣacodanāparam  
karmakāṇḍamatha cā 'pyupāsanākāṇḍamityupagataṃ śrutidvayam

### [6.104](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.104)

yā tu bodhayāti saṃsṛtibhramādhāramātraparamārthamadvayam  
ātmatattva,matha na pravartayedguhyamityupaniṣanmatā hi sā

### [6.105](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.105)

anyamānaśatabādhiko 'pi sā prāgabuddhaparamātmabodhanāt  
mānameva, natu mānatātanau tāvadeva bahu, na pravartanā

### [6.106](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.106)

astu vastu tava yanna saṃstutaṃ, prastutaṃ śṛṇu vacastu nistulam  
niḥspṛho yajasi cedyajeśvaraprītaye, na makhavidviṣo vayam

### [6.107](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.107)

darśitāstava tu kāmyakarmaṇāṃ duṣkaratvaphalaphalgutādayaḥ  
hetavaḥ śamavatāmupekṣage, tāvataiva vayamarthino 'dhunā

### [6.108](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.108)

kāmyavarjamaniṣiddhamācaran tatphalaṃ vidadhadīśvarāpitam  
santatotthitaviraktisaṃskṛtirjāyate śamikuleṣvasaktadhīḥ

### [6.109](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.109)

tatra ca śravaṇamāpya sadguroḥ śāstradṛṣṭamananojjhitabhramaḥ  
dhyānayogavalataḥ parātmanaḥ svātmanaikyamaparokṣamīkṣate

### [6.110](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.110)

tāvataiva kṛtakṛtyatāṃ gato bādhitākhilajagadbhramaḥ śamī  
mukta eva hi vimucyate, jagadbhrāntināśajanirātmadarśanāt

### [6.111](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.111)

janyabhāvaniyatā vināśitā na spṛśatyubhabhāvamityayam  
nā'dhruvo 'dhikaraṇasvarūpatā dvaitamasya na kadāpi mṛṣyate

### [6.112](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.112)

kāmyate bhramalayo mumukṣubhistena muktirapi bhāti kāmyavat  
ātmatattvagatanirviśeṣatā bādhate 'sya khalu karmaśeṣatām

### [6.113](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.113)

adya yāhya, vasare savistaraṃ sarvametadupapādayiṣyate  
yuktidūṣitavilāsilāpalenālineti gadatā vyaramyata

### [6.114](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.114)

saṃlāpe 'livilāsinoḥ pracalati prāyeṇa śāstrīyavāgāṭopairjaṭile 'pi ramyakavitasāraprasāḍhojjvale  
mādhyasthādubhayorvacāṃsi nuvatāmadhyeṣuṣāṃ maṇḍapaṃ  
sabhyānāmalimātragā natitatistene vilāsihriyam

### [6.115](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.115)

daivātasaṃghaṭite śucidvijagaṇe vittaiśca śiṣyārpitaiḥ  
sambhārai sakale kramādupannate kartavyabuddhyā 'spṛhaḥ  
rakṣannadhvarasampradāyamayajaṃ nārāyaṇaṃ prīṇayan  
itthaṃ dīkṣitavāgvilāsrayupaśame cakre 'lisāhāyakam

### [6.115.p1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6.115.p1)

ityalivilāsisaṃlāpe khaṇḍakāvye ṣaṣṭhaṃ śatakam

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.6) · Pramāṇa
